Optik nörit, göz sinirinde ortaya çıkan bir iltihaplanmadır ve görme fonksiyonlarınızı doğrudan etkiler. Ani görme kaybı, göz hareketlerinde ağrı ve renkleri soluk görme gibi optik nörit belirtileri genellikle günler içinde kendini gösterir. Bu yazıda, optik nörit nedenleri, teşhis yöntemleri ve optik nörit tedavisi hakkında bilmeniz gereken her şeyi bulacaksınız.
Optik Nörit Nedir?
Göz Siniri ve İşlevi
Göz siniri, retinada oluşan görüntüleri beyninize taşıyan temel yapıdır. Bir elektrik kablosuna benzetebilirsiniz. İçindeki her bir tel, görüntünün farklı bir kısmını iletir. Her gözünüzden tek bir optik sinir çıkar ve bu sinir elektrik impulsları şeklinde sinyalleri beyin sapına ulaştırır.
Optik sinir, gözün arka kısmından başlar ve beyindeki görme merkezine kadar uzanır. Bu yapı sayesinde gördüğünüz her şey anlamlı hale gelir ve görsel bilgiler işlenir.
Optik Nörit’te Neler Olur?
Optik nörit, görme sinirinin iltihaplanmasıdır. Bu iltihaplanma sinirin tamamını ya da sadece bir bölümünü etkileyebilir. Bazen sinirin kılıfı, bazen de göz içine girdiği bölüm tutulur.
İltihap oluştuğunda görme sinirinde ödem meydana gelir. Sinirin bütününde veya bir kısmında iltihap söz konusu olduğunda fonksiyon tam gerçekleşmez ve görmede sorun yaşarsınız. Hastalık genellikle tek gözü etkiler, nadiren çift taraflıdır.
Optik nörit 18 ile 45 yaş arasında her an ortaya çıkabilir. Özellikle 30’lu yaşlarda daha sık görülür. Kadınlarda erkeklere göre daha fazla rastlanır. Hastalık çok ani başlar. Bu nedenle sebebin aydınlatılması önemlidir.
Tipik ve Atipik Optik Nörit Arasındaki Farklar
Optik nörit klinik nedenlerle tipik ve atipik olmak üzere iki forma ayrılır.
Tipik optik nörit genellikle 20-45 yaş arasındaki genç yetişkinlerde görülür ve çoğunlukla tek gözü etkiler. Hastaların %90’dan fazlasında özellikle göz hareketleriyle artan ağrı vardır. Bu form sıklıkla multipl sklerozun ilk belirtisi olarak karşınıza çıkar. Görme genellikle haftalar veya aylar içinde kendiliğinden ya da tedaviyle önemli ölçüde düzelir.
Atipik optik nörit ise tipik tablodan farklı özellikler gösterir. Her iki gözün birden etkilenmesi, ağrısız olması veya kortikosteroid tedavisine iyi yanıt vermemesi görülebilir. Çok şiddetli ve kalıcı görme kaybı ile optik sinir başında belirgin şişlik ve kanamalar eşlik edebilir. Atipik olgularda görme keskinliğinin iyileşmesi daha zayıf olabilir ve optik sinir atrofisi gelişme riski daha yüksektir.
Optik Nörit Belirtileri Nelerdir?
Belirtiler kişiden kişiye farklılık gösterse de, genellikle ani başlayan ve hızla ilerleyen bir seyir izler. Optik nörit belirtileri saatler ya da günler içinde ortaya çıkar ve hastalığın erken tanınması tedavi başarısını artırır.
Görme Kaybı ve Bulanık Görme
Görme kaybı optik nöritin en önemli bulgusudur. Çoğu hastada tek gözde geçici bir görme azalması yaşanır. Fark edilir görme kaybı genellikle saatler veya günler içinde gelişir. Birkaç gün içinde görme daha da kötüleşebilir, ardından genellikle haftalar içinde kısmen veya tamamen iyileşir.
Çoğu vakada görme fonksiyonları 8-10 hafta içinde normale yakın hale döner. Ancak bazı hastalarda tam ve kalıcı görme kayıpları da görülebilir. Görme kaybının şiddeti hastadan hastaya değişir ve bazı kişilerde görme tam kaybolmaz.
Spor yaptıktan veya sıcak su ile duş aldıktan sonra görmede bulanıklık artabilir. Vücut ısısının arttığı durumlarda görmenin geçici olarak daha da kötüleşmesi Uhthoff fenomeni olarak bilinir.
Göz Hareketleri ile Ağrı
Optik nörit gelişen kişilerde göz ağrısı vardır. Bu ağrı göz hareketleri ile birlikte ortaya çıkar ve özellikle sağa-sola, yukarı-aşağı bakarken artar. Ağrı genellikle gözün arkasında künt bir sızı şeklinde hissedilir.
Göz hareketleriyle artan ağrı görme kötüleşince başlar, görme düzelince kaybolur. Bazen ağrı gözün arkasında donuk bir ağrı gibi de algılanabilir.
Renk Algısında Bozulma
Renk görmede bozulma optik nörit için karakteristik bir bulgudur. Renklerin soluk veya gri görünmesi özellikle kırmızı-yeşil aksında belirgindir. Parlak renkler donuk görünmeye başlar ve renkler normalden daha az canlı gözükür.
Özellikle kırmızı rengin canlılığının azalması sık görülür. Etkilenen gözde nesnelerin daha az parlak algılanması da azalan parlaklık algısına işaret eder.
Görme Alanında Değişiklikler
Görme alanında çeşitli tipik bulgular gözlenebilir. Merkezi skotom en sık görülen bulgulardan biridir ve görme sinirinin makula lifleri etkilendiğinde merkezi görmede bir boşluk oluşur. Santrosekal skotom merkezi ve kör nokta arasındaki alanı kapsayan bir kayıptır.
Görme alanında karanlık noktalar veya eksik bölgeler ortaya çıkabilir. Ayrıca bazı hastalarda göz hareketleri sırasında ışık çakmaları veya ışık titremeleri oluşur. Flaşlar veya ışık parlamaları özellikle göz hareketleri sırasında görülebilir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Ani başlayan görme değişiklikleri ve göz ağrısı varsa vakit kaybetmeden bir göz doktoruna başvurmanız gerekir. Genellikle tek gözde ağrı veya görüşte değişiklik belirtileri saatler veya günler içinde daha kötüye gidiyorsa en kısa sürede başvurun.
Her iki gözde görme kaybı, çift görme ve bir veya daha fazla uzuvda uyuşma gibi belirtiler varsa mutlaka göz hastalıkları ve nöroloji uzmanına danışmalısınız.
Optik Nörit Nedenleri ve Risk Faktörleri
Optik nöritin kesin nedeni her zaman belirlenemese de, bağışıklık sisteminizin yanlışlıkla görme sinirini hedef alması sonucu ortaya çıktığı düşünülmektedir. Vücudunuz kendi dokularına saldırır ve miyelin kılıfına zarar verir.
Multiple Skleroz (MS) ile İlişkisi
Bilinen en sık neden multipl skleroz hastalığıdır. MS tanısı alan hastaların %15-20’sinde optik nörit ilk belirti olarak görülür. Multipl skleroz hastalarının %15’i optik nevrit ile başlar.
Optik nörit geçirdikten sonra hayat boyu MS’e yakalanma riski yaklaşık %50’dir. Beyin MR görüntülemesinde lezyonlar varsa bu risk daha da artar. Ancak beyin MR’ında yeni lezyonlar yoksa, uzun vadede MS gelişme riski oldukça düşüktür.
MS hastalarının %50’sinde hayatlarının bir bölümünde optik nörit atağı görülür. Otopsi bulguları MS hastalarının %90’ından fazlasında optik sinir tutulumu olduğunu ortaya koymuştur.
Otoimmün Hastalıklar
Nöromiyelitis optika MS’e benzer ancak daha ağır seyirlidir. Bu hastalıkta hem omurilik hem de optik sinir iltihaplanır. Ataklar sonrasında iyileşme MS’e göre daha nadirdir.
Miyelin oligodendrosit glikoprotein (MOG) antikor bozukluğu optik sinir, omurilik ve beyinde iltihaplanmaya neden olur. MOG ataklarından iyileşme genellikle nöromiyelitis optikadan daha iyidir.
Sarkoidoz, sistemik lupus eritematozus ve Behçet hastalığı tekrarlayan optik nörite neden olabilir. Bunlar vücudun kendi dokularına saldırdığı otoimmün durumlardır.
Enfeksiyonlar ve İlaçlar
Kızamık, kabakulak ve grip gibi viral enfeksiyonlar optik nörite yol açabilir. Uçuk virüsü de tetikleyici faktörler arasındadır. Enfeksiyon öyküsü olguların %28,6’sında mevcuttur.
Lyme hastalığı, frengi, kedi tırmığı hastalığı gibi bakteriyel enfeksiyonlar da neden olabilir. Viral ve bakteriyel enfeksiyonlar genellikle otoimmün tepkiyi tetikler.
Tüberküloz tedavisinde kullanılan etambutol ilacı optik nörite sebep olan en bilinen ilaçtır. Bunun yanı sıra antifriz, boya ve çözücülerde bulunan metanol optik nevrit ile ilişkilidir.
Baş-boyun bölgesine radyoterapi uygulanması önemli bir risk faktörüdür. Kontrolsüz diabet özellikle küçük damar hasarına bağlı göz siniri iltihaplanmasına yol açabilir.
Yaş, Cinsiyet ve Genetik Faktörler
Optik nörit her yaşta görülebilir ancak sıklıkla 18-45 yaş arası genç erişkinlerde ortaya çıkar. Ortalama yaş 30’dur. En sık 20-40 yaş arasında görülür.
Kadınlar erkeklere göre iki kat fazla risk altındadır. Cinsiyet farkı belirgin olup kadınlarda erkeklerden çok daha fazla gelişme olasılığı vardır.
Beyaz ırkta optik nörit daha sıktır. Irk faktörü hastalık sıklığında rol oynar.
Bazı genetik mutasyonlar optik nörit veya MS için yatkınlık oluşturabilir. Genetik faktörler hastalık gelişme riskini artırır.
Optik Nörit Teşhisi Nasıl Konur?
Tanı süreci detaylı bir değerlendirme gerektirir ve birden fazla test ile desteklenir. Öncelikle şikayetlerinizin ne zaman başladığı, nasıl ilerlediği ve eşlik eden başka sorunlarınız olup olmadığı sorgulanır. Daha önce benzer durumlar yaşayıp yaşamadığınız, bilinen hastalıklarınız ve kullandığınız ilaçlar da tanı açısından önemlidir.
Göz Muayenesi ve Klinik Değerlendirme
Göz hekimi fundus muayenesi yaparak optik sinirde ödem veya solukluk olup olmadığına bakar. Bazı hastalarda hiç bulgu izlenmeyebilir. Oftalmoskopla göz dibi incelendiğinde görme sinirinde ödeme bağlı genişleme görülür. Optik disk hastaların üçte birinde ödemlenmiş durumdadır.
Pupilla ışık refleksi testi sırasında gözbebeğinize parlak ışık tutulur. Optik nörit ile etkilenmiş göz bebeklerinde büzülme sağlıklı bir gözde olduğu gibi olmaz. Marcus Gunn göz bebeği veya RAPD adı verilen bu bulgu, optik sinir fonksiyon bozukluğunu gösteren önemli bir işarettir.
Göz muayenesinde optik sinir başında ödem, ödeme bağlı kabarıklık, pembeleşme ve bazen ince kıymık şeklinde kanamalar görülebilir. Bu yapısal değişiklikler tedavi boyunca takip edilir.
Görme Testleri (Keskinlik, Alan, Renk)
Görme keskinliği Snellen eşeli ile ölçülür. Hastaların çoğunda ilk günlerde görme keskinliğinde düşüklük söz konusudur. Görme keskinliği her hastada tanı ve tedavi süreci boyunca farklı seyredebilir.
Görme alanı testleri statik ya da dinamik yöntemler kullanılarak otomatize cihazlarla yapılır. Hastanın sabit bir noktaya bakarken çevreden gelen ışıkları algılama yeteneği ölçülür. Görüş alanında kayıp olup olmadığı değerlendirilir. Bu testler hastalığa bağlı etkilenmeyi objektif olarak ortaya koyar.
Renkli görme testleri kırmızı ve yeşil tonlarda ayırt etme yeteneğinizi değerlendirir. Kırmızı rengi ayırt etme kabiliyetiniz özellikle test edilir. Renkli görme ve ışık refleksleri görme sinirinin etkilenen önemli fonksiyonlarındandır.
OCT ve Görsel Uyarılmış Potansiyeller
Optik koherens tomografi retina katmanlarını ve optik sinir başını detaylı analiz eder. Gerçek zamanlı, dokuların optik özelliklerinden faydalanarak bir doku kesitini göstermeye yarar. Kızılötesi ışınlara dayanarak çalışır. Optik sinirin kalınlığını ve retina yapısını değerlendirir.
Görsel uyarılmış potansiyel testi gözden gelen sinyallerin beyne ulaşma süresini ölçer. Hastaya desen veya yanıp sönen ışıklar gösterilir. Baş derisine yerleştirilen elektrotlar beynin bu uyaranlara verdiği elektriksel yanıtı kaydeder. Gecikme varsa optik sinirde iletim bozukluğu olduğu anlaşılır. P100 latansının uzaması tanıya güçlü destek sağlar.
MR Görüntüleme ve Kan Testleri
Manyetik rezonans görüntüleme beyin ve optik sinirde iltihaplanma veya hasar olup olmadığını gösterir. Kontrast madde kullanıldığında göz sinirindeki iltihaplanma görülebilir. Beyinde MS’e özgü lezyonlar araştırılır. Beyindeki zarar görmüş bölgeler belirlenir.
Kan testleri altta yatan nedeni belirlemek için istenir. Otoimmün hastalıkları veya enfeksiyonları tespit etmek amacıyla çeşitli belirteçlerin ölçülmesi gerekebilir. Sedimantasyon testi temporal arterit ile ilişkiyi değerlendirmek için yapılır. Beyin omurilik sıvısı incelemesinde hücre varlığı, protein ve şeker düzeylerine bakılabilir.
Optik Nörit Tedavisi Nasıl Yapılır?
Tedavi yaklaşımı görme kaybının hızını yavaşlatmak, iyileşmeyi hızlandırmak ve altta yatan nedeni yönetmek üzerine kuruludur. Her hastanın tedavisi kişiye özgüdür ve atağın şiddetine göre belirlenir.
Steroid Tedavisi ve Uygulama Şekilleri
Yüksek doz kortikosteroid tedavisi optik nörit tedavisinde ilk seçenektir. Metilprednizolon adı verilen kortizon genellikle damar yoluyla verilir. Tedavi hastanın görme kaybının şiddetine göre 3 ile 10 gün civarında uygulanır.
Damardan verilen steroid tedavisi sonrasında ağızdan tablet formunda doz yavaş yavaş azaltılarak kesilir. Ancak düşük doz ağızdan steroid tedavisi tek başına önerilmez, çünkü bu yeni atak riskini artırabilir.
Steroid ilaçlar optik sinirdeki iltihabı ve şişliği azaltarak görmenin daha hızlı düzelmesine yardımcı olur. Bununla birlikte steroidler uzun vadede nihai görme düzeyini plaseboya göre çok fazla değiştirmez, esas olarak iyileşmeyi hızlandırır.
Yan etkileri arasında kilo artışı, ruh hali değişikliği, yüzde kızarma, mide ağrısı ve uykusuzluk sayılabilir. Çok şiddetli görme kaybı olan veya steroid tedavisine iyi yanıt vermeyen durumlarda plazmaferez veya damardan immünglobulin tedavisi düşünülebilir.
İmmünmodülatör Tedaviler
MS, NMOSD veya MOGAD gibi bir hastalık varsa uzun vadeli tedavi planlanması gerekir. Bu tedaviler bağışıklık sisteminin yanıtını düzenlemek için kullanılır. MS riski olan hastalarda ilk atakta kortizon tedavisi sonrası MS başlangıcını geciktirmek amacıyla bağışıklık düzenleyici tedavi başlanabilir.
İmmünomodülatör ilaçlar hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak ve atakları azaltmak amacıyla verilir. Bu tedaviler genellikle nöroloji uzmanları tarafından yönetilir.
Tedavi Süresi ve İyileşme Süreci
Tipik optik nevrit geçiren hastaların büyük çoğunluğunda görme birkaç hafta ila birkaç ay içinde önemli ölçüde düzelir. Hastaların %90’dan fazlasında görme fonksiyonları 8-10 hafta içinde normale yakın hale döner.
Görme keskinliği düzelse bile bazı kişilerde renkleri eskisi gibi canlı görememe, kontrastı ayırt etmede zorluk veya görme alanında hafif kusurlar kalabilir. Tedaviye erken başlamak kalıcı hasar riskini azaltır.
Tekrarlayan Atakların Yönetimi
Optik nörit tekrarlayabilen bir durumdur. Tekrarlama riski altta yatan nedene bağlıdır. MS’li hastalarda optik nörit atakları zaman zaman tekrarlayabilir.
Kullanılan tedavinin uygun ve etkin olması özellikle MS’e bağlı optik nöritte tekrarlama riskini azaltır. Tekrarlayan ataklar sinirde kalıcı hasar riskini artırdığı için düzenli takip önemlidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Optik nörit kalıcı görme kaybına neden olur mu?
Çoğu hastada görme birkaç hafta içinde belirgin şekilde düzelir. Hastaların %90’dan fazlasında görme fonksiyonları normale yakın hale döner. Ancak bazı kişilerde görme tamamen eski düzeye dönmeyebilir.
Renk algısındaki bozulma görme keskinliğinden daha yavaş iyileşir. Kontrast kaybı veya görme alanındaki kusurlar kalıcı olabilir. Tedavinin ne kadar erken başlandığı, iltihabın şiddeti ve altta yatan neden sonucu etkiler.
Erken tedavi daha iyi görme sonucu getirir. Bazı hastalarda renk algısının kaybı optik nöritten kurtulduktan sonra bile kalıcı olabilir. Bu nedenle vakit kaybetmeden tedaviye başlamak önemlidir.
Her optik nörit MS’e dönüşür mü?
Hayır, her optik nörit MS’e dönüşmez. Beyin MR görüntülemesinde yeni lezyonlar yoksa uzun vadede MS gelişme riski oldukça düşüktür. İlk kez optik nörit geçiren hastaların yaklaşık %50’sine 15 yıl içinde MS tanısı konmaktadır.
Aslında her optik nevritin MS’e bağlı olmadığını bilmek gereklidir. MS hastalığı sinirlerin çevresindeki miyelin tabakasında yıkıma neden olan bir hastalıktır ve %20-30 kadar hastada optik nevrit ile bulgu vermektedir. Ancak optik nörit tek bir olay olarak da kalabilir.
Tedavi edilmezse ne olur?
Optik nöriti tedavisiz bırakmak kalıcı görme kaybı açısından ciddi risk oluşturur. Sinir dokusu bir kez hasar gördüğünde tam iyileşme nadirdir. Optik sinir zamanında tedavi edilmezse onarılamayacak şekilde hasar görebilir.
Görme keskinliğinde azalma kalıcı olabilir ve görme alanında az gören adacıklar şeklinde kalıcı hasarlar görülebilir. Özellikle travmaya bağlı gelişen optik nevritlerdebazı olgularda hiçbir tedavi ile başarılı sonuç gözlenemeyebilir.
Hastalık tekrarlar mı?
Bazı hastalarda optik nörit tekrar edebilir. Altta yatan sebebe bağlı olarak hastalık tekrarlayıcı olabilir. Özellikle otoimmün zeminli hastalıklarda tekrar edebilir.
Kullanılan tedavinin uygun ve etkin olması özellikle MS’e bağlı optik nöritte tekrarlama riskini azaltmaktadır. Tekrarlayan optik nörit varlığında görme keskinliğinde azalma ve sinir liflerinde kalıcı hasar riski artmaktadır. MS’li hastalarda optik nörit atakları zaman zaman tekrarlayabilir.
Günlük yaşamda nelere dikkat edilmeli?
Düzenli kontrol şarttır. Görme değişikliklerini ihmal etmemeli, düzenli nörolojik ve göz muayenelerini yaptırmalısınız. Düzenli göz muayeneleri optik nöritin tekrarlama riskini ve MS gibi diğer durumların gelişimini izlemek için önemlidir.
Enfeksiyonlardan korunmak ve bağışıklığı dengeleyen yaşam tarzı sürdürmek önemlidir. Altta yatan hastalıklar araştırılır ve görme siniri uzun dönem takip edilir.
Özetle Optik Nörit
Optik nörit ciddi görünse de, genel olarak erken müdahale ile çoğu hastada iyileşme mümkündür. Görme kaybı ve göz ağrısı gibi belirtileri fark ettiğinizde hemen doktora başvurmanız gerekir. Zamanında başlanan steroid tedavisi iyileşme sürecini hızlandırır ve kalıcı hasar riskini azaltır.
Özellikle MS ile bağlantısı nedeniyle düzenli takip önemlidir. Ancak her optik nörit MS’e dönüşmez, dolayısıyla panik yapmadan uzman kontrolünde olmanız yeterlidir. Tedavi şansınız yüksektir ve hastaların büyük çoğunluğu birkaç ay içinde görme fonksiyonlarını geri kazanır. Görme sağlığınızı korumak için düzenli kontrolleri ihmal etmeyin.
Optik nöritin belirtileri, teşhis yöntemleri ve tedavi seçenekleri hakkında kapsamlı bilgi edinin. Erken tanı ve tedavi ile görme kaybını önleyin.
