Şaşılık (Gözde Kayma)
Şaşılık (gözde kayma) her iki gözün aynı anda aynı noktaya odaklanamaması ile karakterize bir göz sağlığı problemidir. Özellikle göz kaslarında kontrol zayıflığı olan bebeklerde şaşılık ile sık karşılaşmakla birlikte bazı durumlarda yetişkinlerde de göz kaymasına rastlanabilir. Genellikle gözlük ve göz bandı gibi cerrahi dışı yöntemler kullanılarak tedavi edilebilen göz kayması vakalarında bazı durumlarda cerrahi yöntemlere de başvurulması gerekebilir.
Şaşılık (Gözde Kayma) Nedir?
Şaşılık, tıp literatüründe bilinen adıyla strabismus, gözlerin görme aksının paralelliğinin bozulması neticesinde farklı yönlere odaklanmasıdır. Bir diğer ifadeyle gözlerden bir tanesi bir tarafa bakarken diğeri farklı tarafa bakar. Bu durum şaşılığın halk arasında sıklıkla göz kayması olarak da adlandırılmasının başlıca nedenidir. Normal şartlarda gözlerdeki hareketi kontrol eden 6 adet kas birlikte hareket ederek gözlerin aynı noktaya odaklanmasını sağlar. Bu odaklanmanın sonucunda iki gözden aynı anda aynı noktadan gelen görüntü sinirler aracılığıyla beyindeki görme merkezine iletilir ve görüntü oluşur. Göz hareketlerini kontrol eden bu kaslarda herhangi bir sorun olması durumunda gözler aynı noktaya odaklanamaz. Kısacası gözde kayma sorunu bulunanların gözlerinden bir tanesi karşıya bakarken diğeri içe, dışa veya yana bakabilir.
Şaşılık başta bebekler ve çocukları olmak üzere her yaş grubundan insanı etkileyebilir. Araştırmalar dünya genelinde bebeklerde ve çocuklarda şaşılık görülme sıklığının yaklaşık %0,14 ile %5,65 arasında değiştiğini göstermektedir. Bununla birlikte felç gibi sağlık sorunları veya çeşitli travmalara maruz kalınması yetişkinlerde de gözde kayma olmasına neden olabilir. Ayrıca bazı durumlarda çocukluk döneminde tedavisi yapılmamış veya tedaviye rağmen tekrarlamış göz kayması da yetişkinlerde gözlerde kayma görülmesine neden olabilir.
Şaşılık ortaya çıkış mekanizmasına göre çeşitli sınıflara ayrılır. Buna göre başlıca şaşılık türleri şu şekildedir:
- Akomodatif ezotropya (yüksek hipermetropiye bağlı içe kayma): Genellikle ailesinde veya kendisinde yüksek hipermetropi öyküsü bulunan kişilerde uzaktaki nesneleri net odakta tutmak için gereken ekstra odaklanma çabası gözlerin içe dönmesine neden olabilir.
- Aralıklı ekzotropya (dışa şaşılık): Bu şaşılık türünde bir göz bir hedefe odaklanırken diğer gözün odağı dışarıya doğrudur. Genellikle göz karşıya bakmakla dışarıya bakmak arasında gelip gittiğinden aralıklı dışa kayma olarak adlandırılır.
- İnfantil ezotropya: Bu tür göz kayması bebeklik döneminde ilk 6 ay içerisinde ortaya çıkar, başlangıçta arada sırada olan göz kayması zamanla sürekli hale gelebilir.
Şaşılık gözün yanlış hizalanması yönüne, sıklığına, tek göze mi yoksa sol ve sağ gözü mü etkilediğinde göre de farklı şekillerde sınıflandırılabilir. Yatay şaşılık türleri içe (esotropia) ve dışa (ekstrofi) bakma olarak adlandırılırken dikey şaşılık biçimleri yukarı (hipertrofi) ve aşağı (hipoterapi) bakma olarak adlandırılır.
Şaşılık Nasıl Olur?
Şaşılığın kesin nedeni bilinmemekle birlikte araştırmalar refraktif hatalar (görme bozuklukları), doğumsal anomaliler, sinirsel bozuklukları gibi faktörlerin göz kaymasına neden olabileceğini göstermektedir. Bunların yanı sıra araştırmalar şaşılığı olan çocukların yaklaşık %30’unda genetik faktörlerin etkisi olduğunu göstermektedir. Başlıca risk faktörleri aşağıdaki gibidir:
- Hipermetrop, miyop gibi tedavi edilmemiş kırma kusurları,
- Tek gözü etkileyen görme bozukluğu,
- Beyin felci,
- Doğuştan gelen, beyinde sıvı birikmesi ile karakterize hidrosefali,
- Beyin tümörü,
- Yetişkinlerde felç,
- Beynin göz hareketlerini kontrol eden bölgesinin, görme sinirlerinin veya göz kaslarının travmaya maruz kalması,
- Nörolojik problemler,
- Tiroid hormonunun aşırı üretimi neticesinde gelişen Graves hastalığı.
Sayılanlara ek olarak araştırmalar Down sendromlu kişilerin yaklaşık %20-60’ında şaşılığa rastlandığını, bir diğer ifadeyle Down sendromunun da şaşılık risk faktörleri arasında önemli yeri olduğunu göstermektedir.
Şaşılık Tanısı Nasıl Konulur?
Başlangıçta genellikle ciddi komplikasyonlara neden olmasa da gözlerdeki kayma zamanla beynin görme merkezi çift görme sorununu önleyebilmek için kayma olan gözden gelen görüntüyü görmezden gelebilir. Bu durum zamanla etkilenen gözde veya her iki gözde birden görme kaybı olmasına neden olabilir. Bu nedenle ilerleyen dönemlerde ortaya çıkması muhtemel komplikasyonların önüne geçebilmek için şaşılığın erken dönemde teşhis edilmesi önemlidir. Şaşılık tanısı genellikle alanında uzman bir doktor tarafından yapılan fiziki muayene ile kolaylıkla konulabilir. Yenidoğan bebeklerde göz kayması sık rastlanan bir durumdur. Ancak göz kaymasının 3 aydan sonra da devam etmesi halinde, özellikle ailesinde göz kayması bulunan bebeklerin vakit kaybetmeden alanında uzman bir göz hekimi tarafından kapsamlı olarak muayene edilmesi önerilir.
Muayene sırasında uzmanlar öncelikle hastanın tıbbi öyküsünü ve aile öyküsünü alabilmek için hastaya veya ailesine ailede göz kayması sorunu olup olmadığı, herhangi bir ilaç kullanıp kullanmadığı, gözdeki kaymanın yaşamın ilk 6 ayında mı, sonradan mı ortaya çıktığı veya kronik bir sağlık sorunu olup olmadığı gibi konularda sorular yöneltebilir. Yapılan fiziki muayenenin ardından uzmanlar görme keskinliğini ve gözdeki odaklanma sorununu inceleyebilmek için çeşitli tanı yöntemlerine başvurabilir. Şaşılık tanısı sırasında uzmanların kullandığı başlıca tanı yöntemleri şu şekildedir:
- Göz çizelgesindeki farklı boyutlardaki harflerin belirli bir mesafeden okunması prensibine dayanan görme keskinliği testi,
- Belirli bir mesafeden çocuğun gözlerinin ortasına gelecek şekilde ışık tutarak yansıyan ışığın her iki gözde simetrik olup olmadığını kontrol etmeye yardımcı olan korneadan ışık yansıması testi (Hirschberg),
- Göz kaslarının koordinasyonunu değerlendirmek için başvurulan hizalanma ve odaklanma testleri.
Sayılanlara ilave olarak, uzmanlar özellikle göz kaymasının yanında başka şikâyetleri de bulunan hastalarda nörolojik sağlık sorunlarını da test etmek için ek tetkiklerden de faydalanabilir.
Şaşılık Tedavisi Nasıl Yapılır?
Tedavi süreci, hastanın yaşı, şaşılığın türü ve şiddetine bağlı olarak değişiklik gösterir. İşte şaşılık tedavisinde kullanılan yöntemler:
- Gözlük ve kontakt lensler: Özellikle kırma kusurlarının neden olduğu göz kayması durumunda gözlük ve kontakt lenslere başvurulabilir.
- Göz kapama tedavisi: Göz kayması zamanlar ambliyopiye yani göz tembelliğine neden olabilir. Bunun gibi durumlarda özel göz kapama bantları yardımıyla sağlıklı göz kapatılarak zayıf gözün güçlenmesi sağlanabilir.
- Ortoptik (göz) egzersizler: Özellikle yakın kaymanın uzak kaymadan fazla olduğu konverjans yetersizliği gibi durumlarda göz kaslarını güçlendirmek ve koordinasyon sağlamak için çeşitli göz egzersizleri önerilebilir.
- İlaç tedavisi: Aşırı aktif göz kasını zayıflatmak için çeşitli göz damlaları ve kremler kullanılabilir. Bunların yanı sıra botulinum toksini (botox) ile de göz kaslarına enjekte edilerek, kasların geçici olarak felç edilmesi sağlanır. Bu yöntemlere genellikle geçici şaşılık tedavisi için veya şaşılık ameliyatı öncesinde başvurulabilir.
- Şaşılık ameliyatı: Diğer tedavi yöntemlerinden olumlu sonuç alınamayan durumlarda göz kaslarının pozisyonunu düzeltebilmek için göz şaşılığı ameliyatına başvurulabilir.
Bunların yanı sıra yetişkinlerde şaşılığın nedeni olarak kırma kusurlarını tespit edilmesi halinde şaşılık lazer ameliyatı ile de tedavi edilebilir. Ancak lazer ameliyatının çoğunlukla kırma kusurlarının tedavisinde başvurulan bir yöntem olduğunun bilinmesinde fayda vardır.
Şaşılık Tedavisi Sonrası Dikkat Edilmesi Gerekenler Nelerdir?
Şaşılık tedavisi sonrası dikkat edilmesi gerekenler tedavinin türüne ve kişideki göz kaymasının şiddetine bağlı olarak değişiklik gösterebilir. Ancak önemli noktalardan bir tanesi tedavi öncesinde, sırasında ve sonrasında uzman hekimlerin önerilerine uymaya özen göstermektir. Şaşılık ameliyatı sonrasında iyileşmenin tamamen gerçekleşmesi 3 ila 12 haftayı bulabilir. Özellikle ameliyattan sonra 2 hafta boyunca denize veya havuza girmekten uzak durulması enfeksiyon riskinin azaltmaya yardımcı olabilir. Ek olarak doktorlar tarafından izin verilene kadar araç kullanımından kaçınılması da önemlidir.
Sık Sorulan Sorular
Şaşılık Nasıl Geçer?
Göz kaymasının nedeni gözleri kontrol eden kasların koordinasyon içerisinde hareket edememesidir. Erken dönemde tanı konulması ve tedaviye başlanması kasların koordinasyon yeteneğini geri kazanmasına ve gözlerin aynı anda aynı noktaya odaklanmasına yardımcı olabilir. Gözlük ve kontakt lens tedavisi, göz egzersizleri, ilaç tedavisi, göz kapama tedavisi ve şiddetli vakalarda ameliyat göz kaymasının geçmesine yardımcı olabilir.
Şaşılık Sonradan Olur mu?
Gözde kayma genellikle bebeklerde ve çocuklarda görülen bir sağlık sorunu olmakla birlikte felç gibi nörolojik sağlık sorunlarına bağlı olarak sonradan da olabilir.
Bebeklerde Şaşılık Nasıl Anlaşılır?
Bebeklerde ve çocuklarda hafif şaşılık olsa bile kolaylıkla fark edilebilir. Gözlerden birisinin veya her ikisinin birden içe, dışa, yukarı veya aşağıya kayması gözdeki kaymanın başlıca belirtisidir.
Bebeklerde Şaşılık Neden Olur?
Yenidoğan bebeklerde şaşılık nedenleri kesin olarak bilinmemektedir. Ancak araştırmalar tedavi edilmemiş kırma kusurları, beyin felci, hidrosefali gibi sağlık sorunları ile ileri anne yaşı, ailede göz kayması öyküsü bulunması gibi faktörlerin göz kayması riskini artırabileceğini göstermektedir.
Şaşılık Ameliyatı Kaç Saat Sürer?
Göz şaşılığı ameliyatı süresi gözdeki kaymanın derecesine bağlı olarak yarım saat ile 2 saat arasında değişiklik gösterir.
Şaşılık Düzeltilebilir mi?
Erken dönemde tanı ve uzmanlar tarafından hazırlanan hastaya uygun kişiselleştirilmiş bir tedavi planı ile göz kayması düzeltilebilir.
Şaşılık Ameliyatı Kesin Çözüm mü?
Gözdeki kaymanın derecesine bağlı olarak, özellikle çocuklarda, tamamen iyileşme olması için ameliyatın tekrarlanması gerekebilir.
Şaşılık Kaç Yaşında Olur?
Göz kayması özellikle bebeklik ve çocukluk çağında sık rastlanan bir sorundur. Ancak çeşitli travmalar ve felç gibi sağlık sorunları nedeniyle ilerleyen yaşlarda da ortaya çıkabilir.
Şaşılıkta Lens Kullanılır mı?
Lens kullanımı özellikle kırma kusurlarına bağlı gözde kayma vakalarında tercih edilen tedavi seçeneklerinden bir tanesidir.
Astigmat Şaşılık Yapar mı?
Bir çeşit kırma kusuru olan astigmat şaşılık görülmesine neden olabilir.
Gizli Şaşılık Nedir?
Gizli göz kayması (latent göz kayması) çocuğun tek gözü kapatıldığında fark edilen gözlerden her ikisi de açıkken fark edilmeyen göz kaymasına verilen isimdir.
Şaşılık belirtileri sizde veya çocuğunuzda görülüyorsa gecikmeden uzman bir göz hekimine başvurmanız önemlidir. Erken tanı, kalıcı görme kaybının önüne geçebilir. Hisar Hospital Göz Sağlığı ve Hastalıkları bölümünden online randevunuzu hemen oluşturun ve uzmanlarımızla sağlığınızı güvence altına alın.
