Гепатит А деген не?

А'дан Z'ге ГЕПАТИТ А (Жұқпалы сарғаю)

Әсіресе мектептер басталуымен бірге балалар көбірек мән беруі тиіс жеке гигиена бұл ауруда басқа жұқпалы аурулардағыдай өте маңызды. Жұқпалы сарғаю немесе медицина тілінде вирустық гепатит — вирустар туғызатын бауырдың жайылған қабыну ауруына берілген атау. Гепатиттің көптеген түрі бар; бірақ алғаш ойға түсетіндері жиі кездесетіні және жұқпалы болғандықтан Гепатит А және Гепатит В...

Hisar Hospital Intercontinental Инфекциялық аурулар және клиникалық микробиология маманы Dr. Ramazan Gözüküçük-пен А'дан Z'ге жұқпалы ауру болып табылатын Гепатит А туралы сөйлестік.

Гепатит А деген не?

Гепатит А вирусы туғызатын гепатит. Ластанған су мен азық-түлік арқылы жұғып, эпидемияларға себеп болуы мүмкін. Әсіресе инфрақұрылымы жеткіліксіз аймақтарда өте кең таралған. Шамамен %99-ы өздігінен толық жазылады, тұрақты бауыр зақымын туғызбайды. Бір рет өткізгеннен кейін қайталану мүмкіндігі өте төмен.

Қалай жұғады?

Гепатит А вирусы бар нәжіс арқылы ластанған су мен тағам заттарын (көкөніс пен жемістер) ауыз арқылы қабылдау жолымен жұғады. Вирус қолдарда сағаттап тірі қалғандықтан, жұғуда қолдардың рөлі өте зор. Мектептегі парталар мен есік тұтқалары, дәретханалардағы крандар вирус тасымалдаушы нәжіспен ластанып, олар арқылы қолдан ауыз арқылы жұғу оңай және жиі болады. Сондықтан ұжымдық жиналатын мектеп, жұмыс орны, аурухана сияқты орталарда, әсіресе гигиена жағдайлары қамтамасыз етілмегенде, Гепатит А жұғу қаупі артады.

Қаншалықты кең таралған?

А және В вирустарынан туындаған жұқпалы сарғаулар Түркияда өте кең таралған. Түркияда 2000-шы жылдарға дейін университет жасына жеткен жастардың %80-90-ы, Гепатит А вирусын білмесе де, балалық шағында оны өткізген. Алайда қалалық өмірдің өсуі және гигиена жағдайларының жақсаруына байланысты қазір көптеген адам балалық кезеңде Гепатит А-ны өткізбегендіктен табиғи иммунитеті жоқ, ал ересек кезеңде әдетте ауруханаға жатқызуды талап ететін деңгейдегі симптоматикалық инфекциялар дамиды.

Гепатит А-ның белгілері қандай?

Гепатитті өткізген адамда кейде ешқандай белгі болмауы мүмкін. Әсіресе балалардың басым көпшілігінде және ересектердің бір бөлігінде сарғаю пайда болмауы немесе әлсіз байқалуы мүмкін. Сондықтан, әсіресе кіші жас тобындағы балаларда ауру анықталмай өтіп кетуі мүмкін. Оның үстіне балаларда белгілер жеңіл және қысқа мерзімді болады. Кейде қызба, буын ауырсынуы сияқты тұмауға ұқсас көрініс те пайда болуы мүмкін. Алайда жиі байқалатын белгілер мыналар:

Әлсіздік

Тәбеттің болмауы

Іштің ауруы

Жүрек айну

Тері мен көз түсінің сарғаюы

Зәр түсінің қоюлануы

Диагноз қалай қойылады?

Вирустық гепатиттерде нақты диагноз қан анализдері арқылы қойылады. Сондықтан гепатитке күдік туындаған жағдайда ешқандай уақытты жоғалтпай ең жақын денсаулық сақтау мекемесіне жүгіну керек. Тесттер арқылы аурудың диагнозы, оның қай кезеңде екендігі, дамып жатқан-жатпағаны, қандағы айналымдағы вирус мөлшері және одан кейінгі барысы туралы мәлімет алуға болады.

Емі

Жаңадан дамыған өткір аурудың кезеңінде ауруханада бақылау мен емдеу жүргізілуі мүмкін, сондай-ақ үйде демалу арқылы да бақылауға алынады. Жүрек айну және құсу себебінен тамақтануында мәселесі бар науқастарға сарысу көмегі беріледі. Сонымен қатар бұл кезеңде науқастың асқорытуы оңай тағамдармен тамақтануы қамтамасыз етіледі. Майы аз тағамдар ұсынылады. Жүзім, пекмез, бал сияқты глюкозаға бай азық-түліктердің мәзірде болуы орынды. Бұл кезеңде науқастың демалуы маңызды. Бауырдағы қабыну реакциясын күшейтіп, ауруды ауырлатуы мүмкін болғандықтан, түрлі дәрі-дәрмектерден, ауыр майлы тағамдардан, қоспа заттар бар барлық тағамнан аулақ болу керек; алкогольді қолдануға қатаң тыйым салынады. Өткір ауру жалпы алғанда 4-6 аптада өздігінен жазылады.

Қорғану және ұсыныстар:

Гепатит А-ға қарсы балалық шақта үнемі егу жасалуы тиіс. Адам егілмеген немесе гепатит өткізбеген болса, әсіресе ересектерде ауру күрделірек өтетіндіктен, тексеруден өту керек; иммунитеті жоқ болса, міндетті түрде егу арқылы қорғалуы тиіс.

Қол жуу әдеті барлық жұқпаларда болғаны сияқты вирустық гепатиттерде де аурудың жұғуында маңызды рөл атқарады. Әр дәретханадан кейін, тамақ дайындай бастамас бұрын және тамақтанар алдында және кейін міндетті түрде қолдарды жуу керек. Себебі бұл вирус нәжіспен ластанған су мен тағаммен жұғады. Әсіресе гигиена жағдайлары жеткіліксіз Африка сияқты елдерге сапар шегетін, иммунитеті жоқ адамдарда жұқпа оңай дамуы мүмкін. Қорытындылай келе, гепатиттер елеулі салдарлар туғызатын, кең таралған және жұқпалы ауру екенін, оның емі әрқашан сәтті нәтиже бермейтінін, бірақ өзін қорғау үшін Гепатит А мен В-ға қарсы тиімді вакциналар бар екенін ұмытпау керек. Әсіресе, қазіргі уақытта Денсаулық сақтау министрлігінің егу күнтізбесінде жоқ, бірақ күнтізбеге енгізу мәселесі қаралып жатқан Гепатит А-ға қарсы вакцина салу арқылы қорғалу керек.