Penetran keratoplasti, korneadaki tüm katmanların sağlıklı donör doku ile değiştirildiği etkili bir cerrahi yöntemdir. Bu tedavi genellikle keratokonus, korneal bulanıklıklar, korneal distrofiler ve göz travmaları gibi ciddi durumlarda uygulanır. Ameliyat, özel bir kesici alet ile hasarlı korneanın çıkarılması ve yerine sağlıklı dokunun dikilmesiyle gerçekleştirilir. Bu yazıda penetran keratoplasti nedir, kimlere uygulanır, ameliyat süreci nasıl işler ve iyileşme döneminde nelere dikkat edilmelidir sorularına yanıt bulacaksınız.
Penetran Keratoplasti Nedir?
Kornea Anatomisi ve Fonksiyonu
Gözünüzün en ön kısmında bulunan kornea, şeffaf ve kubbe şeklinde bir dokudur. Işığı kırarak retina üzerine odaklanmasını sağlar. Korneanın saydamlığı kadar optik özellikleri de görme işlevi için kritik öneme sahiptir.
Kornea beş farklı katmandan oluşur. En dışta epitel tabakası bulunur ve kendini çok hızlı yenileme yeteneğine sahiptir. Hemen altında Bowman tabakası yer alır ve korneaya yapısal dayanıklılık kazandırır. Kornea kalınlığının yaklaşık %90’ını oluşturan stroma, korneanın şeffaflığının sırrını barındırır. Descemet membranı ince ama dirençli bir zardır. En içteki endotel tabakası ise tek hücre sıralıdır ve gözün şeffaflığını korur.
Korneanın damarsız yapısı, doku nakillerinde önemli bir avantaj sağlar. Doku reddine sebep olan hücrelerin yabancı dokuya ulaşması bu sayede zorlaşır. Dolayısıyla kornea nakilleri diğer organ nakillerine göre daha başarılı sonuçlar verir.
Tam Kat Nakil Yönteminin Tanımı
Penetran keratoplasti, korneanın tüm katmanlarının donör kornea ile değiştirildiği cerrahi bir işlemdir. Bu yöntemde hastalıklı kornea dokusu tam kat olarak çıkarılır. Yerine sağlıklı donör korneadan yaklaşık olarak aynı büyüklükte bir doku hazırlanır ve hastaya nakledilir.
Verici kornea, alıcı korneaya yaklaşık 16 adet tek tek dikiş veya tek bir devamlı dikiş ile ya da her iki yöntem birlikte kullanılarak dikilir. Ameliyatın süresi yaklaşık 45-60 dakika sürer. Trepan ismi verilen vakumlu, yuvarlak bıçakla kornea merkezinden yaklaşık 7-7.5 mm’lik kısım kesilerek çıkartılır.
Diğer Kornea Nakli Yöntemlerinden Farkları
Penetran keratoplasti klasik yöntemdir ve tüm katmanların tutulduğu ileri vakalarda tercih edilir. Buna karşın günümüzde sadece hastalıklı katmanı değiştiren modern yöntemler de kullanılmaktadır.
Derin Ön Lameller Keratoplasti (DALK) yönteminde korneanın sadece ön tabakası değiştirilir. En iç tabaka olan endotel hücreleri yerinde kalır. Bu sayede nakil yapılan korneanın red riski önemli ölçüde azalır. Yara iyileşmesi daha hızlı olur ve dikişler daha kısa sürede alınır.
Descemet Membran Endotelyal Keratoplasti (DMEK) ise sadece iç tabakayı değiştirir. Özellikle Fuchs distrofisi gibi sadece endotel tabakasının bozuk olduğu durumlarda uygulanır. Bu ameliyatın en önemli özelliği çok sayıda dikişin olmamasıdır. Ayrıca korneanın ön tabakaları hastanın kendi dokusu olduğu için kornea travmalara karşı daha dayanıklıdır.
Penetran Keratoplasti Kimlere Uygulanır?
Penetran keratoplasti belirli kornea hastalıklarında uygulanan bir tedavi seçeneğidir. Gözlük, kontakt lens veya damla tedavileriyle yeterli fayda sağlanamadığında bu ameliyat gündeme gelir. Korneanın birden fazla katmanında hasar varsa veya diğer nakil yöntemleri uygun değilse tercih edilir.
İleri Derecede Keratokonus Hastaları
Keratokonus erken evrelerinde gözlük veya kontakt lens yeterli olabilir. Crosslink tedavisi hastalığın ilerlemesini durdurabilir. Ancak kornea dokusunun büyük oranda hasar gördüğü durumlarda penetran keratoplasti gerekebilir.
Kornea tabakası öne doğru bombeleşir ve incelir. Gözdeki ışığın doğru şekilde kırılması engellenir. Korneanın kubbe şekli bozulur ve konikleşir. Her türlü tedaviye rağmen hastanın eğitim, çalışma ve sosyal yaşamını sürdürmesine imkan vermeyecek düzeyde bozulma olduğunda kornea nakli kararı verilir.
Korneal Opasiteler ve Bulanıklıklar
Korneanın saydamlığını kaybetmesi birçok sebepten kaynaklanabilir. Enfeksiyon nedeniyle korneada yara dokusu ve yeni damarlanma oluşabilir. Özellikle Herpes virüsü keratiti sonrası bu durum sık görülür.
Kontakt lens kullanıcılarında hijyen kurallarına uyulmadığında enfeksiyon riski artar. Şiddetli keratit kornea dokusunu hasara uğratır ve bulanıklaşmaya neden olur. Ayrıca kazalar nedeniyle kornea bulanıklaşırsa veya bütünlüğü ağır derecede bozulursa nakil gerekir.
Korneal Distrofiler
Kalıtsal kornea hastalıkları korneada ilerleyici bozulmalara yol açar. Fuchs endotelyal korneal distrofi iç hücre katmanının dejeneratif değişiklikler geçirdiği bir hastalıktır. Bu hastalıkta korneanın iç yüzeyindeki endotel hücreleri bozulur. Hücreler işlevini yitirdiğinde kornea şişer ve bulanıklaşır.
Stroma distrofileri arasında maküler, granüler ve lattis distrofileri bulunur. Kornea stroma distrofisi için yapılan penetran keratoplasti ameliyatlarında %52,6 oranında maküler distrofi, %31,6 oranında granüler distrofi ve %15,8 oranında lattis distrofi görülmüştür. Ortalama 26,3 aylık takip sonucunda %84,2 gözde greft saydam kalmıştır.
Granüler ve lattis distrofisinde hastalık nüksü en önemli faktördür. Granüler distrofili beş gözde klinik önemli nüks gelişmiştir. Maküler distrofide ise nüks nadirdir.
Göz Travmaları ve Yaralanmaları
Gözde meydana gelen fiziksel yaralanmalar, kesikler veya kimyasal yanıklar korneanın ciddi şekilde hasar görmesine neden olabilir. Gözdeki hasar kalıcı olduğunda ve diğer tedaviler sonuç vermediğinde penetran keratoplasti uygulanır.
Başarısız Olan Önceki Nakil Ameliyatları
Kornea nakli sonrası vücudun bağışıklık sistemi verici korneaya saldırarak doku reddine neden olabilir. Daha önce yapılan naklin reddi veya zamanla greft yetmezliği gelişirse yeniden nakil gerekebilir. Kornea nakli ameliyatı gerekirse tekrar yapılabilir ve sonuçlar iyidir.
Penetran Keratoplasti Ameliyatı Nasıl Yapılır?
Ameliyat sürecinin başarısı, doğru hazırlık ve planlama ile başlar. Penetran keratoplasti öncesinde göz doktorunuz kapsamlı bir değerlendirme yapar ve ameliyat gününe kadar izlemeniz gereken adımları belirler.
Ameliyat Öncesi Hazırlık ve Tetkikler
Doktorunuz öncelikle detaylı bir göz muayenesi gerçekleştirir. Kornea topografisi ile korneanızın haritası çıkarılır. Pakimetri ölçümü kornea kalınlığınızı belirler. OCT gibi ileri görüntüleme yöntemleri korneanızın durumunu katman katman analiz eder.
Gözünüzün ölçümleri alınarak uygun donör kornea boyutu belirlenir. Ameliyat sonrası komplikasyonlara yol açabilecek durumlar tespit edilmeye çalışılır. Kullandığınız ilaçlar ve takviyeler gözden geçirilir. Ameliyattan önce veya sonra bırakılması gerekebilecek ilaçlar belirlenir.
Göz içinde veya çevresinde enfeksiyon ya da şişlik gibi sorunlar varsa bu durumların tedavisi gerekir. Aksi takdirde başarılı bir nakil ihtimali azalır. Kan sulandırıcı ilaç kullanıyorsanız doktorunuzun önerisi doğrultusunda ameliyattan bir hafta önce kesmeniz istenebilir.
Uygun donör kornea temin edildiğinde ameliyat için çağrılırsınız. Kornea dokusu özel solüsyonların içerisinde yaklaşık bir hafta canlılığını korur. Bekleme süresi birkaç ay sürebilir.
Cerrahi İşlem Aşamaları
Ameliyat genellikle lokal anestezi altında gerçekleştirilir. Gözünüz ve çevresi uyuşturulur ancak tamamen uyutulmazsınız. Çocuklarda veya gerekli görülen durumlarda genel anestezi tercih edilebilir.
Ameliyat süresi yaklaşık 30-60 dakika arasında değişir. İşlem adımları şu şekilde ilerler:
- Göz kapakları ve çevresi uygun şekilde temizlenir
- Göz kapaklarınızı açık tutan küçük bir alet takılır
- Cerrah kornea nakli için kullanılacak kornea çapını belirler
- Trepan adı verilen özel bir kesici alet ile hasarlı korneanız dairesel olarak çıkarılır
- Donör kornea uygun boyutta kesilir ve yerine dikilir
- Mikrocerrahi tekniklerle yaklaşık 16 adet ince dikiş ile sabitlenir
Ameliyat Sonrası İlk Bakım
Ameliyat sonrası bir gün hastanede gözlem altında tutulabilirsiniz. İlk günlerde göz damlası ve antibiyotik tedavisi uygulanır[162]. Gözünüz birkaç hafta bandaj ile korunur.
Ameliyat sonrası ilk günlerde bulanık görme, hafif ağrı, batma hissi, gözde kızarıklık, ışığa hassasiyet ve sulanma gibi belirtiler normaldir. Bu belirtiler zamanla azalır. Enfeksiyon ve iltihabı önlemek için reçete edilen damlaların düzenli kullanılması gerekir.
Gözünüzü korumak için göz siperliği veya gözlük kullanın. Gözünüze bastırmamaya ve kaşımamaya dikkat edin. Fiziksel aktivite kısıtlaması yapılmalıdır. Gözde baskıya neden olabilecek ağır aktivitelerden kaçının.
İyileşme Süreci ve Takip
Ameliyat sonrası iyileşme süreci sabır gerektirir. Görme düzelmeniz yavaş ilerler ve bu süreçte düzenli doktor kontrollerine gitmeniz şarttır. İlk birkaç hafta boyunca batma ve sulanma gibi rahatsızlıklar hissedebilirsiniz. Bu belirtiler normaldir ve zamanla azalır.
İlk Haftalarda Nelere Dikkat Edilmeli
Ameliyat günü koruyucu bandaj kullanılır. İlk hafta içinde sadece boyundan aşağısını yıkayacak şekilde banyo yapabilirsiniz. Hekiminiz aksini bildirmedikçe normal banyo, birinci hafta kontrol muayenesinden sonra yapılabilir.
Gözünüze bastırmamaya ve kaşımamaya dikkat etmeniz gerekir. İlk 1 ay içinde ağır yük kaldırmamaya özen gösterin. Sözgelimi 5 kg veya fazlasını kaldırmaktan, aşırı eğilip doğrulmayı gerektiren işlerden kaçının. Uyurken plastik göz koruyucu kapak kullanmanız önerilir.
Gözünüze toz kaçmaması ve basit darbelerden koruması için doktorunuzun önerisine göre geçici numaralı veya numarasız gözlük kullanın. Gözünüzde 24 saatten uzun süren ağrı, batma, kızarıklık ve görme azlığı olursa randevu tarihini beklemeksizin doktorunuza ulaşın. Bu durum dikişlerde gevşeme, kopma, korneada iltihaplanma ya da red reaksiyonundan kaynaklanabilir.
Dikişlerin Alınma Süreci
Ameliyat sonrası dikişlerin ne zaman alınacağına doktorunuz karar verecektir. Bu süre en erken ameliyattan birkaç ay sonradır. Genellikle 1 yılda bütün dikişler alınmış olur. Dikişler hastaların yaşına, korneanın durumuna göre ve astigmatın düzeltilmesine yönelik erken dönemde başlanarak 1-1,5 yıl sonrasına kadar alınabilir.
Dikişlerin alınması damla anestezisi ile yapılabilen oldukça konforlu sayılabilecek ağrısız bir işlemdir. Tek tek bazı dikişler alınarak korneadaki düzensizlik ve buna bağlı astigmat düzeltilebilir. Buna bağlı olarak görmeniz artar.
Düzenli Kontroller ve Takip Programı
Ameliyat sonrası 1. gün ilk kontrol yapılır. Sonrasında 1. hafta ve ilk 1 yıl boyunca her ay kontrol gerçekleştirilir. İlk yıl içinde ortalama 8-10 kontrol muayenesi yapılır. Daha sonra 3 aylık kontrollerle yaklaşık 1-2 yıl takip edilirsiniz.
Kontrol muayenelerinin sıklığı giderek azalır. Düzenli kontroller, olası komplikasyonları önlemek için gereklidir. Görme ameliyattan sonraki 1 yıl içinde giderek artar.
Kullanılması Gereken İlaçlar
Verilen ilaçları dikkatli bir şekilde kullanmanız çok önemlidir. Tedavide yaklaşık 1 ay antibiyotikli damlalar, yaklaşık 1 yıl kortizonlu damlalar kullanmanız önerilir. İlk 1 yıl giderek azalan dozlarda ilaç kullanımı esastır.
Antibiyotikli ve kortizonlu göz damlaları hekim önerisi doğrultusunda kullanılır. Kortizonlu damlalar bağışıklık sisteminizi baskılar ve yeni dokuyu reddedilmesini önler. Doku reddi %5-30 oranında ortaya çıkar ancak çoğu hastada steroidli damlalarla tedavi edilerek ortadan kaldırılır.
Penetran Keratoplastinin Avantajları ve Riskleri
Her ameliyat gibi penetran keratoplasti de hem avantajlar hem de riskler taşır. Bu bölümde tedavinin size kazandırdıkları ve karşılaşabileceğiniz sorunlar hakkında bilgi edineceksiniz.
Tedavinin Sağladığı Faydalar
Penetran keratoplasti ciddi kornea hasarlarında en etkili tedavi seçeneğidir. Korneanın tüm katmanları değiştirildiği için hastalar genellikle belirgin bir görme iyileşmesi yaşar. Yapılan çalışmalarda takip edilen hastaların %88,2’sinde greft şeffaf olarak kalmıştır. Ayrıca olguların %79,4’ünde görme keskinliğinde artış sağlanmıştır.
Kornea nakli dünyada her yıl 40.000’in üzerinde yapılan bir ameliyattır. Yapılan nakil ameliyatlarının tümü içerisinde kornea nakli en sık uygulanan ve başarılı olan grubu oluşturmaktadır. Korneanın saydam ve damarsız olması önemli bir avantaj sağlar. Bu nedenle diğer organ nakillerine göre kornea nakilleri daha başarılıdır. Genel başarı oranı %85-95 arasındadır.
Uygun hasta seçildiğinde başarı oranı yüksektir. Uygun hasta profilinde kornea nakli uzun vadeli ve kalıcı bir tedavidir. Görme yetisini geri kazandırma amacıyla yapılan bu operasyon, hastanın yaşam kalitesini önemli ölçüde artırır.
Olası Komplikasyonlar ve Yan Etkiler
Hiç bir cerrahi girişim risksiz değildir. Ameliyat sonrası nadir de olsa ortaya çıkabilecek sorunlar vardır. Enfeksiyon ameliyat sırasında veya sonrasında gözde gelişebilir. Enfeksiyon belirtileri arasında gözde aşırı kızarıklık, yoğun göz sulanması, şiddetli ağrı ve gözde şişlik bulunur.
Göz içi basınç artışı (glokom) ameliyat sonrası görülebilir. Postoperatif glokom sıklığı hastaların %46,8’inde tespit edilmiştir. Gözde şiddetli ağrı, bulanık görme, baş ağrısı ve gözde baskı hissi yaşandığında acilen göz doktoruna başvurulmalıdır.
Astigmatizm gelişimi kornea nakli sonrası hastaların bir kısmında görülür. Korneanın eğriliğinin düzensiz olması nedeniyle ışık retinaya düzgün odaklanamaz. Bu da bulanık veya çift görmeye neden olabilir. Kornea şeffaflığını kaybetmesi genellikle doku reddi ve enfeksiyon nedeniyle oluşur.
Dikişlerde gevşeme veya enfekte olma gibi dikiş problemleri yaşanabilir. Kanama ve retina dekolmanı gibi ciddi ancak nadir komplikasyonlar da mevcuttur. Kornea ödemi nakledilen korneanın yeterince işlev görememesi nedeniyle şişmesidir.
Doku Reddi Riski ve Önlemleri
Kornea nakillerinin %5-30’unda ameliyat sonrası doku reddi ortaya çıkar. Doku reddi vücudun bağışıklık sisteminin nakledilen dokuyu tanıması ve ondan kurtulmaya çalışma çabasıdır. Yeni kornea dokusunda bulanıklaşma ve damarlanma olur, görme azalır ancak nakledilen doku yok olmaz.
Kornea dokusu damarsız olduğu için diğer organ ve doku nakillerine nazaran red riski daha azdır. Bununla birlikte nakledilen kornea yıllar sonra bile reddedilebilir. Dolayısıyla kornea nakli sonrası düzenli göz doktoru takibi önemlidir.
Doku reddinin belirtilerini bilmeniz gerekir. Gözde kızarıklık, ışığa hassasiyet, görmede azalma ve ağrı doku reddinin ilk belirtileridir. Bu şikayetlerden herhangi biri ortaya çıktığında hemen doktorunuza başvurmanız gerekir.
Doku reddi çoğu hastada %90 oranında steroidli damlalarla tedavi edilerek ortadan kaldırılır. Steroidli damlalar bağışıklık sisteminizi baskılar ve yeni dokuyu reddedilmesini önler. Damlalar yeterli kalmazsa damardan yüksek doz steroidli ilaçlar vermek gerekebilir. Erken müdahale ile çoğu durumda bu durum kontrol altına alınabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Ameliyat ne kadar sürer?
Penetran keratoplasti ameliyatı ortalama 30-60 dakika sürer. Ameliyat sırasında başka ek işlemler de yapılacaksa süre biraz uzayabilir. Mikroskop altında gerçekleştirilen işlem lokal veya genel anestezi altında uygulanır.
Donör kornea nasıl temin edilir?
Donör kornea, beyin ölümü gerçekleşmiş ancak korneası sağlıklı olan kişilerden alınır. Kornea dokusu ülkemizdeki Ankara ve İstanbul’daki göz bankalarından sağlanır. İdeal olarak ölümden sonraki ilk 12 saat içinde kornea alınır. Alınan kornea dokuları özel solüsyonlar içinde 14 güne kadar bekletilebilir. Donör kornea temin edilmeden önce AIDS, hepatit ve frengi gibi bulaşıcı hastalıklar açısından detaylı testler yapılır. Kornea damarsız bir doku olduğu için kan grubu uyumu gerekmez.
Ameliyat sonrası görme ne zaman düzelir?
Görme düzelmeniz birkaç hafta ile birkaç ay arasında gerçekleşir. Tam kalınlıkta nakillerde nihai görme düzeyine ulaşmak 6 ila 12 ay sürebilir. İlk birkaç ay boyunca görmeniz bulanık olabilir. Görmenin maksimum seviyeye gelmesi bir yılı bulabilir. Dikişler alındıktan ve gözlük veya kontakt lens verildikten sonra görmenizde ilave artış sağlanabilir.
Hayat boyu ilaç kullanmak gerekir mi?
Hayır, sürekli ilaç kullanımı gerekmez. İlk 1 yıl giderek azalan dozlarda ilaç kullanımı esastır. Yaklaşık 1 ay antibiyotikli damlalar, yaklaşık 1 yıl kortizonlu damlalar kullanmanız önerilir. Genellikle sadece göz damlaları kullanılır.
Ameliyat sonrası normal hayata dönüş ne zaman olur?
Tozlu ortamlarda çalışmayan ve ağır beden gücü gerektiren işlerle meşgul olmayan kişiler ameliyatlarından 3 hafta sonra işlerine başlayabilir. Öğrenciler 2 hafta sonra okullarına dönebilir. İşinize ve görmenizin ne kadar hızlı düzeldiğine bağlı olarak ameliyattan sonraki bir hafta içinde işinize dönebilirsiniz. İlk birkaç hafta ağır egzersiz ve ağır kaldırmak yasaktır.
Özetle Penetran Keratoplasti
Penetran keratoplasti ciddi kornea hasarlarında görmenizi geri kazandıran etkili bir tedavi yöntemidir. Ameliyat süreci sabır gerektirse de başarı oranları oldukça yüksektir.
Özetle, doktorunuzun önerdiği kontrollere düzenli gitmeniz çok önemlidir. İlaçlarınızı aksatmadan kullanın ve gözünüzü travmalara karşı koruyun.
Görme iyileşmeniz birkaç ay sürebilir ancak çoğu hasta sonuçtan memnun kalır. Ameliyat sonrası herhangi bir rahatsızlık hissettiğinizde hemen doktorunuza başvurun.
Erken müdahale olası komplikasyonları önler. Sağlıklı bir iyileşme süreci için verilen talimatları eksiksiz uygulayın.
Penetran keratoplasti, korneadaki tüm katmanların sağlıklı donör doku ile değiştirildiği cerrahi bir yöntemdir. Bu yazıda ameliyat süreci ve iyileşme dönemi detaylıca ele alınmıştır.
