Нефрологија

Што е нефрологија?

Нефрологијата е медицинска специјалност фокусирана на проучување, дијагностицирање и лекување на нарушувањата поврзани со бубрезите, едни од најважните органи во телото. Бубрезите се витални органи, вкупно два, сместени од десната и од левата страна во човечкото тело. Покрај тоа што учествуваат во отстранувањето на отпадните производи и вишокот вода од крвотокот, тие учествуваат и во создавањето крв и создаваат некои хормони, како што е витаминот Д. Ги филтрираат отпадните материи и помагаат во повторната апсорпција на некои компоненти, како витамини и минерали. Истовремено се одговорни за регулирање на крвниот притисок и за одржување на рамнотежата на течностите и електролитите во телото. Секое функционално нарушување на бубрезите, главните органи на уринарниот систем, еден од основните системи во телото, го испитуваат лекари што завршиле специјализација по нефрологија и ја стекнале титулата нефролог.

Здравје на бубрезите и симптоми

За телесните функции да се извршуваат целосно, клетките треба да содржат точна количина вода и минерали. Бубрезите го отстрануваат вишокот вода од телото, а при недостиг на течности ја задржуваат водата во телото. На пример, минералите како натриум и калиум, внесени со храната, имаат многу важни улоги во извршувањето на виталните функции. Овие минерали треба да се одржуваат на одредени нивоа во телото. Во спротивно, може да дојде до едем или губење течности. Кога бубрезите работат правилно, може да се обезбеди рамнотежа на течностите и минералите во телото. При висок калиум или натриум, овие минерали се отстрануваат од телото со урината, а при нивен недостиг бубрезите можат повторно да ги апсорбираат. Слично на тоа, бубрезите ги регулираат и нивоата на минералите важни за развојот на коските и забите, како калциум и фосфор. При нарушување на бубрезите се јавува анемија, а витаминот Д не се активира.

Отпадните материи како уреа и креатинин, кои настануваат како резултат на варењето, апсорпцијата и метаболизмот на храната, се отстрануваат од телото преку бубрезите. Кога ќе дојде до нарушување на бубрежните функции, нивоата на уреа и креатинин во крвта се зголемуваат. Ова може да го зголеми ризикот од кардиоваскуларни болести, висок крвен притисок и хронични болести. Исто така, може да настанат оштетувања во сите телесни системи, пред сè во мозочните функции. Здравото функционирање на бубрезите помага во зачувувањето на целокупното здравје на телото, овозможувајќи отстранување на отпадните материи од крвта. Покрај тоа, бубрезите се одговорни за синтезата на некои хормони што делуваат како гласници во крвотокот. Овие хормони помагаат во регулирањето на крвниот притисок, производството на црвени крвни клетки и одржувањето на рамнотежата на калциумот во телото.

Најчести болести на бубрезите се:

• Хронична бубрежна слабост

• Акутна бубрежна слабост

• Камен во бубрезите

• Инфекции на уринарниот тракт

• Гломерулонефритиси

• Полицистични болести на бубрезите

• Опструкции на уринарниот тракт

• Васкуларни болести на бубрезите

• Кардиоваскуларни болести поврзани со бубрезите

• Тумори на бубрезите

Бидејќи бубрезите влијаат врз сите телесни функции, и симптомите на бубрежните болести се многу разновидни. Општо земено, кога ќе дојде до нарушување на бубрежните функции, се забележуваат следниве симптоми:

• Прекумерен замор, слабост

• Намален апетит, гадење и/или повраќање

• Мокрење ноќе, често или многу ретко мокрење, постојано чувство на потреба за мокрење,

• Потемнување на бојата на урината или појава на крв во урината

• Бледило на кожата, осип, чешање или прекумерна сувост

• Висок крвен притисок

• Отекување на рачните зглобови и глуждовите

• Отекување околу очите, едем

• Недостиг на воздух, отежнато дишење

• Болка во долниот дел од грбот или во стомакот.

Кога ќе ги почувствувате овие симптоми, закажете преглед кај нефролог што побрзо за да се процени вашата состојба.

Што се нефролозите и со какви состојби се занимаваат? Кои болести ги лекуваат нефролозите?

Нефрологот е лекар што завршил специјализација за болести на бубрезите. Тој ја познава градбата, функциите и работата на бубрезите. Ги презема дијагнозата и лекувањето на болестите што се развиваат поради функционални нарушувања на бубрезите. Нефрологот проверува дали каменот во бубрегот го оштетува здравиот бубрег. За да го открие и дијагностицира каменот во бубрегот, нефрологот може да користи сликовни техники како рендген, КТ снимање и ултразвук. Со овие техники може да ги утврди локацијата, бројот, големината и обликот на каменот. Покрај тоа, со анализи на крв и урина може да ги утврди состојките што го предизвикуваат каменот. Откако ќе се дијагностицираат видот, големината, локацијата и обликот на каменот, нефрологот заедно со урологот го планира лекувањето. Може да препорача лекови за намалување на болката и за спречување на гадењето и повраќањето. Состојбите со кои се занимаваат нефролозите можат да ги вклучуваат следниве:

Дијагноза и проценка на бубрежните болести

За да го утврди оштетувањето на бубрезите, нефрологот може да побара анализи на крв и урина од пациентот. За да се проценат функциите на органите за создавање урина и филтрирање на крвта, нефрологот ги проценува нивоата на креатинин, уреа, електролити, минерали и pH во крвта, како и GFR (стапката на гломеруларна филтрација). Покрај тоа, големината и обликот на бубрезите може да се испитаат со сликовни методи како томографија и ултразвук. За конечна дијагноза нефрологот може да земе примерок од бубрежното ткиво за микроскопски преглед.

Планирање на лекувањето

По дијагнозата на болеста, нефрологот планира индивидуално лекување според здравствената состојба на пациентот. Промените во начинот на живот, лековите и во некои случаи хируршките постапки обично се дел од планот за лекување.

Управување со хроничната бубрежна болест

Хроничната бубрежна слабост е состојба што се карактеризира со оштетување на крвните садови и ткивата во бубрезите, поради што не се создава доволно урина и отпадните материи се натрупуваат во телото. Бубрезите со текот на времето постепено ја губат способноста да создаваат урина. Во овој период нефролозите внимателно ги следат бубрежните функции на пациентите и планираат лекување што ќе го забави напредувањето на болеста.

Дијализа

Кога хроничната бубрежна болест не се лекува, таа напредува и функцијата на филтрирање на отпадните материи се намалува. Се развива хронична бубрежна болест. Во тој случај се користи апарат наречен дијализа, кој со надворешна интервенција ги извршува функциите на бубрезите. Нефрологот го одредува соодветниот третман со дијализа за пациентите и обезбедува управување со можните компликации.

Трансплантација на бубрег

Во случај на неповратни бубрежни болести, пациентот може да има потреба од трансплантација на бубрег. Нефролозите ги проценуваат пациентите кандидати за трансплантација, како и ткивната компатибилност меѓу донорите и примачот. Исто така, ја надгледуваат грижата за пациентите пред и по трансплантацијата.

Управување со хипертензија (висок крвен притисок)

Најважните причини за бубрежните болести се дијабетесот и високиот крвен притисок. Нефролозите помагаат во управувањето со хипертензијата за да се спречат оштетувањето на бубрезите и компликациите што се развиваат како последица.

Информирање на пациентите

Нефролозите можат да ги информираат пациентите за спречување на бубрежните болести и за ефикасно спроведување на лекувањето. За поддршка на здравјето на бубрезите, тие даваат насоки за исхрана, внес на течности и промени во начинот на живот.

Ако имате симптоми на бубрежна болест, можете да закажете преглед кај искусен нефролог. Раната дијагноза е најважниот фактор што влијае врз успехот на лекувањето.

Бубрежна слабост и процес на лекување

Во последната фаза на хроничната бубрежна слабост, бубрежните функции на пациентот можат да се извршуваат само преку дијализа. Со помош на хемодијализа се врши филтрирањето на крвта и отстранувањето на отпадните материи од телото, што инаку го прават бубрезите. Подоцна, за пациентот да преживее и телесните функции целосно да се извршуваат, потребна е трансплантација на бубрег или хемодијализа.

За дијагноза на бубрежна слабост може да се направат анализи на крв и урина, како и ултразвук, КТ или MRI за прикажување на аномалиите на бубрезите и уринарниот тракт. Покрај тоа, може да се земе примерок од ткиво за испитување на бубрезите. Овие дијагностички методи можат да овозможат и утврдување на причината за бубрежната слабост.

Кои навики влијаат врз здравјето на бубрезите?

Меѓу животните навики што влијаат врз здравјето на бубрезите се:

Недоволен внес на вода

За да можат да ги филтрираат отпадните материи во телото и да ги отстрануваат од телото, на бубрезите им се потребни најмалку 2 литри вода дневно. Недоволниот внес на вода може да доведе до нарушување на нивните функции.

Задржување на урината

Одложувањето на празнењето кога мочниот меур е полн, со други зборови задржувањето на урината, може да доведе до компликации како зголемување на бубрегот (хидронефроза) или проширување на уринарните патишта (хипертрофија). Покрај тоа, долготрајното задржување на урината може да предизвика сериозни болести, пред сè камен во бубрезите, па сè до бубрежна слабост.

Прекумерно солена исхрана

Кога се консумира храна со прекумерна количина сол, бубрезите работат повеќе за да ја одржат рамнотежата на течностите и електролитите во телото, што може да доведе до задржување вода (едем) и болести како хипертензија.

Пушење и консумирање алкохол

Алкохолот и цигарите доведуваат до натрупување токсини во телото. Бубрезите работат прекумерно за да ги отстранат од телото токсините од овие супстанции и може да се појави едем во бубрезите. Исто така, пушењето и консумирањето алкохол можат да го зголемат ризикот од висок крвен притисок, кој ги оштетува бубрезите.

Нездрави навики во исхраната

Прекумерното пиење чај и кафе, поради стимулансите што ги содржат, како кофеинот, ја зголемува циркулацијата на крвта, а со тоа и оптоварувањето на бубрезите. Слично на тоа, високиот внес на храна од животинско потекло, како црвеното месо, ја зголемува количината на урична киселина, отпаден производ на протеините. Вишокот уреа во крвта може да предизвика прекумерна работа на бубрезите. Покрај тоа, прекумерното консумирање слатка храна исто така го зголемува оптоварувањето на бубрезите и може да доведе до болести како камен во бубрезите и бубрежна слабост.

Често поставувани прашања:

• Зошто е важно здравјето на бубрезите и како може да се зачува?

Бубрезите овозможуваат исфрлање од телото на токсините и отпадните производи што настануваат со метаболизмот. Кога нивното здравје е нарушено, отпадните материи и токсините се натрупуваат во телото и можат негативно да влијаат врз сите витални функции. Истовремено, бубрезите учествуваат и во извршувањето на други важни функции, како регулирање на крвниот притисок и синтеза на црвени крвни клетки. Следењето соодветна и избалансирана исхрана, зголемувањето на внесот на вода и редовната физичка активност се од големо значење за зачувување на здравјето на бубрезите.

• Во кои случаи треба да се обратам кај нефролог?

Симптомите како често мокрење, потемнување на бојата на урината, намалување на количината урина, гадење и повраќање, проблеми со концентрацијата, чешање на кожата, висок крвен притисок, отекување на рачните зглобови и глуждовите, крв во урината, губење апетит и недостиг на воздух можат да укажуваат на нарушување на бубрежните функции. Ако ги имате овие симптоми, задолжително треба да се обратите кај нефролог.

• Како дијабетесот влијае врз здравјето на бубрезите?

Двете најчести причини за бубрежна слабост се дијабетесот и високиот крвен притисок. Дијабетесот е хронична болест што се јавува при отсуство или недостиг на хормонот инсулин, кој овозможува гликозата (шеќерот) од крвта да влезе во клетките. Кога нема инсулин или го нема доволно, шеќерот се натрупува во крвта и ги оштетува капиларите. И капиларите во бубрезите се стеснуваат под влијание на високиот шеќер во крвта. Стеснетите садови со текот на времето се затнуваат, што доведува до помал доток на крв до бубрезите и до натрупување токсини и отпадни материи во телото. Дијабетесот може да ги спречи бубрезите целосно да ја извршуваат својата функција и да предизвика болест наречена дијабетична нефропатија.

• Кои се симптомите на бубрежна слабост?

Симптомите на хронична бубрежна слабост можат да ги вклучуваат следниве:

• Мокрење ноќе по заспивањето,

• Висок крвен притисок

• Необјаснив недостиг на воздух, отежнато дишење,

• Намалување на количината урина,

• Чувство на прекумерен замор, слабост и поспаност,

• Отекување на нозете, рачните зглобови и глуждовите,

• Гадење,

• Заматена свест, конфузија, притисок или болка во градите

• Што треба да се прави за да се внимава на здравјето на бубрезите во бременоста?

Во текот на бременоста протокот на крв до бубрезите се зголемува, а брзината на филтрирање на крвта се удвојува. Бидејќи бубрезите ја филтрираат крвта и на мајката и на бебето, тие работат речиси двојно повеќе. За зачувување на здравјето на бубрезите во бременоста, важно е идната мајка да внимава на исхраната и да не добие повеќе килограми од нормалното во текот на бременоста. Пиењето многу вода и ограничувањето на внесот на сол можат да го намалат ризикот од висок крвен притисок, кој ги нарушува бубрежните функции. Бремените жени, колку што е можно, треба да се обратат кај нефролог на почетокот на бременоста.

• Кои навики негативно влијаат врз здравјето на бубрезите?

Следењето исхрана богата со многу масна, слатка и солена храна, како и неактивноста негативно влијаат врз здравјето на бубрезите. Исто така, недоволниот внес на течности и штетните навики како алкохолот и пушењето можат да го зголемат ризикот од бубрежни болести.

• За колку време делуваат нефролошките третмани?

Кај бубрежните болести времетраењето на лекувањето се разликува според тежината на болеста, здравствената состојба на пациентот и видот на болеста. Лекувањето на хроничната бубрежна слабост може да трае со години. Кај акутната бубрежна слабост, пак, времетраењето на лекувањето може да варира во зависност од причината.

• Како се изведува трансплантацијата на бубрег и во кои случаи се препорачува?

Трансплантацијата на бубрег се применува во последните фази на хроничната бубрежна слабост. Операцијата за трансплантација трае околу 3–4 часа, а бубрегот обично се зема од донорот со затворени (минимално инвазивни) методи. Земениот орган се пресадува на пациентот. Важно е крвните групи и ткивните типови на примачот и донорот да бидат компатибилни. Исто така, се прави постапка наречена вкрстена проба (crossmatch), која ги утврдува нивоата на антитела во крвта на донорот и на пациентот на кого ќе му се изврши трансплантацијата. Доколку е потребно, се применува третман за нивоата на антитела на примачот и донорот да бидат соодветни. Врз основа на резултатите од овие тестови се одлучува за трансплантацијата на бубрег.

• Како можам да го поддржам здравјето на бубрезите со исхраната?

За соодветна и избалансирана исхрана треба да се следи здрава диета со помош на нутриционист. Важно е диетата да биде индивидуална и да има цел да се одржи идеалната тежина. Прекумерно солената, масната и слатката храна треба да се исклучат од исхраната. Треба да се внимава да се пијат најмалку 2 литри вода дневно, а исхраната да се поддржи со свеж зеленчук и овошје.

Кај бубрежните болести раната дијагноза е важна за ефикасноста на лекувањето. За зачувување на здравјето треба редовно да се прават анализи на крв и урина и да се проверува дали бубрежните функции се здрави. Ако имате некој од симптомите на бубрежна болест, можете да закажете преглед на Одделот за нефрологија во најблиската здравствена установа.