Вирустық инфекция дегеніміз не? Белгілері қандай?

Адамдар ойлағаннан керісінше, күнделікті өмірде микроорганизмдермен бірге өмір сүреді. Микроорганизмдердің көпшілігі адам денсаулығына зиян келтірмей өмір сүреді, ал кейбіреулері ағзаға енгенде әртүрлі инфекцияларды тудыруы мүмкін. Жұқпалы аурулар – микроорганизмдердің адам ағзасына енуі және көбеюі нәтижесінде пайда болатын денсаулық проблемалары. Микроорганизмдер өз ішінде саңырауқұлақтарға, бактерияларға, паразиттерге, археобактерияларға, протозоаларға, балдырларға және вирустарға бөлінетін 7 топқа жіктеледі . Олардың әрқайсысы әртүрлі механизмдер арқылы ағзаға ене алады және әртүрлі аурулардың себебі болуы мүмкін. “Вирустық инфекцияның себептері, белгілері, диагностикасы және емдеу әдістері” сияқты тақырыптар бойынша толық ақпарат мәтіннің жалғасында берілген.

Вирустық инфекциялар микроскоп арқылы көрінетін, вирус деп аталатын микроорганизмдердің ағзаға енуінен туындайтын аурулар. Вирустар ағзадағы жасушаларды пайдаланып өздерін көбейте алатын ұсақ организмдер. Генетикалық ақпаратты (ДНҚ немесе РНҚ) қорғаныш капсуласында сақтайтын, микроскопиялық патогеннің бір түрі болып табылатын вирустар өздерін көбейтіп, аман қалу үшін иеге мұқтаж. Сондықтан олар иенің жасушаларына еніп, жасушаның механизмдерін пайдаланады.

Вирустық инфекциялар, ең алдымен, тыныс алу жүйесін қоса алғанда, ағзаның әртүрлі бөліктеріне әсер етуі мүмкін. Осы микроорганизмдердің туғызатын негізгі жұқпалы аурулары мынадай тәртіппен сараланады:

Тыныс алу жолдарының инфекциялары – жоғарғы және төменгі тыныс жолдарына, яғни мұрын, көмей, өкпе сияқты мүшелерге әсер ететін аурулар. Суық тию, грипп, пневмония (өкпе қабынуы) және COVID-19 сияқты аурулар вирустардың туғызған инфекцияларынан пайда болуы мүмкін. Тыныс алу жолдары инфекцияларының негізгі белгілеріне жөтел, түшкіру, мұрыннан ағу, тамақ ауыруы, тыныс жетіспеушілігі сияқты симптомдар жатады.

Ас қорыту жүйесінің инфекциялары асқазанға, ішекке және бауырға әсер етеді. Норовирус, ротавирус және гепатит вирустары сияқты вирустар жүрек айну, құсу, іш өту, іш ауыруы сияқты ас қорыту жүйесі мәселелеріне әкелуі мүмкін.

Бұдан басқа, вирустық геморрагиялық қызба деп аталатын инфекциялар да кездесуі мүмкін. Геморрагиялық қызбалар вирустардың қанның ұюына әсер етіп, қан тамырларының әлсіреуіне және ауыр қан кетуге себеп болуымен сипатталады. Эбола, Хантавирус, ауыр денге және сары қызба сияқты аурулар осындай инфекцияларға мысал ретінде келтірілуі мүмкін.

Жыныстық жолмен берілетін вирустар да инфекциялардың маңызды тобын құрайды. ВИЧ (адам иммунитет тапшылығы вирусы), ВПЧ (адам папилломавирусы) және В гепатиті сияқты вирустар жыныстық қатынас арқылы таралып, жұқпалы аурулардың себебі болуы мүмкін.

Вирустық инфекция белгілері инфекцияның ағзаның қай бөлігінде пайда болғанына, адамның иммундық жүйесіне, вирустың ағзаға түсу жолына, қабылданған вирус мөлшеріне, адамның жасына сияқты факторларға байланысты өзгеруі мүмкін. Вирустық инфекциялық ауруларда жиі кездесетін кейбір белгілер мынадай :

Жоғары қызба,

Бас және дене ауыруы,

Шаршау,

Тамақ ауыруы, жөтел, түшкіру,

Жүрек айну, құсу, іш өту,

Терідегі бөртпелер мен жаралар.

Жоғарыда аталғандардан басқа, вирустық инфекциялардың басым көпшілігі ешқандай симптомсыз өз-өзінен өтеді.

Инфекция белгілері, әдетте, ағзаның иммундық жүйесінің реакциясы ретінде пайда болады. Иммундық жүйе вирустарды таниды және оларды зиянсыздандыру үшін күреседі. Бұл күрес барысында ағзада қабыну және басқа да кейбір жанама әсерлер пайда болуы мүмкін. Иммундық реакцияға қосымша ретінде адамда жоғары қызба, дене ауыруы, әлсіздік сияқты шағымдар байқалуы мүмкін.

Вирустық инфекция белгілері, әдетте, вируспен жұғудан кейін бірнеше күн өткен соң пайда болып, бірнеше аптаға созылуы мүмкін. Кейбір инфекциялар жеңіл симптомдармен көрінсе, кейбіреулері ауыр және өмірге қауіп төндіруі мүмкін. Сондықтан, егер сізде де жоғары қызба, дене ауыруы, тамақ ауыруы, жөтел сияқты проблемалар болса, уақытты босқа өткізбей, өз саласының маманы дәрігерге жазылып, тексерістен өтуді елемеңіз.

Вирустық инфекцияда антибиотиктерді қолдану

Халық арасында тұмау мен суық тию сияқты вирустық инфекциялық ауруларда антибиотиктерді қолдану қажет деген түсінік бар, алайда бұл пікір дұрыс емес. Вирустар бактериялар да кіретін микробтар ішінде бөлек сынып құрайды. Антибиотиктер бактериялық инфекцияларды емдеу мақсатында жасалған дәрілер. Вирустар мен бактериялар арасындағы маңызды айырмашылықтардың бірі – бактериялардың өз жасушалары болуы. Басқаша айтқанда, бактериялар көбею үшін ешқандай иеге мұқтаж емес . Вирустар бактериялардан мүлде өзгеше микроорганизмдер, олардың құрылымы, аман қалу және көбею ерекшеліктері де басқаша. Бактериялардан тағы да айырмашылығы – жасуша қабырғалары жоқ, айналасы қорғаныш қабықпен қапталған.

Бактериялық инфекцияларды емдеуде антибиотиктер негізгі емдеу әдістерінің бірі болып табылады. Антибиотиктер бактериялардың өсуін тоқтатады немесе олардың көбею/таралу қабілетіне зиян келтіреді. Инфекциялар алдында микроорганизмдердің таралуын болдырмау арқылы және/немесе олардың жасуша қабырғаларына зиян келтіру арқылы әсер ете алады. Вирустық инфекцияларда вирустардың бактериялардан өзгеше қасиеттерге ие болуына байланысты антибиотиктерді қолдану тиімсіз болады .

Зерттеулер антибиотиктерге төзімділіктің дамуының маңызды себептерінің бірі – антибиотиктерді дұрыс қолданбау екенін көрсетеді. Сондықтан, сіз де кез келген жұқпалы ауру жағдайында антибиотик қолданар алдында маман дәрігерге кеңесуді және қажетті тексерістерден өтуді елемеңіз.

Вирустық инфекцияны қалай емдейді?

Вирустық инфекцияны емдеуде, ең алдымен, инфекцияны туғызған вирусты анықтау маңызды. Ол үшін бүгінде кейбір диагностика әдістері пайдаланылады. Вирустық ауруларды анықтау бұрын ұзақ уақыт алатын үдеріс болса, бүгінде ELISA сияқты жедел тестілер және PCR сияқты молекулалық әдістердің арқасында диагностика үдерісі жылдамырақ және сенімдірек болды.

Денсаулық сақтау технологиясындағы оң өзгерістермен қатар, жаңадан пайда болған вирустарды да диагностикалау бүгінде мүмкін. Вирустық инфекциялық ауруларды емдеу инфекция көзі болған вирусқа байланысты өзгеше болуы мүмкін. Вирустық инфекцияларда қолданылатын негізгі емдеу әдістері төмендегідей :

Антивирустық дәрілер: Антивирустық дәрілер вирустардың өз көшірмелерін жасауына кедергі келтіру арқылы вирустық инфекциялардың емдеуіне көмектесе алады. Алайда антивирустық дәрілер жиі тек белгілі бір вирус түріне ғана әсер етеді. Мысалы, тұмау (influenza), Covid-19, герпес сияқты вирустарға арнайы жасалған кейбір антивирустық дәрілер бар.

Плазма терапиясы: Плазма терапиясы өмірге қауіп төндіретін кейбір вирустық инфекциялары бар адамдарды қан құю арқылы емдеуді қамтиды. Бұл емдеу әдісінде сол вирусқа шалдыққан және жазылған адамнан алынған, антидене бар қан жұғып жатқан адамға беріледі.

Постэкспозициялық профилактика: Постэкспозициялық профилактика – вирусқа ұшыраған соң аурудың пайда болуын болдырмау мақсатында қолданылатын емдеу әдісі. Вирусмен жанасу күдігі болған жағдайда денсаулық сақтау мамандары симптомдардың басталуын және инфекцияның таралуын болдырмау үшін адамға антивирустық дәрілер тағайындауы мүмкін.

Вирустық инфекциялардың кейбіреулері ешқандай емдеусіз өз-өзінен жазылса, кейбір инфекциялар, әсіресе әртүрлі себептермен иммундық жүйесі әлсіреген адамдарда және/немесе балаларда мен қарт адамдарда ауыр асқынуларға әкелуі мүмкін. Сондықтан вирустық инфекциялардың басталуын алдын ала болдырмау маңызды. Бүгінде су шешек, А және В гепатиті, Covid-19, ВПЧ, грипп және ротавирус сияқты вирустық инфекцияларға қарсы жасалған вакциналар бар.

Жиі қойылатын сұрақтар

Вирустық инфекциялар қоғамда кез келген жас тобына әсер ете алатын, кең таралған денсаулық проблемалары қатарына жатады. Вирустық инфекциялар туралы жиі сұралатын кейбір сұрақтар төменде қаралған. Әр вирустық инфекцияда әрдайым ауруханаға бару қажет емес. Жеңіл вирустық инфекциялар, әдетте, үйде демалу, көп сұйықтық ішу, сау және теңгерімді тамақтану арқылы өз-өзінен өтуі мүмкін. Алайда симптомдар ауырырақ болған, жоғары қызба, тыныс жетіспеушілігі немесе асқыну белгілері байқалған жағдайларда денсаулық сақтау маманына жүгіну маңызды. Сонымен қатар, қарттар, созылмалы ауруы бар адамдар немесе иммундық жүйесі әлсіз адамдар сияқты қауіп тобына кіретін адамдар ерте кезеңде медициналық көмек алуы қажет болуы мүмкін. Сондықтан инфекцияның ауырлығы мен симптомдардың барысы туралы денсаулық сақтау маманының бағалауы ең дұрыс жол ретінде қабылдануы тиіс. Кейбір вирустар ас қорыту жүйесіндегі жасушаларға шабуыл жасап, асқазан мен ішекте инфекцияға себеп бола алады. Соған байланысты жүрек айну және құсу байқалуы мүмкін. Вирустық инфекцияларға байланысты пайда болған құсу және жүрек айну әдетте басқа да кейбір шағымдармен бірге байқалады. Олардың қатарына іш өту, іш ауыруы, тәбеттің жоғалуы және жоғары қызба сияқты симптомдар жатады. Вирустық инфекциядан айығу уақыты вирус түріне, инфекцияның ауырлығына, адамның жасына, иммундық жүйесіне, басқа денсаулық проблемасының бар-жоғына сияқты факторларға байланысты өзгеруі мүмкін. Суық тию сияқты жеңіл вирустық инфекциялар әдетте бірнеше күн ішінде өз-өзінен жазылады, ал грипп (influenza) сияқты вирустық аурулардың өтуі әдетте 1-2 аптаға созылуы мүмкін. Бұдан басқа, ВИЧ, В және С гепатиті сияқты созылмалы вирустық инфекциялар ұзақ мерзімді емдеуді талап етуі мүмкін. Инфекция белгілері байқалғанда үйде қолданылатын кейбір әдістер симптомдарды жеңілдетуге көмектесе алады. Ең алдымен, жеткілікті демалуға мән беру маңызды. Сонымен қатар инфекция кезінде ағза сұйықтық жоғалтуы мүмкін. Сондықтан ауру барысында, ең алдымен су, сонымен қатар шай сияқты сұйықтықтарды ұсынылған мөлшерде ішу маңызды. Бас ауруы сияқты белгілер болса, ыстық компресс қолдану да жеңілдік беруі мүмкін. Қосымша, тамақ ауыруы сияқты симптомдар болған жағдайда тұзды сумен шаю да жеңілдік беруі мүмкін. Үйде қолдануға болатын әдістер симптомдарды жеңілдетуге және инфекция барысын оңай өткізуге көмектесе алады.

Сіз де өзіңізде жоғары қызба, тамақ ауыруы, жүрек айну сияқты белгілерді байқасаңыз, уақытты босқа өткізбей ең жақын денсаулық сақтау мекемесіне жүгініп, қажетті тексерістерден өтуді елемеңіз.