Кардиология

Кардиология — жоғары қан қысымы, жүрек жеткіліксіздігі, жүрек қақпақшалары және жүрек тамырларына байланысты түрлі аурулармен айналысатын медициналық мамандық. Кардиология саласының маманы болып табылатын дәрігерлер кардиолог деп аталады. Жүрек-қантамыр ауруларының негізгі емін, жүрек қызметін түзету мен жақсартуды кардиолог жүзеге асырады.

Кардиологияда ауруларды анықтау үшін физикалық тексеру, электрокардиограмма сияқты әдістер қолданылады. Кардиология орталықтарында кейбір күдіктерді жоққа шығару және дұрыс диагноз қою мақсатында қан анализдері де тағайындалады. Кардиология мен жүрек-қантамыр хирургиясы жиі шатастырылады. Кардиология бөлімі жүрек ауруларын дәрі-дәрмекпен емдеу және ангиография арқылы емдесе, жүрек-қантамыр хирургиясы бөлімінде операциялар мен хирургиялық араласулар қолданылады. Сонымен қатар жүрек-қантамыр хирургиясында ота жасалған науқасты күту мен бақылауды кардиология профессоры жүргізе алады.

Кардиология дегеніміз не?

Ғылым және медициналық мамандық ретінде кардиология жүрек пен қантамыр жүйесінің ауруларымен айналысады. Ол инфаркт, ырғақ бұзылыстары сияқты ауруларды технологиялық құрылғылардың көмегімен зерттеуге мүмкіндік беріп, оларды емдеудің түрлі жолдарын іздейді. Ем әдетте өмір салтын өзгертуден, тамақтану бойынша ұсыныстардан және дәрі-дәрмекпен емдеуден тұрады. Жүрек ауруларын емдеуде интервенциялық процедуралар қолданылғанымен, хирургиялық операциялар кардиологияның саласына жатпайды.

Ауруханаларда кардиология бөлімі қабылдау кабинеттері мен кардиологиялық қарқынды терапия бөлімшесінен тұруы мүмкін. Сонымен қатар кейбір ауруханаларда балалар кардиологиясы бөлімі де болады. Толығымен осы салаға маманданған топтан құралған кардиологиялық ауруханалар да бар.

Кардиология қандай аурулармен айналысады?

Кардиология жүрек пен қан айналым жүйесіне әсер ететін туа біткен немесе жүре пайда болған барлық аурулармен айналысады. Жүрек қызметіне әсер ететін және қан айналым жүйесінде бұзылыстар тудыратын аурулар кардиологияның қарауына жатады. Кардиология айналысатын кейбір аурулар:

• Жоғары қан қысымы

• Атеросклероз

• Инфаркт және ол тудыратын проблемалар

• Қан ұюы (тромб) проблемалары

• Жүрекшелер фибрилляциясы және жүрек ырғағының бұзылыстары

• Жүрек қақпақшаларының проблемалары

• Эндокардит

• Туа біткен жүрек аурулары

• Стенокардия

• Кардиомиопатия

• Қолқа стенозы және жеткіліксіздігі

• Миокард инфарктісі

• Жүректің ишемиялық аурулары

• Жүректің тоқтауы

• Жүрек бұлшықетінің қабынуы (миокардит)

• Шеткері артериялар ауруы

• Инсульт

• Жүрек ісіктері

Кардиологиялық аурулардың белгілері қандай?

Кардиологиялық аурулардың белгілері олардың негізгі себептеріне байланысты әртүрлі болады. Сонымен бірге кейбір ортақ белгілер де байқалады. Жүрек ауруларында байқалуы мүмкін кейбір белгілер:

• Кеудедегі ауырсыну

• Жүректің қатты соғуы

• Тыныс алудың қиындауы

• Аяқтың ісінуі және ісіну (эдема)

• Жоғары қан қысымы

• Жүрек соғуының бұзылуы (тым жиі немесе тым сирек)

• Бас айналу және талып қалу

• Аяқтағы кейбір ауырсынулар мен жаралар

Бұл белгілер басқа аурулардың салдарынан да пайда болуы мүмкін. Нақты нәтиже алу үшін белгілер пайда болған кезде ең жақын денсаулық сақтау мекемесіне немесе кардиолог дәрігерге қаралған жөн.

Кардиологиялық аурулардың диагнозы қалай қойылады?

Кардиологиялық ауруларға диагноз қою үшін физикалық тексеру, науқастың анамнезін жинау және кейбір электрондық бейнелеу әдістері қолданылады. Кардиологияда диагноз қою үшін қолданылатын кейбір құрылғылар:

• Стетоскоп: Жүректің қалыпты және қалыпсыз соғуын тыңдау үшін қолданылады. Бұл қарапайым диагностикалық құрал.

• Электрокардиограмма (ЭКГ): Жүрек соғуы кезінде пайда болатын электрлік белсенділікті өлшеуге мүмкіндік береді.

• Эхокардиограмма: Жүрек пен қан қозғалысын бейнелеу үшін дыбыс толқындарын пайдаланатын ультрадыбыстық құрылғы.

• Холтер құрылғысы: Жүрек соғуын 24 сағат бойы бақылауға мүмкіндік беретін тасымалды ЭКГ құрылғысы. Ол күн ішінде жүректің жай-күйін тіркейді және ырғақ бұзылыстары зерттеледі.

• Рентген аппараты: Жүрек ауруының өкпеге әсерін бақылау үшін қолданылады.

• Жүктеме сынағы: Дене жүктемесі кезінде жүрек белсенділігін бақылау үшін қолданылады.

• Магниттік-резонанстық томография (МРТ): Радиотолқындарды пайдалана отырып, тіндерді, әсіресе жұмсақ тіндерді егжей-тегжейлі бейнелеуге мүмкіндік береді.

• Өңеш арқылы эхокардиография (ӨЭхоКГ): Ауыз арқылы өңешке енгізілетін жіңішке түтік тәрізді құрылғының көмегімен бейне алатын ультрадыбыстық зерттеу түрі.

• Жүректің КТ-сы (компьютерлік томография): Жүректегі анатомиялық бұзылыстарды зерттеу, коронарлық артериялардағы кальций жиналуын анықтау сияқты мақсаттарда контрастық заттың көмегімен жүргізілетін томографиялық бейнелеу әдісі.

• Ядролық медицина: Белгілі бір жағдайларда миокард перфузиясының сцинтиграфиясы жүрек қабырғаларының қанмен қамтамасыз етілуінің бұзылыстарын және жүрек тамырларының ауыр ауруларын зерттеу үшін қолданылады.

• Коронарлық ангиография: басқа тексерулерде жүрек тамырларының ауруына күдік туындаған кезде жүрек тамырларын анық көру үшін жүргізіледі.

Ядролық кардиология кардиологиялық аурулардың диагностикасы мен бақылауында маңызды орын алады. Ауру тудырған зақымданулар, сондай-ақ аурудың жақсаруы мен үдеуі ядролық медицина арқылы бейнеленеді.

Кардиологиялық аурулар қалай емделеді?

Кардиологиялық ауруларды емдеу кешенді түрде жүргізіледі. Дәрі-дәрмекпен емдеумен қатар кейбір әдеттерді өзгерту қажет. Кардиологиялық ауруларды емдеу кезеңдерін былайша жіктеуге болады:

• Диета: Жүрек аурулары жиі ісіну мен жоғары қан қысымымен қатар жүреді. Бұл шағымдарды жеңілдету үшін натрий шектелген тамақтану ұсынылады. Жүрек денсаулығы үшін холестерин деңгейін де белгілі бір шектен төмен ұстау қажет. Сондықтан өңделген ет, майда қуырылған өнімдер сияқты холестеринді көтеруі мүмкін тағамдарды тұтыну азайтылады. Артық салмақ жүрек ауруларының қауіп факторы болғандықтан, семіздігі бар науқастарға салмақ тастауды қолдайтын тамақтану режимі ұсынылады.

• Спорт: Қимылы аз өмір салты жүрек денсаулығы үшін қауіп факторы болуы мүмкін. Күнделікті белсенділікті арттыру және ашық ауада серуендеу ұсынылады. Науқасқа ауыртпалық түсірмейтін спорттық режим жүрек денсаулығы мен жалпы денсаулықты жақсартуға көмектесе алады. Маманның көмегімен науқастың жағдайы мен жалпы денсаулығына сай спорттық режим анықталуы мүмкін.

• Өмір салтын өзгерту: Темекі шегу мен алкоголь тұтыну, қатты күйзеліс сияқты кейбір факторлар жүрек ауруларының қаупін арттыруы мүмкін. Науқастың күйзелісін басқару сияқты шаралар қабылдануы мүмкін.

• Дәрі-дәрмекпен емдеу: Қан қысымын төмендететін дәрілер (кальций арналарының блокаторлары, бета-блокаторлар сияқты), қанды сұйылтатын дәрілер және холестеринді төмендететін дәрілер қолданылуы мүмкін. Кейбір науқастарда аурудың жағдайына байланысты бұл дәрілерді біріктіріп қолдану ұсынылуы мүмкін.

• Интервенциялық процедуралар: Тамырлардың бітелуін жою үшін стент қою, ангиография сияқты процедуралар, жүректегі тесіктерді катетер арқылы жабу және кардиостимулятор орнату сияқты процедуралар жүргізілуі мүмкін.

• Хирургиялық араласу: Жүрек тамырларының құрылымы стент қоюға сәйкес келмеген жағдайда немесе араласуды қажет ететін ауыр қақпақша аурулары болған жағдайда, науқас шунттау немесе қақпақша операциясы үшін жүрек-қантамыр хирургиясына жіберіледі.

Жиі қойылатын сұрақтар

Кардиология мен жүрек-қантамыр хирургиясының айырмашылығы неде?

Кардиология бөлімінің дәрігерлері ауруды анықтаумен, дәрі-дәрмекпен емдеумен және стент қою сияқты интервенциялық процедуралармен айналысса, жүрек-қантамыр хирургиясының мамандары емдеуде жүрекке ота жасау сияқты операциялар мен хирургиялық араласуларды қолдана алады. Кардиолог дәрігерлер дәрі-дәрмекпен емдеуден бөлек жүргізетін интервенциялық емнің кейбір процедуралары:

• Ангиография: Артериялардағы бітелулерді тазарту және баллон орнату сияқты процедураларды қамтуы мүмкін.

• Стент қою: Стенттер — бітелген тамырларды ашу және қан ағымын сақтау үшін тамыр ішіне орнатылатын шағын түтікшелер.

• Жүрек катетеризациясы: Жүрек қақпақшаларының проблемалары, ырғақ бұзылыстары сияқты ауруларда қуыс түтік тәрізді катетер тамыр арқылы жүрекке жеткізілетін диагностика және емдеу әдісі.

• Қарынша аралық перде ақауын түзету: Жүректің екі төменгі камерасы арасында пайда болған тесіктер қарынша аралық перде ақауы деп аталады. Бұл тесіктерді жабу үшін катетердің көмегімен тесік орналасқан аймаққа бітейтін құрылғы орнатылады. Бұл процедураны кардиологтар жүргізе алады.

Кардиолог дәрігер ауруды диагностикалау және емдеу барысында емнің жеткіліксіз екенін байқаса, науқасты жүрек-қантамыр хирургиясына жібере алады. Жүрек-қантамыр хирургиясында шунттау, жүрек қақпақшасын ауыстыру, жүрек трансплантациясы және ашық жүрекке ота жасау сияқты процедуралар жүргізілуі мүмкін. Кейбір операциялар туралы шешім қабылдайтын кеңесте кардиологтар мен жүрек-қантамыр хирургтары бірлесіп жұмыс істеуі мүмкін.

Кардиологияда қандай тексерулер жүргізіледі?

Кардиологиялық тексеру кезінде диагноз қою және аурудың барысын бақылау үшін кейбір электрондық құрылғылар қолданылуы мүмкін. Көптеген түрлі бейнелеу құрылғылары қолданылғанымен, кардиологиялық тексеруде көбінесе ЭКГ түсіріледі. Жүрек ауруының өкпеге әсерін көру үшін кеуде қуысының рентгенографиясы жасалуы мүмкін. Кардиология бөлімінде тағайындалатын басқа да тексерулер:

• Компьютерлік томография (КТ)

• Эхокардиография (ЭхоКГ)

• Магниттік-резонанстық томография (МРТ)

• Жүрек катетеризациясы және ангиография

• Жүктеме (стресс) сынағы

• Холтер ЭКГ

• Миокард перфузиясының сцинтиграфиясы

• Өңеш арқылы эхокардиография (ӨЭхоКГ)

Кардиологиялық тексеруде нелер қаралады?

Кардиологиялық тексеру кезінде дәрігер назар аударатын жайттар науқастың шағымдары мен белгілеріне қарай өзгеруі мүмкін. Науқастың холестерин көрсеткіштері, жүрек соғуындағы өзгерістер, жүректе бляшкалардың түзілуі сияқты жағдайлар бағаланады. Әдетте төмендегі сұрақтарға жауап ізделеді:

• Отбасында жүрек ауруы болды ма?

• Бұрын жүрекке байланысты шағымдар немесе ота болды ма?

• Белгілер қозғалыс кезінде ме, әлде тыныштық күйде ме пайда болады?

• Ауырсыну мен белгілер кенеттен, айқын түрде пайда бола ма?

• Белгілер қанша уақыттан бері жалғасып келеді?

• Сіз басқа дәрілер қабылдайсыз ба?

• Науқаста басқа аурулар бар ма?

Анамнез жиналғаннан кейін дәрігер стетоскоптың көмегімен жүрек соғуын тыңдауы мүмкін. Жүрек ырғағын зерттеу үшін ЭКГ тағайындалуы мүмкін. Кейбір жағдайларда қан анализі, эхокардиография, рентген және КТ нәтижелері қаралуы мүмкін. Дәрігер күдіктенген ауруға байланысты тағайындалатын тексерулер мен бейнелеу әдістері әртүрлі болуы мүмкін.

Кардиолог неге қан анализін тағайындайды?

Кардиология бөлімінде қан анализі жүрек денсаулығына әсер ететін факторларды бақылау үшін де, жүрек ауруларын анықтау үшін де тағайындалуы мүмкін. Холестерин көрсеткіштері жүрек денсаулығы үшін маңызды фактор болып табылады және оларды қан анализі арқылы анықтауға болады. Инфаркт сияқты кейбір жүрек проблемаларын да қан анализі арқылы анықтауға болады.

Қан ұюының бұзылыстары, жүрек ырғағына әсер ететін химиялық заттардағы ауытқулар, жүрек бұлшықетінің зақымдануы сияқты өзгерістерді қан анализдері арқылы анықтауға болады. Жүрек бөліктерінде түзілуі мүмкін бляшкалардың пайда болуында рөл атқаратын қабыну маркерлерін де қан анализдері арқылы бақылауға болады. Кейбір жағдайларда бұл тексерулерге қосымша қандағы қант деңгейін өлшеу де тағайындалуы мүмкін.

Жүрек ауруы қан анализінде көріне ме?

Кейбір жүрек аурулары мен олармен байланысты асқынуларды қан анализдері арқылы анықтауға болады. Тропонин деңгейі инфарктан кейін жүрек бұлшықетінде пайда болған зақымдануды өлшеуге көмектеседі. Қанның ұю деңгейін өлшеу арқылы инфаркт, инсульт сияқты аурулардың даму қаупі туралы қорытынды жасауға болады. Холестерин мен триглицеридтерді өлшеу де жүрек денсаулығы туралы ақпарат береді.

Кардиология бөлімінде кардиологиялық емханалық қызметтер, эхокардиография зертханасы, жүктеме сынағы, ырғақ және қан қысымы холтері, инвазиялық кардиологиялық араласулар (феморальды – радиальды ангиография, ангиопластика, стент), шеткері тамырларды интервенциялық емдеу, кардиостимулятор орнату арқылы барлық жүрек-қантамыр ауруларының диагностикасы мен емі жүргізіледі. Гипертензия, коронарлық артерия ауруы, аритмия, жүрек жеткіліксіздігі, ересек жастағы туа біткен жүрек аурулары, жүрек қақпақшаларының аурулары заманауи мүмкіндіктермен тексеріліп, емделеді; сондай-ақ алдын алу және қауіп факторлары туралы түсіндірме ақпарат беру қызметтері де көрсетіледі. Біздің бөлім жүрек-қантамыр хирургиясымен, радиологиямен және ядролық медицинамен тығыз ынтымақтастықта жұмыс істейді.

Кардиология бөлімімізде көрсетілетін қызметтер

• Эхокардиография

• Өңеш арқылы эхокардиография

• 3D эхокардиография

• Стресс-эхокардиография

• Жүктеме сынағы

• Ырғақ холтері

• Қан қысымы холтері

• Коронарлық ангиография (радиальды (білезік арқылы) ангиографияны қоса алғанда)

• Тері арқылы коронарлық ангиопластика – стент қою процедуралары

• Цифрлық субтракциялық ангиография (DSA)

• Кардиостимулятор орнату

• Электрофизиологиялық зерттеу және абляция процедуралары

• Көп кесінділі коронарлық КТ-ангиография (кальций бағалауын қоса алғанда)

• Миокард перфузиясының сцинтиграфиясы

• Кардиологиялық стационарлық бақылау және емдеу, коронарлық қарқынды терапия қызметтері