Жел шешек (Varicella zoster) – бұл өткір және жұқпалы ауру. Оның қоздырғышы – ДНҚ вирусы болып табылатын Varicella zoster вирусы (VZV). Бұл вирус Герпес вирустары отбасына жатады. Varicella zoster вирусы алғашқы туындатқан инфекциясы арқылы адамда жел шешек ауруын қоздырады. Кейде вирус алғашқы аурудан кейін лимфа түйіндеріне орналасып, ағзада жасырын (латентті) қалуы мүмкін. Бұл жағдайда ол қолайlı сәтті тапқан бетте адамда екіншілік инфекция ретінде Herpes zoster ауруын (белдемелі герпес) туындатады.

Жел шешек (Varicella zoster) дегеніміз не?

Жел шешек ауруы қышымалы, көпіршік тәрізді тері бөртпелерін тудырады. Бұл инфекцияны қоздыратын вирус Varisella zoster деп аталады. Жел шешек – өте жұқпалы ауру. Алайда қазіргі уақытта ол аса жиі кездеспейді. Мұның себебі – балалық шақтағы вакцинациялау шаралары. Балалар жел шешек ауруына қатысты сезімтал топқа жатқанымен, ересектер де бұл ауруға шалдығуы мүмкін.

Жел шешек вакцинасы пайда болғанға дейін дерлік әрбір адам жел шешек вирусын тасымалдап, бұл аурумен ауыратын. Алайда вакцинациялау шараларының арқасында жел шешек ауруының көрсеткіші айтарлықтай төмендеді. Қазіргі уақытта жел шешек вакцинасы әдеттегі вакцинациялау бағдарламаларының бір бөлігі болып табылады.

Адам жел шешекпен бір рет ауырғаннан кейін бұл ауруды басқа біреуден қайта жұқтырмайды. Алайда адам вакцина алмаған болса, жел шешекпен кез келген жаста ауыруы мүмкін. Жел шешекпен ауырған ересектер бұл ауруды балаларға қарағанда ауыр өткізетіндіктен және асқыну қаупі жоғары болатындықтан, жел шешекпен бала кезінде ауырған немесе вакцина жасату арқылы аурудың алдын алған дұрысырақ болып табылады.

Жел шешек белгілері қандай?

Ересектердегі жел шешек, балалардағы жел шешек және нәрестелердегі жел шешек белгілері бір-бірінен өзгеше болуы мүмкін. Алайда жалпы алғанда, жел шешектің алғашқы белгісі – өзін жайсыз сезіну. Жел шешектің ерте кезеңі немесе жел шешектің басталуы бөртпелердің (жел шешек бөртпесі) пайда болуынан бірнеше күн бұрынғы кезеңді білдіреді. Бұл кезеңде байқалуы мүмкін кейбір жел шешек белгілері төмендегідей:

Бұлшықет пен буын ауырулары,

Қызу,

Қатты шаршау сезімі,

Тәбеттің төмендеуі,

Бас ауруы және

Жел шешек бөртпесі.

Науқаста бір немесе екі күн ішінде жел шешектің ең жиі кездесетін симптомы болып табылатын қышымалы бөртпелер пайда болады. Бұл бөртпелер әдетте алдымен бетте, кеудеде және арқада байқалады. Дақтар кейде дененің қалған бөліктеріне де таралуы мүмкін. Ауыр жағдайларда бұл тері зақымданулары науқастың аузында, көзінде, анусында немесе жыныс мүшелерінде пайда болуы мүмкін.

Тері зақымдануларының қалай көрінетінін сипаттайтын жел шешектің үш кезеңі бар. Бұл кезеңдер нөмірлермен көрсетіледі:

1-кезең: Бірінші кезеңде науқаста қышымалы, ісіңкі түйіндер пайда болады. Бұл түйіндер қызғылт, қызыл немесе дене түстес болуы мүмкін. Медициналық әдебиетте бұл зақымдануларды папулалар деп арайды. Олардың 250-ден 500-ге жуығы науқастың денесінде пайда болады. Бұл кезеңде бірнеше күн бойы жаңа түйіндер пайда болуын жалғастырады.

2-кезең: Келесі кезең болып табылатын екінші кезеңде бұл түйіндер везикулалар деп аталатын кішкентай, іші сұйықтыққа толы көпіршіктерге айналады. Везикулалар жарылып, сұйықтық аға бастағанға дейін шамамен бір күн тұрады.

3-кезең: Соңғы кезеңде бұл ашық жаралар қабыршақтанады. Науқас жазылған сайын жаңа түйіндер пайда болуын жалғастырады. Бір уақытта түйіндер, көпіршіктер мен қабыршақтанған жерлер көрінуі мүмкін, яғни барлық кезеңдер бір мезгілде болуы ықтимал. Барлық дақтар қабыршақтанғанға дейін науқас жел шешек вирусын тасымалдаушы болып табылады және ауруды басқаларға таратуы мүмкін.

Жел шешек белгілері әдетте 4 пен 7 күнге дейін созылады. Ауру жұқпалы болуы мүмкін болғандықтан, бұл процесте вакцина алмаған адамдармен байланыста болмау аурудың таралмауы үшін өте маңызды.

Жел шешек қалай пайда болады?

Науқас адамның (вирус жұқтырған адамның) бөртпелеріне немесе көпіршіктерінен шыққан сұйықтыққа жанасу арқылы жел шешек жұғуы мүмкін. Жел шешекпен ауырған адам жөтелген немесе түшкірген жағдайда тамшылардың тыныс алу жолдарына түсуі арқылы да вирус таралуы мүмкін. Адамда жел шешек шыққан кезде бөртпелердің пайда болуынан 1-2 күн бұрын жұқпалылық басталады және науқастың барлық көпіршіктері кеуіп, қабыршақтанғанға дейін жалғасады. Вирус жұқтырған адамның белгілері вирусқа ұшырағаннан кейінгі шамамен 10 бен 21 күн аралығында пайда болады.

Вакцина жел шешектен өте жақсы қорғайды. Алайда ересек адам вакцина жасатпаған болса және өмірінде ешқашан жел шешекпен ауырмаған болса, ауруға шалдығу қаупі бар. Әсіресе балалардың жанында болсаңыз немесе мектепте немесе балабақшада жұмыс істесеңіз, бұл ауруды жұқтыру қаупіңіз одан да жоғары болады.

Жел шешек диагнозы қалай қойылады?

Өзіңізде немесе балаңызда жел шешек болуы мүмкін деп ойласаңыз, ең жақын денсаулық сақтау мекемесіне жүгінуді қарастыра аласыз. Бұл ауру үшін арнайы жел шешек тесті жоқ, бірақ жел шешек визуалды түрде ажыратуға өте оңай зақымданулар тудырады. Сондықтан көп жағдайда жел шешек диагнозы дәрігер тарапынан жел шешектің сыртқы көрінісі мен басқа да симптомдарын зерттеу арқылы қойылады. Диагноз аурумен күресу үшін өте маңызды. Бұл процесте вируспен күресу немесе жел шешек салдарынан туындауы мүмкін басқа да денсаулық мәселелерін емдеу үшін аурудың жазылуына көмектесетін дәрі-дәрмектер қажет болуы мүмкін.

Диагноз қою үшін маңызды болуы мүмкін болғандықтан, симптомдарды қарап шығуды ойлануыңызға болады. Төмендегі жағдайларды бастан кешірген жағдайда, бұл белгілерді байқағаныңыз туралы дәрігеріңізге хабарлағаныңыз дұрыс болады:

Бөртпелер көзге тиген болса немесе екі көзде де байқалса,

Бөртпелер тым қызып кетсе немесе сезімтал бола бастаса,

Бөртпемен бірге анағұрлым күрделі симптомдардың бар екеніне күмәндансаңыз (бас айналу, сананың шатасуы, жүрек соғуының жиілеуі, тыныс алудың тарылуы, қалтырау, бұлшықеттерді бірге қолдану қабілетінің жоғалуы, ушыға түскен жөтел, құсу, желке бұлшықеттерінің түйілуі немесе 38,9 градустан жоғары қызу),

Ешқашан жел шешекпен ауырмаған немесе әлі жел шешек вакцинасын жасатпаған адамдармен бірге тұрсаңыз,

Жақындарыңыздың бірі жүкті болса немесе

Ауруы бар немесе иммундық жүйеге әсер ететін дәрілерді қолданатын адаммен бірге тұрсаңыз.

Диагноз қойылуы үшін симптомдар басталғаннан кейін бірден дәрігерге жүгіну диагноз қою процесін жылдамдататындықтан, жұқпаның таралуына жол бермеуі мүмкін.

Жел шешек қалай емделеді?

Жел шешек ауруы көбінесе балаларды зақымдайды. Сондықтан егер балаңыз жел шешекпен ауырса, ең алдымен оның көп мөлшерде демалуын және сұйықтық ішуін қамтамасыз ете аласыз. Жел шешек бір-екі апта ішінде өздігінен жазылады. Бұл процесте балаңыздың денесі аз қышуына көмектесу үшін төмендегілерді байқап көруіңізге болады:

Қызарған жердің үстіне салқын және дымқыл шүберек басу,

Балаңызды салқын ұстау,

Балаңызды денесін қасымауға ынталандыру,

Өздерін сызып тастамауы үшін баланың тырнақтарын алу,

Қызарған жердің үстіне антигистамині бар лосьон жағу,

Балаңызға күн сайын салқын суға шомылу немесе душ қабылдауын ұйымдастыру,

Дегидратацияның алдын алу үшін балаңызға көп мөлшерде су мен сұйықтық беру.

Егер науқастың аузында көпіршіктер болса, жұмсақ тағамдардан тұратын диета көмектесуі мүмкін.

Бұл процестің барлығында балаңызға аспирин бермеуіңіз керек. Аспирин қызуы бар балаларға зиян тигізуі мүмкін, сондықтан оны міндетті түрде дәрігердің ұсынысымен ғана қолдану қажет. Сол сияқты, егер үш айлық немесе одан кіші нәресте жел шешекпен ауырса, дереу баланың дәрігеріне хабарлау қажет. Жел шешек ауруы жаңа туған нәрестелер үшін қауіптірек, сондықтан нәрестенің педиатрдың бақылауында болғаны анағұрлым дұрыс.

Ересектерді жел шешекке қарсы емдеу балалармен бірдей. Алайда білікті дәрігер қосымша вирустық инфекцияға қарсы (антивирустық) дәрі ұсынуы мүмкін. Ауыр симптомдар тұрғысынан қауіп төніп тұрған немесе қазірдің өзінде белгілі бір медициналық аурулары бар ересектер де антивирустық дәрілерден пайда көре алады.

Жиі қойылатын сұрақтар

Жел шешек – өте жұқпалы ауру. Сондықтан ол көптеген адамдарды алаңдатады. Жел шешекке қатысты қойылатын сұрақтар өте көп. Жел шешек туралы ең жиі қойылатын сұрақтарды мақаланың жалғасынан таба аласыз. Жел шешек ауруы әдетте 10 күннен 14 күнге дейін созылады да, кейін жоғалады. Жел шешек ауруының ең мазалайтын симптомдарының бірі – қышуға қарсы дәріханадан сатып алуға болатын салқындататын кремдерді немесе гельдерді қолдануға болады. Сонымен қатар қышуды басуға көмектесу үшін антигистаминдік дәріні қолдану туралы дәрігеріңізбен немесе фармацевтіңізбен кеңесе аласыз. Бұдан басқа, үйде салқын сумен жуыну және теріні үйкемей кептіру де қышуды басуға көмектеседі. Әсіресе салқын душтан кейін кең киімдер кию де жел шешек науқастарына ұсынылады. Жел шешектің жұқпалылығы дақтар пайда болғанға дейін 2 күн бұрын басталады және зақымданған жерлер толығымен қабыршақтанғанға дейін жалғасады. Жел шешек белгілерін көру өте оңай. Терідегі зақымданулар арқылы отбасылық дәрігер немесе жедел жәрдем бөлімі тарапынан диагноз қойылуы мүмкін. Алайда бұл ауру көбінесе балаларды зақымдайтындықтан, педиатрия бөліміне жүгіну де қарастырылуы мүмкін. Жел шешек – өте жұқпалы ауру. Бұл аурудан қорғану үшін жел шешекпен ауырған адаммен бір бөлмеде болмау жақсы таңдау болуы мүмкін. Сонымен қатар жел шешек пайда болған тері зақымдануларының көпіршіктерінен шығатын сұйықтық арқылы да жұғуы мүмкін болғандықтан, науқасты карантинге алу өте маңызды. Олардан басқа, варицелла вакцинасы ауруға қарсы өте тиімді қорғанысты қамтамасыз етеді. Шешек (натуральная оспа) – эрадикацияланған, яғни қазіргі таңда жер бетінде мүлдем жойылған өлімге әкелетін қауіпті ауру. Алайда жел шешек әлі де жиі кездеседі. Ол күрделі симптомдар мен асқынуларға әкелуі мүмкін болғанымен, шешек сияқты өмірге қауіп төндіретін қасиетке ие емес. Сонымен қатар екі ауруда да байқалатын зақымданулар бір-бірінен өзгеше. Шешек жер бетінде болған кезеңінде індеттерге жол ашқан. Алайда жел шешек ауруы бүгінгі таңда балаларды вакцинациялау күнтізбесінің бір бөлігі болғандықтан, індеттерге жол ашпайды. Вакцинация жасалмаған жағдайларда ересектерде де кездессе де, ол әдетте балалық шақ ауруы ретінде белгілі.

Жел шешек белгілерін байқасаңыз, уақыт жоғалтпастан білікті дәрігерлерімізге хабарласыңыз. Ерте диагностикалау және емдеу арқылы аурудың ағымын бақылауға алыңыз. Онлайн Кабинетке Жазылу