AIDS ауруы дегеніміз не? Диагнозы қалай қойылады?

Жүре пайда болған иммун тапшылығы синдромы ретінде белгілі AIDS, HIV инфекциясының созылмалы түрде дамуы нәтижесінде пайда болатын ауру. Әртүрлі жолдармен ағзаға енетін HIV — ақ қан жасушаларын жоятын ретровирус. Адам иммун тапшылығы вирусы деп аталатын HIV иммундық жасушалар — Т-лимфоциттерді жұқтырып, оларды жояды. Жұқтырған ағза жұғудың алғашқы кезеңдерінде ешқандай белгі бермеуі немесе грипке ұқсас симптомдарды туындатуы мүмкін. 2 ішкі түрі бар HIV емделмеген жағдайда баяу дамып, айлар немесе жылдар өткен соң AIDS пайда болуына әкелуі мүмкін.

Нақты емі жоқ жүре пайда болған иммун тапшылығы синдромы HIV инфекциясын жеңілдету және бақылау арқылы басқарылуы мүмкін. Жұғуды алдын алуға және қалыпты өмірге оралуға мүмкіндік беретін бірқатар емдеу әдістері бар. Антиретровирустық емдеу (ART) деп аталатын бұл әдіс вирустың қанда көбеюіне кедергі жасап, вирустық жүктеменің төмендеуін қамтамасыз ете алады. Қанда өлшенетін мөлшерде HIV болмайтын адамдардың вирустық жүктемесі төмен. Вирустық жүктеменің төмендеуі HIV емінің оң нәтиже бергенін және HIV жұғуының барынша азайтылғанын көрсетуі мүмкін.

AIDS ауруы дегеніміз не?

AIDS ауруы адам иммун тапшылығы вирусының (HIV) ағзадағы ақ қан жасушаларын жұқтырып, жоюы нәтижесінде иммун жүйесінің әлсіреуінен туындайтын денсаулық мәселесі болып табылады. Дене сұйықтықтары арқылы ағзаға енген HIV CD4 ақ қан жасушаларын нысанаға алып, иммун жүйесіне қауіп төндіреді. CD4 жасушаларының ішіне еніп, жасушаның ДНҚ құрылымын өзгерте алады. Ақ қан жасушаларын жұқтырып, жасушаларды өлтіре бастауы мүмкін. Осылайша қанда HIV көбірек таралады. Таралған вирустар жаңа CD4 жасушаларын нысанаға алып, әсер ету механизмін кеңейте алады. HIV-пен жұққан ақ қан жасушаларының саны артып, сау иммундық жасушалардың саны азаюы мүмкін. Ағзаның табиғи қорғаныс жасушалары — CD4 жасушаларының саны азайған сайын ағза жаңа инфекцияларға осал бола түседі. Бұл инфекциялар «оппортунистік инфекциялар» деп аталады. Саңырауқұлақ және бактериялар туғызатын инфекциялар, кейбір қатерлі ісік түрлері, туберкулез оппортунистік инфекциялар қатарына жатады.

CD4 ақ қан жасушалары иммун жүйесі туралы жалпы ақпарат бере алады. HIV дамуын бағалау мақсатында CD4 жасушалары тексерілуі мүмкін. Қанда болуы тиіс CD4 деңгейі 500–1500 жасуша/мм3 құрайды, ал емделмеген HIV бұл деңгейді төмендетуі мүмкін. Жасушалар саны 200 жасуша/мм3-тен төмендеуі HIV инфекциясының дамып жатқанын және иммун жүйесінің зақымданғанын көрсетуі мүмкін. Бұл жағдайда ағза инфекцияларға қарсы осал болып, өмірге қауіп төнуі мүмкін.

Диагнозы қалай қойылады?

HIV инфекциясының диагнозы 3 жолмен қойылуы мүмкін. Қан мен түкірік үлгілерін алып, зертханада зерттеу нәтижесінде HIV бар-жоғы анықталуы мүмкін. Диагноз қоюда қолданылатын тесттерге мыналар кіруі мүмкін.

Антидене тесттері: Ең жылдам жүргізілетін және өздігінен нәтиже беретін тест. Ағзада HIV-ке қарсы пайда болған антиденелерді қан және түкірік үлгілерінде анықтау мақсат етіледі. Тамырдан алынған қандағы антиденелер түкіріктен және саусақ ұшынан алынған үлгілерге қарағанда жылдамырақ анықталуы мүмкін.

Антиген/ антидене тесттері: Әдетте тамырдан алынған қан үлгілерін зерттеу түрінде жүргізіледі. Қанда HIV антигенін және вирусқа қарсы түзілген антиденелерді анықтау мақсат етіледі. Саусақ ұшынан қан үлгісін алу арқылы жылдам нәтиже беретін тесттер де бар.

Нуклеин қышқылы тесті (NAT): Жақында HIV-ке ұшыраған деп ойлаған, HIV-ке тән алғашқы белгілері бар және басқа HIV тесттері теріс шыққан адамдарға қолданылуы мүмкін. Алынған қан үлгісі арқылы адам айналымында HIV бар-жоғы немесе вирустың қандай деңгейде екені туралы ақпарат беріледі.

Өздігінен және саусақтан қан үлгілерін алу арқылы жүргізілетін тесттер орта есеппен 20–30 минут созылуы мүмкін. NAT және антиген/ антидене тесттерінің нәтижесі бірнеше күнге созылуы мүмкін.

AIDS бар-жоғын қалай анықтаймыз?

AIDS HIV инфекциясының ілгерілеген сатысы ретінде қабылдануы мүмкін. Жүре пайда болған иммун тапшылығы синдромының дамуы байқалмай өтуі немесе алғашқы кезеңдерде жеңіл белгілер көрінуі мүмкін. Дегенмен AIDS-ке себеп болатын HIV инфекциясының бар-жоғын білудің жалғыз жолы — тест жасау. HIV әрдайым айқын симптомдар бермеуі мүмкін. Дегенмен барлығында әртүрлі симптомдар пайда болуы мүмкін. Әдетте 3 сатыдан тұратын жүре пайда болған иммун тапшылығы синдромы адамның қай сатыда тұрғанына байланысты әртүрлі реакциялар беруі мүмкін.

HIV тесті оң нәтиже бергенде антиретровирустық емдеуді қамтамасыз ету қажет. Антиретровирустық емдеу (ART) арқылы вирустық жүктеме төмендетіліп, басқа адамдарға HIV жұғу қаупі азайтылуы мүмкін. Сонымен қатар ART арқасында қалыпты өмірге оралу жеңілдеп, орташа ғұмыр ұзаруы мүмкін. HIV тесті теріс болса, жұғуды және HIV инфекциясының дамуын алдын алуға көмектесетін шаралар бар. Контакті дейінгі профилактика (PrEP), инфекцияланған адамдармен жыныстық қатынастан немесе бір инъекциялық құралды бірге пайдаланғаннан кейін қабылданатын дәрілер (PEP), мүмкін болатын контактіден кейін вирустың ағзада бекітіліп қалуын болдырмау мақсатында қабылданатын HIV дәрілері профилактикалық шаралар қатарына жатқызылуы мүмкін.

Қандай жолдармен жұғады?

HIV — ағзадағы әртүрлі сұйықтықтар арқылы жұғатын ретровирус. Дене сұйықтықтарының адамдар арасында бөлісілуі нәтижесінде HIV жұғуы болуы мүмкін. HIV жұғуын қамтамасыз ететін жолдар мыналар болуы мүмкін:

Қан,

Қынап сұйықтығы, семенальды сұйықтық және сперма,

Ректальды сұйықтық,

Ана сүті.

Қорғалмаған қынаптық немесе анальдық жыныстық қатынас, есірткі инъекцияларын бірге қолдану, татуировка және пирсинг жасауда қолданылатын инелерді бөлісу, HIV жұққан адамдарға қолданылған инемен басқа адамның шаншылуы, босану және емізу дене сұйықтықтарының адамдар арасында жұғуын қамтамасыз етуі мүмкін. Жүктілік, босану және ана сүті арқылы балаға HIV жұғуы перинаталдық HIV жұғуы деп аталады. HIV құшақтау, қол алысу, сипау арқылы жұқпайды. Теріде кесік немесе жара болмаса, HIV байланыс арқылы таралмайды. Ортақ ас табақтары, шанышқы-қасықтар, дәретханалар, есік тұтқасы т.б. заттар арқылы HIV жұғуы болмайды. Ауа және су арқылы таралмайтын HIV сонымен қатар масалар мен жәндіктердің шағуы арқылы да таралмайды.

Белгілері қандай?

Жаңа HIV жағдайында алғашқы 2–4 аптада грипке ұқсас белгілер басталуы мүмкін. Жедел инфекция сатысы деп аталатын бұл кезең бірнеше апта бойы жалғасуы мүмкін. Бұл сатыда туындауы мүмкін симптомдар мыналар болуы мүмкін:

Жоғары температура,

Бас ауруы,

Тері бөртпесі,

Буын және бұлшықет ауырсынуы,

Мойын, шап т.б. аймақтардағы ісінген лимфа бездері.

Әдетте суық тиюмен немесе грипппен шатастырылатын жедел HIV сатысында міндетті түрде тест жасау ұсынылады. Жедел сатыдан кейін клиникалық жасырын сатыда HIV инфекциясы баяу дамуын жалғастыруы мүмкін. Бұл кезеңде әдетте ешқандай симптом байқалмауы мүмкін. Соңғы сатыдағы HIV иммун жүйесінің әлсіреуі нәтижесінде ауыр белгілер көрсетуі мүмкін:

Қалаусыз және кенеттен салмақ жоғалту,

Ұзаққа созылатын жоғары қызба,

Созылмалы іш өту,

Шаршау немесе күш-қуаттың таусылуы,

Түнде терлеу,

Аузда кандидоз (саңырауқұлақ) пайда болуы,

Өкпенің қабынуы.

Ілгерілеген HIV есте сақтау мәселелеріне және депрессияға әкелуі, дененің әртүрлі аймақтарында жараларға себеп болуы мүмкін. Белгілердің бірнешеуі немесе барлығы көрінген жағдайда міндетті түрде дәрігеріңізге хабарласыңыз.

Нақты емдеу жолы бар ма?

HIV және AIDS-тың нақты емдеу жолы жоқ. HIV жұққан барлық адамға антиретровирустық емдеу (ART) ұсынылады. ART-тың мақсаты HIV-тің қанда көшірілуі мен көбеюін болдырмау, вирустық жүктемені азайту және иммун жүйесін қолдау. Вирустық жүктемені азайту қандағы вирустың анықтауға болмайтындай төмен деңгейде болуын қамтамасыз ету арқылы жетуі мүмкін. Осылайша вирустың басқа адамдарға таралу қаупі азайтылып, вирус бақылауда ұсталуы мүмкін. ART HIV-ті нақты емдей алмайды, бірақ өмір сүру жағдайларын жақсартуы мүмкін.

Антиретровирустық емдеу — күн сайын үзбей қабылдауы қажет дәрі тіркесімдерін қамтиды. Дәрілер таблетка немесе инъекция түрінде болуы мүмкін. Бірнеше дәрінің бір капсулада немесе таблеткада біріктірілген емдеу әдістері де бар. Әрбір дәрі тобы вирусқа әртүрлі механизмдермен әсер етуі мүмкін. Қандай симптомдар байқалғанына немесе қай сатыда тұрғанына қарамастан, HIV жұққан әрбір адамға антиретровирустық емдеу бастау керек.

Жиі қойылатын сұрақтар

AIDS — ілгерілеген HIV инфекциясы болуымен қатар, оппортунистік инфекциялардың дамуына бейім денсаулық мәселесі. Бұл жағдайда иммун жүйесі әлсіреп, өмірге қауіп төндіруі мүмкін. HIV инфекциясы мен AIDS-қа қатысты ең көп қызықтыратын сұрақтарды көру үшін мәтіннің жалғасын оқи аласыз. HIV жұғу қаупі, ең алдымен, 13–24 жас аралығындағы жастарда жоғары болуы мүмкін. Әсіресе ортақ есірткі инъекциясын қолданғанда, трансгендерлерде, гомосексуал немесе бисексуал ерлерде HIV жұғу деңгейі жоғарырақ болуы мүмкін. Сонымен бірге қорғалмаған жыныстық қатынаста болған, жұққан кескіш және тескіш құралмен жараланған әрбір жас тобындағы адамдар HIV-ке қарсы осал болуы мүмкін. Ілгерілеген HIV жағдайларында ауыр инфекция қаупі артуы мүмкін. Кейбір қатерлі ісік түрлерінің дамуына әкелуі мүмкін және өмірге қауіп төндіруі мүмкін. Бұл жағдайда әдетте ауруханаға жатқызу қажет болуы мүмкін. AIDS-тың салдарынан туындайтын аурулар өмір сапасына кері әсер етуі және орташа өмір сүру ұзақтығын қысқартуы мүмкін. Сондықтан негізгі себепті емдеу қажет болуы мүмкін. Адам иммун тапшылығы вирусы жұққан адамдардың қанында жоғары деңгейде болуы мүмкін. Басқа дене сұйықтықтары — түкірік, көз жасы, жыныс сұйықтықтары және ана сүті HIV-ті қамтуы мүмкін. Ең оңай жұғу қан арқылы болады. Сонымен қатар жыныс бөліндісі және ана сүті жылдам жұғу жолдарының бірі болуы мүмкін. Жұғу қаупінің артуы ағзадағы вирус мөлшеріне, жанасудың қаншалықты ұзаққа созылғанына және жанасқан адамның антиген құрылымына байланысты болуы мүмкін. Жүктілік кезеңінде, босану барысында немесе емізу кезінде анадан балаға HIV жұғуы мүмкін. Сондықтан ана болуды жоспарлаған әйелдер міндетті түрде антиретровирустық емдеу алуы керек. Жүктілік кезінде антиретровирустық емдеу алған аналарда вирустық жүктеме анықтауға болмайтындай төмендегенде, емізу арқылы балаға HIV жұғу қаупі 1%-дан төмен түсуі мүмкін. Дегенмен бұл қауіп әрдайым бар, бірақ емдеумен төмендетілуі мүмкін. HIV жұққан адамдар вирусты ағзасынан шығара алмайды және күн сайын үзбей ART қабылдауы қажет. Сондықтан HIV/AIDS-тан сақтану үшін бірқатар шаралар қабылдау маңызды.

Анальдық немесе қынаптық жыныстық қатынаста презерватив қолдану,

Серіктестер санын шектеу,

Дәрі инъекцияларын бірге қолданбау,

Қауіпті жағдайларда тест тапсыру,

Басқа бар жыныстық аурулардың емін қамтамасыз ету сақтану жолдары қатарына кіруі мүмкін .

Жүре пайда болған иммун тапшылығы синдромы ағзаның қорғаныс жүйесін жоятын қауіпті жағдай болып табылады. HIV/AIDS жұғу қаупіне қарсы бақылауыңызды елемеңіз. Hisar Hospital-да HIV/AIDS диагностикасы және емдеу жүргізіледі.