Бүйрек биопсиясы көптеген бүйрек ауруларын диагностикалау үшін маңызды құрал болып табылады. Бүйректен, микроскоп астында зерттеу үшін үлгі тіндер алынады. Мамандардың бақылауымен жүзеге асырылатын бұл процедуралар әдетте қауіпсіз деп есептеледі, бірақ минималды деңгейде кейбір қауіптерді қамтиды. Бұл қауіптер арасында қан кету, ауырсыну және инфекция бар. Биопсияда алынған үлгілер патологоанатомдармен зерттеледі және есеп беріледі. Сондықтан нәтижелер бірнеше күн ішінде науқас пен науқастың туыстарымен бөлісуге болады.
Бүйрек биопсиясы неден тұрады және қандай жағдайларда қолданылады?
Кейбір бүйрек аурулары қан мен зәр анализдері, ультрадыбыстық және рентген сияқты бейнелеу әдістерімен диагностикалануы мүмкін, бірақ бұл процедуралармен диагностикаланбайтын аурулар үшін алдыңғы диагностикалық әдістерге жүгіну қажет. Бүйрек биопсиясы да алдыңғы диагностикалық әдістердің арасында. Бүйрек биопсиясы – бүйректерден бір немесе бірнеше кішкентай тін үлгілерінің алынатын медициналық процедура. Бұл үлгілер арнайы микроскоптар астында зерттеліп, талданады және нәтижелер есеп беріледі. Ересектерде қолдану деңгейі балаларға қарағанда жоғары. Бүйрек биопсиясы процедурасы мына жағдайларда қолданылуы мүмкін:
- Зәрде қан (гематурия) және ақуыз (протеинурия) сияқты қажетсіз құрылымдардың болуы,
- Аномальды зәр және қан анализі нәтижелері (қанда аномальды дәрежеде қалдықтардың болуы бүйректердің жұмысын жеткілікті деңгейде атқармайтынын білдіруі мүмкін),
- Себебі түсініксіз жедел (қысқа мерзімді) немесе созылмалы (ұзақ мерзімді) бүйрек ауруларында,
- Нефротикалық синдром және гломерулярлық ауру (бүйректің фильтрациядан жауапты механизмінің зақымдануы жағдайында дамиды),
- Бүйректерге қолданылатын емнің әсерін зерттеу мақсатында,
- Бүйректерде функция жоғалту дамыса,
- Ақуыздың ағуы диагнозы,
- Бүйректерде тұрақты зақымның дамып дамымағанын тексеру,
- Бүйректе дамыған тіндердің қатерлі болып-болмайтынын анықтауға тырысу,
- Кез келген дәрі-дәрмектің немесе токсикалық заттың бүйректерге зиян тигізіп-тізбейтінін зерттеу мақсатында,
- Бүйрек трансплантациясынан кейін,
- Бүйрек трансплантациясының қабылданбауы және дисфункциясы болса,
- Системалық қызыл жегі сияқты дәнекер тін аурулары болса,
- Бірінші және екінші бүйрек массалары болса, биопсия жоспарлануы мүмкін.
Бүйрек биопсиясы қалай жасалады және процедура барысында қандай әдістер қолданылады?
Бүйрек биопсиясы әдетте науқастың арқасынан перкутан (мақсатты тінге тері арқылы жету үшін жасалатын минималды инвазивті кіріс) ретінде жасалады. Бүйрек биопсиясы инесі әдетте ультрадыбысты пайдалана отырып бағытталады. Процедура көбінесе бүйрек аурулары бойынша маманданған дәрігерлер – нефрологтармен жүргізіледі. Аурудың себебіне байланысты уролог мамандары да биопсия процедурасын жүзеге асыра алады. Бүйрек биопсиясының түрлері биопсия кезінде қолданылатын процедураларға байланысты өзгереді. Бұл әдістер мен бүйрек биопсиясының түрлері туралы мынадай ақпарат берілуі мүмкін:
- Перкутан бүйрек биопсиясы: Денсаулық сақтау маманы науқастың бүйрек тінінен үлгі алу үшін теріден бүйрекке қарай жылжитын жұқа биопсия инесін енгізеді. Әдетте барлық процедуралар осылай жүргізіледі. Науқастың денесінің астында қатты жастық немесе құм сөмкесі болуы керек. Адамның жағдайына байланысты (жүктілік, семіздік, трансплантация және т.б.) әртүрлі позицияларда жату қажет деп есептелуі мүмкін. Иненің теріге кіретін жері белгіленгеннен кейін тазаланады және аймақ жергілікті түрде анестезияланады. Биопсия инесі бағытталған кезде әдетте ультрадыбысты пайдаланады. Инені бірнеше рет енгізуге болады. Бұл процедурадан кейін тігу қажет емес, бір таңғышпен процедура аймағы жабылуы мүмкін.
- Лапароскопиялық бүйрек биопсиясы: Денсаулық сақтау маманы науқастың арқасына екі кішкентай кесу жасайды және бүйректерді көру, тін үлгілерін жинау үшін арнайы құрылғылар орналастырады. Бұл процедура көбінесе жалпы анестезия астында жүргізіледі.
- Трансжугулярлық бүйрек биопсиясы: Мойында орналасқан жугуляр венасына катетер мен ине орналастырылады. Биопсия инесі тамырлар арқылы өтіп, бүйрекке жетеді және тін үлгілері жиналады. Бұл әдіс лапароскопиялық әдістен аз қолданылады.
- Ашық бүйрек биопсиясы: Денсаулық сақтау маманы инвазивті кіріс арқылы тікелей бүйректен тін алатын процедура. Жалпы анестезия астында жасалған бұл процедура сирек таңдалады.
Бүйрек биопсиясы алдында науқастың жасауы керек дайындықтар қандай?
Бүйрек биопсиясы жасалатын науқастың дәрігері, процедура алдында жасалуы керек дайындықтар туралы жан-жақты ақпарат береді. Осы кезеңде науқастың және науқастың туыстарының ойында туындайтын барлық сұрақтарды дәрігерге қойып, жауап алу өте маңызды. Науқас немесе науқастың туыстары процедураның жүзеге асырылуына рұқсат бергендерін растайтын келісім формасын қол қоюы мүмкін. Бұл форма мұқият оқылуы керек және түсініксіз сөздер сұрау арқылы түсінілуі тиіс. Науқастың денсаулығының биопсияға жарамды екенін анықтау үшін бірқатар физикалық тексерулер, қан және басқа диагностикалық тесттер жүргізілуі мүмкін. Науқастың жүктілік жағдайы немесе осындай ықтималдық болса, процедурадан бұрын дәрігерімен бөлісуі қажет.
Науқастың кез келген дәрі-дәрмекке, латекске, таңғышқа немесе анестезияға сезімталдығы немесе аллергиясы болса, оны дәрігерімен бөлісуі керек. Пайдаланылатын барлық дәрі-дәрмектер, витаминдер мен қоспалар дәрігерге хабарлануы тиіс. Науқастың қан кету бұзылысы немесе антикоагулянт дәрі қолдануы болса, бұл жағдай да дәрігердің ақпаратында болуы тиіс, себебі процедурадан бұрын қан сұйылту қасиеті бар осы дәрілерге үзіліс жасау қажет болуы мүмкін. Дәрігерлер немесе басқа денсаулық сақтау мамандары биопсиядан бұрын науқастың тұтынбауы керек тағамдар мен сусындардың тізімін науқаспен бөліседі. Мұнда берілген нұсқауларға сәйкес келу өте маңызды.
Бүйрек биопсиясы кезінде және кейін кездесетін қауіптер мен асқынулар қандай?
Бүйрек биопсиясы қауіптер мен асқынулардың минималды деңгейде орын алатын процедура болса да, процедура кезінде немесе кейін бірқатар күтілмеген жағдайлар дамуы мүмкін. Бұл асқынулардың басында биопсия аймағының қан кетуі бар. Жеңіл қан кету процедурадан кейін жиі кездеседі, бірақ кейбір науқастарда қан құюды талап ететіндей ауыр қан кетулер болуы мүмкін. Процедура аймағында ауырсыну мен инфекция да бүйрек биопсиясының қауіптері арасында бар. Сирек болса да, жақын органдарға немесе құрылымдарға зақым келтіру сияқты жағдайлар дамуы мүмкін. Биопсия процедурасынан кейін төменде жазылған асқынулардың бірі немесе бірнешеуі дамыса, дереу медициналық көмекке жүгіну қажет:
- Зәр шығара алмау, тым жиі дәретке бару қажеттілігі немесе зәр шығарғанда ауырсыну-жану сезімі,
- Зәрінде қою қызыл немесе қоңыр қан ұйығыштарының болуы,
- Биопсия аймағында қатты ауырсыну, қызару, қан кету, ісіну және ағып кету,
- Температура мен діріл,
- Артерио-венозды фистула,
- Есінен тану және бас айналу.
Бүйрек биопсиясының нәтижелері қанша уақытта шығады және бұл нәтижелер қалай бағаланады?
Биопсиядан кейін бүйрек тіні патологоанатомға зерттеу үшін зертханаға жіберіледі. Тін үлгілері микроскоп астында егжей-тегжейлі зерттеледі. Патологоанатомдар әсіресе жасуша құрылымының аномалиясы, қабыну белгілері, тамырлардағы аномалиялар, тозу және тыртық тінінің пайда болуы туралы назар аударады. Нәтижелер алынғаннан кейін есеп беру процесіне кіреді. Барлық осы процесс зертхананың жүктемесіне байланысты бір аптаға дейін созылуы мүмкін. Дайындалған есеп дәрігерге тапсырылады. Дәрігер әртүрлі параметрлердің бағалауларын ескере отырып, диагноз қояды және емдеу жоспарын құрады.
Жиі қойылатын сұрақтар
Бүйрек биопсиясы ауыртпалық тудыра ма?
Бүйрек биопсиясы кезінде науқасқа жергілікті немесе жалпы анестезия қолданылады. Сондықтан науқас процедура кезінде ешқандай ауырсыну сезбейді, бірақ процедурадан кейінгі бірнеше күнде ауырсыну сезілуі мүмкін. Әсіресе ашық биопсия ауыртпалықты процедура болып табылады. Науқастардың көпшілігі бір апта ішінде өздерін жақсы сезіне бастайды.
Процедура қанша уақытқа созылады?
Бүйрек биопсиясы процедурасы шамамен бір сағатқа созылады. Алайда, бұл қолданылатын бүйрек биопсиясының түріне байланысты өзгеруі мүмкін. Ашық биопсия процедурасы басқа биопсия процедураларынан ұзақ уақыт алуы мүмкін.
Биопсиядан кейінгі қалпына келу процесі қандай?
Бүйрек биопсиясынан кейін қан қысымы, пульс және зәр мониторингі жүргізіледі, ал науқас бірнеше сағат бойы бақылау бөлмесінде жата алады. Денсаулық сақтау қызметкерлері осы уақыт ішінде қан кету жағдайын тұрақты түрде тексере алады. Кез келген асқыну болмаса, науқас үйде демалу үшін шығарылуы мүмкін. Кейбір жағдайларда ауруханаға жату қажет деп есептелуі мүмкін. Процедурадан 24-48 сағат өткеннен кейін қызғылт немесе бұлыңғыр зәр шығуы мүмкін. Қалпына келу процесінің жылдамдығы қолданылатын процедураның түріне байланысты өзгереді. Перкутан биопсиясының ауырсынуы бірнеше күн ішінде өтуді бастайды, ал ашық биопсия бір апта немесе одан да ұзақ уақыт алуы мүмкін. Бұл процесс барысында ауырсынуды жеңілдету үшін дәрігердің ұсынысымен ауырсынуды басатын дәрілер қолданылуы мүмкін. Басқа айтылмаса, қалыпты тамақтану режиміне оралуға болады.
Бүйрек биопсиясынан кейінгі күнделікті өміріме қашан орала аламын?
1-ден 2 аптаға дейін ауыр көтеруден, қажырлы әрекеттер мен спорттық іс-шаралардан аулақ болу керек. Еңбек талап ететін әрекеттерден бұрын дәрігермен кеңесу ұсынылады. Перкутан бүйрек биопсиясынан 1 немесе 2 күн өткеннен кейін мектепке немесе жұмысқа баруға болады. Ашық биопсия процедурасынан кейін кемінде бір апта үйде демалу қажет.
Биопсия нәтижелері үшін қанша уақыт күтуім керек?
Биопсия процедурасында алынған үлгілер патология зертханаларында талданады, есеп беріледі және есептер дәрігерге тапсырылады. Барлық осы процедуралар бір аптаға дейін созылуы мүмкін. Дәрігерлер процедурадан кейін нәтижелердің орташа шығу уақыты туралы науқас пен науқастың туыстарына ақпарат береді. Шұғыл жағдайларда есеп беру процедурасы 24 сағаттан аз уақыт ішінде дайын болуы мүмкін.
Егер бүйрек денсаулығыңызбен байланысты күмәндарыңыз болса немесе дәрігеріңіз бүйрек биопсиясын ұсынса, мамандарымыздан кездесу алып, егжей-тегжейлі ақпарат ала аласыз. Ерте диагноз және дұрыс емдеу үшін бізбен байланысыңыз.
