Жұқпалы Аурулар

Жұқпалы аурулар бөлімі — қоғамдық денсаулыққа қауіп төндіретін жұқпалы аурулардың алдын алуға, диагностикасына және емдеуге маманданған медициналық бөлімше. Жұқпалы аурулар қызметін осы саладағы білікті мамандардан құралған көпсалалы топ басқарады. Бөлім аурулардың таралуын бақылау, індеттерді ауыздықтау және халық денсаулығын қорғау сияқты маңызды міндеттерді атқарады. Ғылыми зерттеулер, оқыту және науқастарға күтім көрсету арқылы жұқпалы ауруларға қарсы тиімді күресуді және қоғам денсаулығын нығайтуды мақсат етеді.

Инфекция дегеніміз не?

Инфекциялар — барлық жас топтарына әсер ететін және жиі кездесетін денсаулық мәселесі. Кәдімгі суық тиюден бастап COVID-19 сияқты ауыр ауруларға дейін инфекциялар адам денсаулығына әртүрлі жолмен әсер етуі мүмкін.

Негізінде инфекция зиянды микроағзалардың организмге еніп, көбеюі нәтижесінде пайда болып, ауруға әкеледі. Бұл микроағзаларға бактериялар, вирустар, саңырауқұлақтар және паразиттер жатады; олар денеңізге тыныс алатын ауа, жейтін тамақ немесе терідегі кесіктер мен жаралар арқылы енуі мүмкін. Организмге енгеннен кейін бұл қоздырғыштар зиян келтіруі мүмкін. Мысалы, бактериялар жасушалар мен тіндерді зақымдайтын токсиндер бөле алады, ал вирустар көбею үшін жасушаларды басып алады. Инфекциялардың алдын алу көбінесе қол гигиенасы сияқты қарапайым әрі тиімді шаралар арқылы жүзеге асады. Сондай-ақ жөтелгенде және түшкіргенде аузыңызды жабу және науқас адамдармен жақын байланыстан аулақ болу сияқты сақтық шараларын қолдануға болады. Вакциналар да иммундық жүйені белгілі бір патогендерді танып, олармен күресуге дайындау арқылы көптеген жұқпалы аурулардың алдын алуда шешуші рөл атқарады.

Жұқпалы аурулар дегеніміз не?

Жұқпалы аурулар ауру тудыратын микроағзалар мен адам организмінің қорғаныс күштерінің өзара әрекеттесуінің нәтижесі болып табылады. Инфекцияның нәтижесін патоген мен иммундық жүйенің өзара әрекеттесуі анықтайды. Кейбір жағдайларда иммундық жүйе патогенді сәтті жояды, ал адамда белгілер байқалмайды немесе жеңіл белгілер ғана болады. Басқа жағдайларда патоген иммундық жүйеден жалтарып, белгілер мен аурудың дамуына әкеледі. Осы аурулардың кейбірі:

• Тұмау (грипп): Тұмау вирусы тудыратын бұл жұқпалы тыныс жолдары ауруы жеңілден ауырға дейін өтуі және пневмония сияқты асқынуларға әкелуі мүмкін.

• Суық тию: Риновирустар, коронавирустар немесе басқа тыныс алу вирустары арқылы дамиды. Жоғарғы тыныс жолдарын зақымдайды. Тұмауға қарағанда жеңілірек өтеді.

• COVID-19: SARS-CoV-2 вирусы арқылы берілетін коронавирустың бұл жаңа штаммы 2019 жылдың соңында пайда болып, жаһандық пандемияға әкелді. Негізінен тыныс алу жолымен және жұқтырған адамдармен жақын байланыс арқылы таралады.

• АИТВ/ЖИТС: Адамның иммун тапшылығы вирусы (АИТВ) иммундық жүйені нысанаға алып, жүре пайда болған иммун тапшылығы синдромын (ЖИТС) тудырады. Ол организмді түрлі инфекциялар мен қатерлі ісіктерге осал етеді. Көбінесе жыныстық жолмен беріледі.

• Туберкулез (құрт ауруы): Mycobacterium tuberculosis бактериясы тудыратын туберкулез әдетте өкпені зақымдайды, бірақ организмнің басқа бөліктеріне де әсер етуі мүмкін. Науқас жөтелгенде немесе түшкіргенде бактериялар ауаға шашырайды және оларды басқа адамдар жұтып алуы мүмкін.

• Безгек: Масалар арқылы берілетін жұқпалы ауру — безгек уақытында емделмесе, өмірге қауіп төндіруі мүмкін.

• Гепатит: Гепатит көбінесе вирустық инфекциялар салдарынан дамығанымен, токсиндердің, алкогольдің немесе кейбір дәрілердің әсерінен де туындауы мүмкін. Ең көп тарағандары — А, В және С гепатиттері; олардың әрқайсысы әртүрлі жолмен беріледі және бауырдың зақымдануына немесе жеткіліксіздігіне әкелуі мүмкін.

• Тырысқақ (холера): Vibrio cholerae бактериясы тудыратын тырысқақ қатты диарея мен сусыздануға әкеледі. Ластанған су немесе тағам арқылы таралады.

• Пневмония (өкпе қабынуы): Өкпедегі ауа көпіршіктерінің (альвеолалардың) қабынуы. Бактериялар немесе вирустар тудырады.

• Стафилококк инфекциялары: Staphylococcus бактериялары тудыратын бұл бактериялық инфекциялар терінің шағын инфекцияларынан бастап пневмония мен сепсис сияқты ауыр жағдайларға дейін түрлі ауруларға себеп болуы мүмкін.

• Қызылша: Тән қызыл бөртпемен көрінетін аса жұқпалы вирустық инфекция.

• Іш сүзегі: Salmonella typhi бактериясы салдарынан дамитын және өлімге әкелуі мүмкін инфекция. Қатты диарея және құсу сияқты белгілермен көрінеді.

• Жыныстық жолмен берілетін аурулар (ЖЖБА): Хламидиоз, соз (гонорея), мерез (сифилис) және адам папиллома вирусы (АПВ) сияқты ЖЖБА жыныстық байланыс арқылы таралатын инфекциялар болып табылады. Белгілері нақты инфекцияға байланысты өзгереді.

• Энцефалит (ми инфекциясы): Энцефалит — вирустық инфекциялар немесе иммундық жүйе реакциялары салдарынан туындайтын ми қабынуы. Инфекция белгілерімен қатар сананың өзгеруі, ұстамалар және неврологиялық бұзылыс белгілері де байқалады.

Жұқпалы аурулардың белгілері қандай?

Жұқпалы аурулардың белгілерін тану уақтылы диагностика мен емдеу үшін аса маңызды. Назар аударуға тиіс жиі кездесетін белгілер:

• Дене қызуының көтерілуі: Жұқпалы аурудың ең жиі кездесетін белгілерінің бірі — дене қызуының көтерілуі. Организміңіз инфекциямен күрескенде дене температурасы жоғарылауы мүмкін. Қызба қарқындылығы мен ұзақтығы бойынша әртүрлі болады, бірақ ұзаққа созылған немесе жоғары қызба астарында инфекция бар екенін көрсетеді.

• Әлсіздік: Әдеттен тыс шаршау немесе әлсіздік сезімі организміңіздің инфекциямен күресіп жатқанының белгісі болуы мүмкін. Иммундық жүйе патогендермен белсенді күрескенде қуатыңызды сарқып, демалғаннан кейін де титықтағандай сезінуіңізге әкелуі мүмкін.

• Жөтел: Ұзаққа созылған жөтел суық тию, тұмау, пневмония немесе туберкулез сияқты түрлі жұқпалы аурулардың белгісі болуы мүмкін. Жөтел — тыныс жолдарын тазарту немесе инфекция қоздырғыштарын шығару үшін организмнің беретін жауабы.

• Тамақ ауыруы: Қабынған немесе ауыратын тамақ тұмау сияқты вирустық не бактериялық инфекцияның айқын белгісі. Бұл белгі жеңіл жайсыздықтан қатты ауырсынуға дейін өзгеруі мүмкін.

• Бұлшықет және буын ауырсынуы: Көптеген жұқпалы аурулар организм иммундық жауап іске қосқанда бұлшықет пен буындардың ауырсынуын тудыруы мүмкін. Бұл белгілер қабынумен қатар байқалады және жалпы жайлылыққа әсер етуі мүмкін.

• Бас ауруы: Бас ауруы көптеген инфекциялардың жиі кездесетін белгісі және әдетте тұмауға ұқсас басқа белгілермен қатар байқалады. Бас ауруының қарқыны мен ұзақтығы негізгі себептің түріне байланысты өзгеруі мүмкін.

• Жүрек айнуы және құсу: Жүрек айнуы, құсу, диарея және іштің ауыруы сияқты асқазан-ішек белгілері әсіресе ас қорыту жүйесін зақымдайтын кейбір жұқпалы аурулар кезінде пайда болуы мүмкін. Уақтылы көмек көрсетілмесе, бұл белгілер сусыздануға (организмнің сұйықтықты шамадан тыс жоғалтуына) және электролит теңгерімінің бұзылуына әкелуі мүмкін.

• Бөртпе: Кейбір жұқпалы аурулар теріде айқын бөртпемен көрінеді. Бөртпелердің сыртқы түрі әртүрлі болуы мүмкін. Олар қышып, ауыруы мүмкін.

• Тыныс алудың қиындауы: Ентігу немесе тыныс алудың қиындауы кейбір тыныс жолдары инфекцияларының, әсіресе пневмонияның немесе COVID-19-дың ауыр белгісі болуы мүмкін.

• Ісінген лимфа түйіндері: Денеңіздің әртүрлі жерлерінде орналасқан лимфа түйіндері инфекцияға жауап ретінде лимфоциттер өндірісін арттырып, ісініп, сезімтал болуы мүмкін.

Жұқпалы аурулар қалай анықталады?

Жұқпалы ауруларды анықтау клиникалық бағалауды, зертханалық талдауларды және медициналық тарихты зерделеуді біріктіруді қажет етеді. Денсаулық сақтау мамандары диагностиканы науқастың белгілерін бағалау және егжей-тегжейлі физикалық тексеру жүргізуден бастайды. Медициналық тарихты егжей-тегжейлі зерделеу жұқпалы ауруларды анықтауда маңызды. Науқастан вакцинация жағдайы, бұрынғы аурулары, жақында жасалған операциялары, аллергиялары және қазіргі уақытта қабылдап жүрген дәрілері туралы ақпарат алынады.

Зертханалық талдаулар жұқпалы аурулардың диагнозын растауда маңызды рөл атқарады. Күдікті патогенге байланысты түрлі талдаулар тағайындалуы мүмкін:

• Қан талдаулары: Қан үлгілері лейкоциттер санының жоғарылауы, белгілі бір антиденелердің немесе антигендердің болуы сияқты инфекция белгілерін көрсетуі мүмкін.

• Себінді (культура) талдаулары: Дене сұйықтықтарынан немесе тіндерден себінді алу қоздырғыш микроағзаны бөліп алып, анықтауға мүмкіндік береді және мақсатты емдеуге жол ашады.

• Молекулалық талдаулар: Полимеразды тізбекті реакция (ПТР) талдаулары вирустар сияқты патогендердің генетикалық материалын анықтай алады. Әсіресе COVID-19 сияқты аурулар үшін жылдам әрі дәл диагноз қоюға мүмкіндік береді.

• Серологиялық талдаулар: Серологиялық талдаулар инфекцияға жауап ретінде иммундық жүйе өндіретін антиденелерді анықтайды. Олар бұрын болған немесе қазіргі инфекцияларды анықтауға көмектеседі.

Кейбір жағдайларда белгілі бір жұқпалы аурулармен байланысты асқынуларды бағалау үшін рентгенография, компьютерлік томография (КТ) немесе магниттік-резонанстық томография (МРТ) сияқты зерттеулер де тағайындалуы мүмкін.

Жұқпалы аурулар қалай емделеді?

Жұқпалы ауруларды тиімді емдеу үшін бірнеше әдіс қолданылады:

• Антибиотикпен емдеу: Бактериялық инфекциялар кезінде антибиотиктер әдетте емнің негізін құрайды. Бұл дәрілер бактерияларды нысанаға алып, оларды жояды немесе көбеюін тежейді.

• Вирусқа қарсы дәрілер: Вирусқа қарсы дәрілер вирустарды тежеу немесе организмнің иммундық жауабын күшейту арқылы вирустық инфекцияларды емдеу үшін қолданылады.

• Саңырауқұлаққа қарсы препараттар: Саңырауқұлақ инфекциялары саңырауқұлақ жасушасының қабырғасын нысанаға алатын немесе олардың зат алмасуын бұзатын саңырауқұлаққа қарсы дәрілермен емделеді.

• Паразиттерге қарсы дәрілер: Паразиттік инфекциялар паразиттерге тікелей әсер ететін немесе олардың тіршілік циклін бұзатын паразиттерге қарсы дәрілермен емделеді.

• Демеуші күтім: Арнайы микробқа қарсы емдеумен қатар, демеуші күтім жұқпалы ауруларды емдеуде маңызды рөл атқарады. Демеуші шараларға организмнің инфекциямен күресуіне және сауығуына көмектесу үшін жеткілікті гидратация (организмнің су-электролит теңгерімі), демалыс, ауырсынуды басу және тағамдық қолдау кіруі мүмкін.

• Вакцинация: Профилактикалық вакциналар жұқпалы аурулардың ауыртпалығын азайту және індеттердің алдын алу үшін аса маңызды. Вакциналар организмнің белгілі бір патогендерге қарсы қорғаныш иммунитетін қалыптастыруына мүмкіндік беріп, инфекция қаупімен күресуге көмектеседі.

Жиі қойылатын сұрақтар

Асқазанда инфекция бола ма?

Иә, Helicobacter pylori сияқты бактериялық инфекциялар гастрит немесе пептикалық ойық жараларды тудырып, асқазан инфекцияларына әкелуі мүмкін. Норовирус сияқты вирустық инфекциялар да асқазанға әсер етіп, гастроэнтерит тудыруы мүмкін.

Инфекция дене қызуын көтере ме?

Иә, дене қызуының көтерілуі — жұқпалы аурулардың ең жиі кездесетін белгісі. Иммундық жүйе зиянды микроағзалардың бар екенін анықтағанда дене температурасын көтеретін пирогендер деп аталатын химиялық заттар бөледі.

Несеп жолдарының инфекциясы дегеніміз не?

Несеп жолдарының инфекциясы — бүйрек, несепағар, қуық және несеп шығару өзегі сияқты несеп жүйесінің кез келген бөлігін зақымдайтын бактериялық инфекция. Жиі кездесетін белгілерге жиі зәр шығару, зәр шығарғанда күйдіру сезімі, лай немесе қан аралас зәр жатады.

Инфекцияны емдеу неше күнге созылады?

Емдеу ұзақтығы инфекцияның түріне, ауырлығына және емге жеке жауапқа байланысты өзгереді. Кейбір инфекциялар бірнеше күндік антибиотикпен емдеуден кейін жазылса, басқаларында толық сауығу үшін бірнеше апта немесе ай қажет болуы мүмкін.

Қандағы инфекция дегеніміз не?

Қандағы инфекция — бактериялардың немесе басқа патогендердің қан айналымына енуі нәтижесінде пайда болатын жағдай. Сепсис деп те аталатын бұл жағдайдың белгілеріне дене қызуының көтерілуі, жүрек соғысының жиілеуі, тыныс алудың қиындауы және сананың шатасуы жатады.

Инфекцияланған тісті не жақсартады?

Инфекцияланған тіс үшін тіс дәрігеріне жүгінуге болады. Тіс дәрігері инфекциямен күресу және ауырсынуды басу үшін антибиотиктер тағайындауы мүмкін. Кейбір жағдайларда инфекцияланған тінді алып тастау және ауыз қуысының денсаулығын қалпына келтіру үшін түбір өзегін емдеу де жүргізілуі мүмкін.

Көз инфекциясы қалай емделеді?

Көз инфекциясын емдеу зақымданған көзге дәрігер тағайындаған антибиотикті көз тамшыларын немесе жақпа майларды қолдануды қамтиды. Маманның нұсқауларын мұқият орындау және көзді ұстамау не уқаламау маңызды.

Созылмалы инфекция дегеніміз не?

Созылмалы инфекция — ұзаққа созылатын және қайталанатын инфекция. Ол иммундық жүйе толық жоя алмайтын немесе емдеу мүмкін болмайтын инфекция нәтижесінде пайда болады.

Жұқпалы ауруларды дұрыс әрі уақтылы анықтау тиісті емді бастау және жұқпалы агенттердің қоғамда одан әрі таралуының алдын алу үшін аса маңызды. Егер сізде инфекция белгілері байқалса, ерте диагностика мен емдеу үшін жұқпалы аурулар маманына жүгіне аласыз.

Анықтама бойынша инфекция жұқпалы агенттің организмге еніп, көбеюін білдіреді. Алайда бұл кезде ауру белгілерінің пайда болуы міндетті емес. Егер инфекциямен бірге ауру белгілері де пайда болса, жұқпалы ауру туралы айтылады.

Жұқпалы аурулардың белгілері мен көріністері әртүрлі болуы мүмкін. Дене қызуының көтерілуі, тоңазу, қалтырау, әлсіздік, шаршау, тәбеттің төмендеуі, ауырсыну, жүрек айнуы, құсу сияқты жалпы белгілерге қоса, қоздырғыштың түріне және инфекцияның орналасуына байланысты диарея, іш қату, буын ауырсынуы, денедегі бөртпелер мен қызарулар, жөтел, сарғаю, сананың бұзылуы сияқты арнайы белгілер мен симптомдар дамуы мүмкін.

Hisar Hospital Intercontinental-дың Жұқпалы аурулар бөлімінде қызбалы және жұқпалы аурулар, ауруханаішілік инфекциялар, жыныстық жолмен берілетін аурулар (АИТВ, мерез, соз және т.б.) және инфекциялық гепатиттер (жұқпалы сарғаю) сияқты көптеген ауруларға заманауи медицина қағидаттары негізінде көмек көрсетіледі. Сонымен қатар осы инфекциялардың барлығы және оларды бақылау мәселелері бойынша кеңес беру қызметі де ұсынылады.

Көптеген жұқпалы ауруларда иммундық жауап қалыптасады, сондықтан олардың бір бөлігінен вакцинация арқылы қорғануға болады. Осы себепті ересектерді вакцинациялау қызметі де (сіреспе, В гепатиті, тұмау, пневмококк және т.б.) көрсетіледі.

Жұқпалы аурулар бөлімінде келесі ауруларды анықтау, емдеу және бақылау жүргізіледі:

• Кене шаққаннан кейінгі бақылау және Қырым-Конго геморрагиялық қызбасы

• Саяхатқа байланысты инфекциялар (алдын алу және емдеу)

• Менингит пен энцефалитті қоса алғанда, жүйке жүйесінің инфекциялары

• Қан айналымы және катетерге байланысты инфекциялар

• Сүйек және буын инфекциялары

• Себебі белгісіз қызбаның этиологиясын зерттеу

• Тұмау (H1N1 тұмауын қоса алғанда) және суық тию

• А гепатиті

• В гепатиті

• С гепатиті

• ЖИТС (АИТВ)

• Инфекциялық мононуклеоз (ЭБВ) және цитомегаловирустық инфекция (ЦМВ)

• Басқа вирустық аурулар

• Сіреспе

• Пневмония (өкпе қабынуы)

• Туберкулез (өкпеден тыс түрлерін қоса алғанда)

• Дизентерия (амебалық/бациллалық)

• Тағамнан улану

• Диареямен жүретін басқа аурулар (рота-/адено-/норовирус және т.б.)

• Паразиттік аурулар

• Несеп жолдарының инфекциялары

• Жыныстық жолмен берілетін басқа аурулар (уреаплазма/хламидия және т.б.)

• Мерез (сифилис)

• Соз (гонорея)

• Инфекциялық эндокардит

• Тері және жұмсақ тін инфекциялары

• Желшешек (варицелла) және белдемелі теміреткі

• Саңырауқұлақ инфекциялары

• Іш сүзегі және бруцеллез

• Безгек (Plasmodium) және тері лейшманиозы (Leishmania)

• Лайм ауруы (Borrelia)

• Сонымен қатар ауруханамыздың қарқынды терапия және басқа бөлімшелерінде стационарлық емделіп жатқан науқастарға кеңес беру қызметі көрсетіледі.

Ауруханамызда стационарлық бақылау мен емдеуді қажет ететін жұқпалы аурулары бар науқастарға арналған теріс қысымды екі бір орындық оқшаулау палатасы бар.