Sarı Nokta Hastalığı
Sarı nokta hastalığı yetişkin ve yaşlılarda kısmi görme kaybının temel nedenlerinden biridir. Tıpta makula dejenerasyonu olarak da adlandırılan sarı nokta hastalığı yaşlanma ile birlikte gözün keskin görüşünü kontrol eden makula yapısının bozulması ile ilişkilidir. Makula veya sarı nokta bölgesi gözün iç ve arka kısmında ışığa duyarlı doku parçasıdır. Yaşlı yetişkinlerde sarı nokta hastalığı günlük hayatı sekteye uğratabilir, sosyal hayatı olumsuz etkileyebilir. Makula dejenerasyonunda tam körlük görülmeyebilir ancak okuma, yazma, araç kullanma, tamir ve yemek işlerini zorlaştıran bulanık görüşe neden olabilir. Bazı bireylerde hızlı gerçekleşirken bazılarında daha yavaş gelişme gösterebilir. Bu süreçte hafif görme kayıpları fark edilmeyebilir. Genellikle görme kayıpları görüntünün merkezine yöneliktir. Dejenerasyonun nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte yaşlanma, sigara, hipertansiyon ve hiperkolesterolemi vb. risk faktörleri mevcuttur. Kadınlarda makula dejenerasyonu görülme insidansı erkeklere oranla daha fazladır. Sarı nokta hastalığı belirtileri ve nedenleri, tanı ve tedavisine yönelik bilgiler için yazının devamını okuyabilirsiniz.
Sarı Nokta Hastalığı Nedir?
Sarı nokta hastalığı olarak bilinen “makula dejenerasyonu” veya “yaşa bağlı makula dejenerasyonu” yaşlanmaya paralel olarak ilerleyen görüş keskinliğini etkileyen bir sağlık sorunudur. Retinanın merkezi olan makula/sarı nokta görüntünün düştüğü bölgedir. Gözün arka kısmında yer alan sarı noktada merkezi görüş oluşturulur ve beyne görüntü iletilir. Makulanın dejenerasyonu sonucu bireyler tamamen kör olmasalar bile azalmış görüş keskinliği veya bulanık görme gerçekleşebilir. Bu tıbbi sorun yaşa bağlı olarak geliştiğinden sıklıkla 50 yaş üstü kişilerde görülür. Yaşa bağlı makula dejenerasyonunun tanımlanmış iki formu vardır:
- Kuru makula dejenerasyonu: Sarı nokta hastalığı vakalarının yaklaşık %80-90`ından sorumludur. Makula bölgesinde “Drusen” proteinlerinin birikimi sonucu makulanın incelmesi ve kurumasıyla oluşur. Kuru tip sarı nokta hastalığı ile görme kaybı genellikle yavaş ve kademeli gerçekleşir.
- Islak/yaş makula dejenerasyonu: Daha az yaygın olarak görülen ıslak form retinanın altında yeni ve anormal kan damarları oluşumu sonucu ortaya çıkabilir. Bu kan damarları kan ile birlikte sıvı sızdırabilir ve makula skar (yara) yapıya dönüşebilir. Bu form daha hızlı ve şiddetlidir.
Bazı bireylerde sarı nokta hastalığı erken dönemde belirti göstermediğinden düzenli göz muayenesi önemlidir.
Sarı Nokta Hastalığı Belirtileri Nelerdir?
Hasar almış sarı noktadan gönderilen görüntü beyin tarafından okunamaz veya anlaşılamaz. Birçok kişide hastalığın ilerlemesi ile bu durum anlaşılabilir. Bunun yanı sıra görülen sarı nokta hastalığı belirtileri genellikle şu şekildedir:
- Net görme yeteneğinin azalması (bulanık görme),
- Az/loş ışıkta görme yeteneğinin azalması,
- Görüş alanında karanlık noktalar,
- Renklerin görülmesinde sorunlar,
- Düz çizgilerin dalgalı veya eğri görülmesi,
- Nesnelerin şekillerinde bozulmalar,
- Yüzleri tanımada zorluk çekilmesi,
- Okuma yaparken daha fazla ışığa ihtiyaç duyulması.
Dejenerasyon bir veya her iki gözü de etkileyebilir. Genellikle bir göz etkilendiğinde belirti ve semptomlar erken fark edilmeyebilir. Çünkü sağlıklı olan göz görüşü telafi edebilecek yetenektedir.
Sarı Nokta Hastalığı Nasıl Olur?
Göz arkası sarı nokta hastalığı esas nedeni henüz bilinmemektedir. Ancak makula hasarını tetikleyebilen birtakım risk faktörleri vardır. Bu faktörler makulanın zayıflamaya başlamasını ve görme kayıpları oluşmasını destekleyebilir. Başlıca sarı nokta göz hastalığı risk faktörleri şunlar olabilir:
- Yaşlanmak,
- Enfeksiyonlar,
- Sigara içmek,
- Hipertansiyon,
- Obezite,
- Diyabet,
- Ailede makula dejenerasyonu geçmişi,
- Aterosklerotik lezyonlar,
- Beyaz ırk,
- Yetersiz beslenme,
- Fiziksel olarak aktif olmamak.
Genellikle yaşam tarzı alışkanlıkları dejenerasyon ile ilişkili olduğundan makula hasarının önlenmesi veya yavaşlatılması mümkün olabilir.
Sarı Nokta Hastalığı Tanısı Nasıl Konulur?
Erken ve doğru tanı uygun tedavi planının şekillenmesini destekler. Çoğu zaman kişiler erken dönemde semptom göstermediğinden dejenerasyon ilerlediğinde tıbbi müdahaleye başvurulur. Tanı sırasında kullanılan sarı nokta hastalığı testi ve yöntemleri şunları kapsar:
- Amsler grid testi: Ortasında bir nokta bulunan, yatay ve dikey çizgilerden oluşan bir gride bakmanız istenir. Bu ızgarada dalgalı, eğri, bulanık ve boş alanları göstermeniz beklenir. Görüntüde bozulma oranı arttıkça makula dejenerasyonundaki ilerleme kaydedilebilir.
- Genişletilmiş göz muayenesi: Göz damlası damlatılarak göz bebeğin genişlemesi sağlanır. Özel mercekler yardımıyla gözün iç kısmı incelenebilir.
- Fluorescein anjiyografisi: Koldan kan damarlarına “fluorescein” adı verilen sarı boya enjekte edilir. Özel kameralar ile boyanın göz damarlarındaki hareketi izlenir. Bu sayede makula bölgesinde olası sızıntılar tespit edilebilir.
- Optik koherens tomografisi (OCT): Retinanın taranması ve makulanın ayrıntılı bir şekilde görüntülenmesine olanak tanır. Ağrılı ve invaziv bir uygulama değildir.
- Optik koherens tomografi anjiyografisi (OCTA): Retina içinde ve altında bulunan kan damarlarını ve kan akışını görüntülemeye yarar. Bu uygulamada fluorescein anjiyografisine benzer ancak onun yerine lazer ışığı yansıması kullanılır.
Ek olarak tıbbi geçmiş, aile öyküsü, çevresel koşullar ve ilaç kullanımı, var olan diğer hastalıklar (diyabet, hipertansiyon vb.) sarı nokta göz hastalığı testi ile birlikte değerlendirilir.
Sarı Nokta Hastalığı Tedavisi Nasıl Yapılır?
Sarı nokta hastalığı tedavisi kuru ve yaş formlara göre değişkenlik gösterebilir. İki form için uygulanan tedavi yöntemleri başlıca şu şekildedir:
- Kuru tip sarı nokta hastalığı tedavisi için henüz kesin bir seçenek bulunmasa da hastalığın ilerlemesi yavaşlatılabilir. Bu kapsamda vitamin ve mineral ağırlıklı beslenme ve takviye kullanımı kuru sarı nokta hastalığı gelişimini yavaşlatmada etkilidir. E ve C vitaminleri, lutein, zeaksantin, bakır, çinko ve omega-3 yağ asitleri beslenme düzeninde bulunması önerilen besin öğeleridir. Bu besin öğeleri bazı durumlarda takviye olarak da alınabilir.
- Yaş tip sarı nokta hastalığı tedavisi yaygın olarak anti-VEGF ilaçları ve lazer cerrahisini içerir. Anti-VEGF ilacı çok ince bir iğne ile göze uygulanır. Bu tedavi retinada yeni anormal kan damarı gelişimini durdurmaya yardımcıdır. Ayrıca anormal damarlardan kan ve sıvı sızıntısının önüne geçebilir. İlaç enjeksiyonu birkaç ay ila birkaç yıl boyunca devam edebilir. Genellikle ağrısız bir uygulamadır ve görme kaybını azaltmaya yardımcıdır.Diğer bir tedavi seçeneği olan lazer cerrahisi daha az yaygın uygulanır. Sızıntı yapan anormal kan damarları çok küçük olduğunda, makuladan uzak yerlerde bulunduğunda ve göze enjeksiyon yapılamadığı ileri glokom gibi vakalarda tercih edilebilir. Lazer tedavisi dejenerasyonun gelişimini yavaşlatmaya yardımcıdır ancak hasarı tersine çeviremez. Sarı nokta hastalığı ameliyatı iki farklı şekilde yürütülebilir: Fotodinamik terapi ve lazer fotokoagülasyon.
Sık Sorulan Sorular
Sarı Nokta Hastalığı Tehlikeli midir?
Gözdeki sarı nokta hastalığı merkez görüntüde hafif veya ciddi görme kaybına yol açabilir. Ancak genellikle retina sağlığı olumsuz etkilenmeyebilir. Sosyal ve günlük aktiviteleri yürütürken zorlanma, odaklanma gerektiren işlerin aksaması temel olumsuz etkenlerdendir. Aynı zamanda nesnelere çarpma, düşme vb. durumlar tehlikeli olabilir.
Sarı Nokta Ne Zaman Kör Eder?
Sarı nokta hastalığının genellikle tam körlüğe yol açtığı söylenemez. Gerekli tıbbi müdahalelerin yapılmaması ve semptomların şiddetlenmesi durumunda nadiren tam görme kaybı gerçekleşebilir. Ancak çoğu zaman farklı yöntemlerle semptomlar kontrol altına alınabilir ve hastalığın gelişimi yavaşlatılabilir.
Sarı Nokta Hastalığı Olanlar Nelere Dikkat Etmelidir?
Sarı nokta hastalığı tanısından önce ve sonra dikkat edilmesi önemli hususlar şunlardır:
- Sigara ve tütün ürünlerini sınırlandırmak veya bırakmak,
- Antioksidan içeriği zengin beslenme düzenine uymak,
- İdeal kiloya ulaşmak ve korumak,
- Hipertansiyon, kardiyovasküler hastalıklar vb. sağlık sorunlarını kontrol altına almak
Ek olarak düzenli bir şekilde göz muayenesi yaptırılması önemlidir.
Sarı Nokta Hastalığı Ameliyatla Düzelir mi?
Sarı nokta hastalığının kesin bir tedavisi yoktur. Ancak erken dönemde teşhis edilen dejenerasyonların ilerlemesi yavaşlatılabilir ve semptomlar hafifletilebilir. Yaş ve kuru makula dejenerasyonları çeşitli tedavi yöntemleri ile daha az sık semptom yaşanmasına olanak tanıyabilir. Esas olarak yeterli ve dengeli beslenme, gıda takviyeleri, ilaç tedavisi ve lazer cerrahisi hastalığın türüne göre uygulanan tedavi seçenekleridir.
Sarı Nokta Hastalığı Hangi Vitamin Eksikliğinden Olur?
Verilere göre vücutta oluşan oksidatif stres, inflamasyon ve anjiyogenez gelişmesinde rol alan genlerin kontrolü D vitamini ile sağlanabilir. D vitamini makula dokusunda hücrelerin ve pigment epitellerinin aktivitelerini korumaya yardımcı olabilir. D vitamini eksikliği ile makula dejenerasyonu riskinin doğru orantılı olması bu verileri desteklemektedir.
Sarı Nokta Hastalığı ve Tavuk Karası Aynı mı?
Tavuk karası olarak bilinen sağlık sorunu tıpta “gece körlüğü” olarak adlandırılır. Gece körlüğü az ışıklı veya loş ortamlarda görme problemlerinin yaşanması olarak tanımlanır. Gözler ışığı algılamada problem yaşadığında veya ışık değişimlerine yavaş tepki verdiğinde ortaya çıkan semptomlardır. Retina sarı nokta hastalığı retinadaki hasar veya sızıntılar sonucu oluşan keskin görüşün bozulması durumudur. Sarı nokta hastalığı ve tavuk karası aynı sağlık sorunu değildir.
Sarı Nokta Hastalığı Olan Katarakt Ameliyatı Olabilir mi?
Cerrahi kararı alınmadan önce görme kaybının sarı nokta hastalığından mı katarakttan mı kaynaklandığı tespit edilmelidir. Eğer görme kaybı makula dejenerasyonundan kaynaklanıyorsa retina hasarlı olduğundan katarakt ameliyatı görmede tamamen iyileşme sağlamayabilir. Katarakt ameliyatı göze giren ışığın artmasına yardımcı olurken sarı nokta hastalığı merkezi görüş için engel olmaya devam edebilir. Size en uygun tedavi seçenekleri için mutlaka doktorunuza danışınız.
Sarı Nokta Hastalığı Ne Tetikler?
Makula dejenerasyonunu tetikleyen unsurlar başlıca:
- Yaşlanma,
- Sigara içmek,
- Yanlış beslenme koşulları,
- Obezite, hipertansiyon, kardiyovasküler hastalıklar,
- Ailede sarı nokta hastalığı öyküsü olabilir.
Sarı Nokta Hastalığı Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Makula dejenerasyonu tedavi edilmezse görme bozukluğunun derecesi artabilir ve semptomlar şiddetlenebilir. Tedavisi sağlanmayan şiddetli vakalarda körlük yaşanması olası olabilir. Bunun haricinde okumak, yazmak, yemek ve tamir işleri yapmak, araç kullanmak gibi günlük aktiviteleri yapmakta zorluk çekilebilir. Bazı bireylerde kaygı, stres ve depresyon gelişimi görülebilir.
Sarı Nokta Hastalığı Olan Göz Nasıl Görür?
Sarı nokta hastalığı olan göz merkezi görüş açısından problemler yaşayabilir. Gözün görüş alanındaki merkezin bulanık, dalgalı ve eğik görülmesi, renklerin yanlış yorumlanması, loş ışıkta görme yeteneğinin kaybolması, nesnelerin şekillerinde bozulma şeklinde görüş özellikleri ortaya çıkabilir.
Görme sağlığınızla ilgili şikayetleriniz varsa gecikmeden bir göz hastalıkları uzmanına başvurabilirsiniz. Sarı nokta hastalığı erken teşhis edildiğinde ilerleme hızı önemli ölçüde yavaşlatılabilir. Hisar Hospital Göz Sağlığı ve Hastalıkları Bölümümüzden randevu alarak profesyonel bir değerlendirme için ilk adımı atın.
