Рактың пайда болуында генетикалық фактордың рөлі ескерусіз қалмайды, қаншалықты денсаулықты сақтауға тырыссаңыз да, рак ауруына шалдығу қаупіңіз бар, бірақ жүргізілген зерттеулер барлық ересек рак жағдайларының кемінде үштен бірінің адамның өмір сүру стилімен байланысты екенін көрсетеді.
Рактан қорғану үшін өзгертуіңіз қажет өмір сүру стилін Hisar Intercontinental Hospital Медициналық Онкология мамандарымен талқыладық…
- Темекіні тастаңыз! Рактан өлім көрсеткіштеріне қарағанда, өкпе рагы бірінші орында тұр. Өкпе рагының көп бөлігі темекі қолданудан туындайды. Сонымен қатар, басқа барлық рактардың себептерінің басында да темекі тұрады. Американдық медицина ассоциациясының журналында жүргізілген зерттеуге сәйкес, күніне бір қорап темекі шегетіндер темекіні жартылай азайтқанда өкпе рагының қаупі %27-ға төмендейтіндігі көрсетілген. Темекі шекпесеңіз де, темекі түтініне ұшырау қаупіңізді арттыра береді. Өкпе рагы диагнозы қойылған адамдардың көп бөлігі темекі түтініне ұшыраудан туындағаны зерттеулерде көрсетілген.
- Денсаулығыңызды сақтаңыз. Артық салмақ пен семіздіктің рак ауруларынан болатын өлімдердің %14-ін және жыл сайын кездесетін рак жағдайларының %3-ін құрайтынын білесіз бе? Рак қаупіңізді азайтқыңыз келсе, денсаулығыңызға сәйкес келетін салмақ диапазонында болу және мүмкіндігінше денеңізді майландырмау керек. Себебі артық салмақ және дененің артық майлануы өңеш, ұйқы безі, өт қабы, сүт безі, жатыр және бүйрек рагының маңызды қауіп факторларының бірі.
- Дене жаттығуларын өміріңіздің рутинына айналдырыңыз. Физикалық белсенділік рактың көптеген түрлерінде маңызды қорғаныш факторы болып табылады. Күн сайын орташа деңгейде жасалатын дене жаттығуларының көптеген кең таралған рак түрлерін болдырмауда өте маңызды рөлі бар екендігі зерттеулерде көрсетілген.
- Дұрыс тамақтаныңыз. Ликопен бар қызанақ, қарбыз сияқты тағамдарға дастарханыңызда орын бөліңіз. Бірақ крахмал бар көкөністер мен жемістерден аулақ болыңыз.
- Алкогольден аулақ болыңыз! Жүргізілген зерттеулер алкогольді тұтынудың көптеген ауруларда, соның ішінде ракты да қоздыратынын көрсетеді. Әсіресе, алкоголь мен темекі бірге болғанда, қауіп арта түседі.
- Стресті жеңе алмасаңыз, басқаруды үйреніңіз. Стрестің рак пайда болуында тәуелсіз қауіп факторы екендігіне ешқандай сенімді дәлел болмаса да; адамдардың стресспен күресу үшін жасайтын артық тамақ жеу, темекі шегу және дәрі-дәрмек қолдану сияқты денсаулыққа зиянды әрекеттер рак қаупін арттырады. Сондықтан, стресстен зардап шегіп жатсаңыз, медитация, йога сияқты релаксация әдістерін немесе күнделік жазуды байқап көріңіз.
- Рутинді тексерулер мен скрининг тестілеріңізді елемеңіз. Маммограмма, PAP Smear, колоноскопия және простата спецификалық антиген (PSA) тестісі сияқты көптеген скрининг тестілері рак ауруын алдын алу үшін емес; ерте кезеңде анықтап, емдеу мақсатында жүргізіледі. Бұл скрининг тестілерін өткізгенде, міндетті түрде отбасылық тарихыңызды да (отбасыңызда рак қаупі болса, скрининг тестілерінің сипаты мен уақытын өзгертуі мүмкін) ескеріңіз.
- Отбасылық тарихыңызды біліңіз. Отбасыңызда рак қаупі болса, бұл қаупті азайту және ерте кезеңде анықтау үшін жеке стратегия құра аласыз.
