Kolesterol vücudun neredeyse tamamında bulunan mumsu yapıya sahip lipitlerdir. Fizyolojik faaliyetlerin sürdürülmesi için gereklidir. Kolesterolün vücutta normal kabul edilen seviyelerin üzerinde bulunması kalp hastalıkları, inme, damar tıkanıklıkları gibi hastalıkların riskini artırabilir. Kandaki kolesterol miktarı kontrol altında tutulmalı ve alışkanlıklar buna göre düzenlenmelidir.
Kolesterol Nedir?
Kolesterol yağ benzeri yapıya sahip ve vücutta hormonların üretimi gibi fizyolojik faaliyetlerin sürdürülmesinde görev alan yapıdır. İhtiyaç duyulan kolesterolün bir kısmı karaciğer tarafından üretilirken geriye kalan kısmı da hayvansal kaynaklardan alınır. Kolesterol yapısı itibariyle lipit benzeri özellikte olduğundan yumurta sarısı, kırmızı et gibi hayvansal yağları yüksek miktarda barındıran besinlerde daha yoğun olarak bulunur. Kolesterolün vücut ve kan içinde taşınabilmesi için lipoprotein olarak isimlendirilen yapılara ihtiyaç vardır. Bu yapının türüne bağlı olarak kolesterol LDL ve HDL olarak isimlendirilir.
Kolesterol vücutta yaşamsal faaliyetlerin sürdürülmesinde ön plana çıkan işlevlerinden bazıları şu şekilde listelenebilir:
- Hücre zarının üzerinde bulunan ve seçici geçirgen özellik göstermesine sahip olan yapının oluşturulması sağlar.
- Sindirimin sürdürülmesinde görev alan safranın karaciğerden salgılanabilmesi için gereklidir.
- Hormonların üretiminde görev alır.
- Kemik, kas ve diş gibi yapıların sağlığında önemli rol oynayan D vitaminin üretimi sırasında işlev görür.
Kolesterol Belirtileri Nelerdir?
Kolesterol vücutta olması gereken değerlerin altına düştüğünde veya üzerine çıktığında bazı sorunlara yol açabilir. Belirgin olmayan farklılıklar vücut tarafından tolere edilebilir. Kolesterolün ciddi oranda düşük değerlerde seyretmesi fizyolojik işleyişte sorunlar yaşanmasına neden olur. Hormonların doğru şekilde üretilememesi dolaylı etkiler ile sonuçlanır. Kolesterolün normal kabul edilen seviyelerin çok üzerinde bulunması da damarların içerisinde plaklar oluşmasına yol açar. Plaklar kalınlaşarak damar tıkanıklığına neden olur. Kandaki kolesterol düzeylerinin gerekli düzeylerde tutulmasına dikkat edilmelidir. Kolesterol şikayeti dendiğinde akla yüksek kolesterol gelse de kolesterol düşüklüğü de görmezden gelinmemelidir.
Kolesterol Yüksekliği Nedir?
Kolesterol yüksekliği kanda normal değerlerin üzerinde kolesterol bulunması durumudur. Genellikle LDL kolesterol yüksek kolesterolü oluşturan etmendir. Bazı hastalarda total kolesterol yüksekliği de yüksek kolesterol olarak kabul edilebilir. Kolesterol ve trigliserid yüksekliği belirtileri genellikle bir hastalığa neden olmadığı sürece ortaya çıkmaz. Neden olduğu komplikasyonlar sebebiyle ortaya çıkan yüksek kolesterol belirtileri arasından bazıları şu şekilde sıralanabilir:
- Göğüs sıkışması: Kalbe kan taşınmasını sağlayan damarlarda plak oluşumu, göğüs sıkışması, nefes darlığı, ödem gibi sorunlar ortaya çıkabilir.
- Kalp krizi: Damar içerisinde kolesterolün oluşturduğu plaklar zaman zaman parçalanıp sürüklenebilir ve pıhtı oluşumuna yol açabilir. Pıhtı kalp damarlarından birine yerleşerek kan akışını durdurması kalp krizine neden olabilir. Kalp krizi yaşandığı sırada genellikle nefes darlığı, sol kolda uyuşma, sırtın sol arka kısmında ağrı gibi semptomlar kendini gösterebilir.
- İnme: Plakların parçalanması sonucunda meydana gelen pıhtılar beyindeki damarlar tıkandığında ortaya çıkabilir. Kısmi felç, dolaşım sorunları gibi semptomlar yaşanabilir.
Kolesterol yüksekliği belirtileri ortaya çıkmadan önce tedavi olarak veya belirtiler çıktıktan sonra önlem olarak yaşam değişikliği önerilir. Beslenmede kolesterol içeriği düşük besinler artırılırken spor ve egzersiz önerilebilir. Beslenmeye karar verilirken 1 haftalık kolesterol diyeti gibi listelerden diyetisyen yardımıyla yararlanılabilir. Bazı hastalarda kolesterol düşürücü ilaçların kullanılması tercih edilebilir.
Kolesterol Düşüklüğü Nedir?
Kolesterol düşüklüğü HDL kolesterol düşüklüğü olarak da kabul edilebilir. HDL kolesterol iyi kolesterol olarak da bilinir. Düşük kolesterol belirtileri belirgin olarak gözlenmez. Ancak iyi kolesterol düşüklüğü damar içerisinde plak oluşum sürecini hızlandırarak buna bağlı inme, kalp krizi gibi hastalıkların riskini artırabilir.
Kolesterol düşüklüğü genetik etmenler, alışkanlıklar ve hayat düzeni ile bağlantılı olabilir. HDL kolesterol düşüklüğüne yol açan durumlardan bazıları şöyledir:
- Sigara içmek, sigaranın içeriğinde bulunan akrolein isimli bir madde nedeniyle HDL çalışmasını etkileyebilir ve seviyelerini düşürebilir.
- İnsülin direnci, felç ve kalp krizi oluşma ihtimalini artıran metabolik sendrom hastalığına neden olabilir. Bunun yanında vücutta düşük HDL ve LDL kolesterol yüksekliği belirtileri yaşanmasına yol açabilir.
- Tangier hastalığı ve ApoA1 protein eksikliği bulunan kişilerde kolesterol düşüklüğü yaşanabilir.
- Beta blokerler, androjenler ve tiazid diüretikler gibi ilaçların kullanımı HDL düzeylerinin düşüşü ile sonuçlanabilir.
Kötü kolesterol belirtileri nedeniyle LDL değerlerinin düşük olması genellikle istenen bir durumdur. Düşük LDL nedeniyle ortaya çıkan durumlar hakkında araştırmalar hala devam etmektedir. Ancak düşük LDL diyabet ve hemorajik inme gibi hastalıkların bir belirtisi olarak düşünülebilir.
Kolesterol Değeri Kaç Olmalıdır?
Kolesterol değeri ölçülürken LDL, HDL ve total kolesterol olarak farklı kategorilere ayrılır. LDL kolesterol değeri sağlıklı bir yetişkin için 100 mg/dl altındayken güvenli kabul edilebilir. Ancak ateroskleroz, kalp krizi gibi hastalıkları geçirmiş veya risk altında olan kişilerde değer 70 mg/dl değerlerinin altında tutulmalıdır. Erkeklerde HDL değeri 40 mg/dl üzerinde olması gerekirken kadınlarda bu değer 50 mg/dl ve üzeridir. Genel olarak 60 mg/dl üzerindeki HDL değerleri sağlıklı kabul edilebilir. Kandaki kolesterol total değerinin de 200 mg/dl altında olması normal kabul edilir. 240 mg/dl üzerindeki değerler ise yüksek kolesterol olarak ifade edilebilir.
Sık Sorulan Sorular
HDL Kolesterol Nedir?
HDL kolesterol, yüksek yoğunluklu lipoprotein ifadesinin kısaltmasıdır. Taşıyıcı göreve sahip lipoproteinler kandaki fazla yağları bağlayarak karaciğere götürür. Bu nedenle halk arasında iyi kolesterol olarak da bilinir. Karaciğere ulaştırılan fazla yağ dokusu parçalanarak ortadan kaldırılır. Bu nedenle HDL kolesterol yüksekliği bir hastalık olarak değil avantajlı bir durum olarak değerlendirilebilir.
LDL Kolesterol Nedir?
LDL kolesterol ifadesi düşük yoğunluklu lipoproteinleri belirtmek için kullanılır. Bu parçacıklar yüksek miktarlarda yağ molekülü taşır ve yağları hücrelere iletir. Bu nedenle kötü kolesterol olarak da isimlendirilebilir. LDL kolesterolün yüksek değerlerde seyretmesi damar içlerinde dolaştığı sırada damarlara tutunarak plak yapıları oluşturması ile sonuçlar. Damarlarda oluşan daralma kan akışında bozulmalara ve pıhtı oluşmasına neden olabilir.
Kolesterol Nasıl Düşürülür?
Kolesterol değerlerinin düşürülmesi için en önemli adım hayat değişikliğidir. Kolesterol düşürücü diyet uygulanarak günlük yağ alımının azaltılması hedeflenir. Sebze, meyve ve tam tahılların daha yoğun tüketildiği, hayvansal yağların bulunmadığı bir beslenme düzeni kolesterolü kontrol altına almaya yarayabilir. Bunun yanında vücutta depolanmış yağ dokusundan kurtulmak için kilo vermek ve spor yapmak da etkilidir. Kişinin sigarayı bırakması, alkol tüketimini sınırlandırılması genel sağlığın iyileştirilmesini sağlar. Bazı hastalarda kolesterol oldukça yüksek değerlerde seyreder, daha hızlı bir müdahaleye ihtiyaç duyulur. Bu hastalarda kolesterol düşürücü ilaçların düzenli olarak kullanılması gereklidir.
Genç yaşta kolesterol yüksekliği de yaşlılarda olduğu kadar tehlikelidir. Bu nedenle özellikle kilolu çocuklarda önlem olarak yaşam değişikliği tercih edilir. Hamilelikte kolesterol yüksekliği de bir sorun oluştursa da hamilelerde ilaç kullanımı önerilmediğinden beslenme düzenlenebilir.
HDL Kolesterol Kaç Olmalıdır?
HDL kolesterol değeri kadınlarda 50 mg/dl düzeyinin üzerinde, erkeklerde 40 mg/dl üzerinde olduğunda normal kabul edilir. Genel olarak 60 mg/dl üzerinde HDL kolesterol bulunan kişilerde kalp krizi, inme riskinin daha düşük olduğu düşünülebilir.
LDL Kolesterol Kaç Olmalıdır?
Herhangi bir ek hastalığı bulunmayan kişilerde 100 mg/dl daha az olan LDL değerleri normal kabul edilebilir. Ancak daha önce inme, damar tıkanıklığı, damar daralması gibi sorunlar yaşayan hastalarda LDL değeri 70 mg/dl altında tutulmalıdır. Bu hastalarda genellikle kolesterol düşürücü ilaçlara başvurulur.
VDL Kolesterol Nedir?
VDL kolesterol çok düşük yoğunluğa sahip taşıyıcı lipoproteinleri tanımlar. Bu yapılar da LDL gibi hücrelere trigliserit ve kolesterol moleküllerinin taşınmasında rol oynar. Bu sebeple kötü kolesterol olarak ifade edilir. VDL değerlerinin yüksekliği de kalp ve damar hastalıklarının görülme riskini artırır.
Total Kolesterol Nedir?
Total kolesterol değeri kanda bulunan toplam kolesterol miktarının bir göstergesidir. Total kolesterolün hesaplanması için HDL ve LDL miktarlarının toplanması gerekir. Total kolesterol değeri yetişkin bir insanda 200 mg/dl değerinin altında tutulmalıdır.
Kolesterol Baş Ağrısı Yapar mı?
Kolesterol yüksekliğinin baş ağrısı yaşanması ile bir bağlantısı olduğuna dair kesin bir kanıt bulunmamaktadır. Ancak kolesterol hastalarında baş ağrısı sorunun yaşanması oldukça yaygın bir durumdur. Bunun sebebi yüksek kolesterole neden olan durumların baş ağrısını da tetiklemesi olabilir. Kötü beslenme, stres, diyabet, alkol ve sigara tüketimi gibi durumlar hem kolesterol hem de baş ağrısı sorunlarını etkileyebilir.
HDL Kolesterol Nasıl Yükseltilir?
HDL kolesterol hayat değişiklikleri ile yükseltilebilir. Kişinin sağlıklı kilolara ulaşması HDL değerlerini yukarı çekebilir. Spor yapmak, sağlıklı ve düzenli beslenmeyle kilo kaybı sağlanabilir. Sigara ve alkol tüketiminin sınırlandırılması da HDL değerlerini olumlu etkileyebilir.
HDL Kolesterol Düşüklüğü Neden Olur?
HDL kolesterol düşüklüğü genetik faktörler sebebiyle yaşanabilir. HDL üretiminde aktif rol oynayan apoA1 proteinin hiç olmaması veya az bulunması HDL oluşumunu azaltır. Tangier hastalığı ve aileden gelen hiperlipidemi sorunları da HDL kolesterol değerlerine neden olabilir. Yüksek kilo, sigara, insülin direnci gibi durumlar da HDL kolesterolü düşürür.
Kolesterol değerlerinizin normal aralıklarda olup olmadığını öğrenmek, risklerinizi değerlendirmek ve kişisel tedavi planı oluşturmak için hemen uzman Kardiyoloji uzmanlarımızdan randevu alabilirsiniz. Erken tanı, kalp ve damar hastalıklarından korunmada kritik bir adımdır.
