Ядролық Медицина

Ядролық медицина — дененің кез келген бөлігін қауіпсіз, ауыртпалықсыз және үнемді түрде бейнелеуге және ауруларды емдеуге мүмкіндік беретін медицина саласы. Тек анатомиялық ақпарат беретін диагностикалық радиологиядан айырмашылығы, ядролық медицина әдістері кез келген ағзаның құрылымы мен қызметі туралы ақпарат алуға мүмкіндік береді. Ядролық медицина әдістерімен ауыр аурулардың диагностикасы, емі және бақылауы мүмкін болады. Әдетте аурулар басқа радиологиялық әдістермен анықталғанға дейін және клиникалық белгілер пайда болғанға дейін, яғни аурудың ерте кезеңінде ядролық медицина әдістерімен анықталуы мүмкін. Осылайша ауру одан әрі өршігенге дейін әлдеқайда сәтті емделеді. Ядролық бейнелеу үшін радиоактивті заттың және радиофармпрепараттардың өте аз мөлшері қолданылады. Фармацевтикалық препараттар — ағзаға енгізілгенде белгілі бір ағзаға, сүйекке немесе тінге арнайы байланысатын заттар. Радиоактивті затпен байланысқанда олар радиофармпрепарат деп аталады: олар бейнеленуі қажет ағзаға барып байланысады және құрамындағы радиоактивтіліктің арқасында гамма-сәулелер шығарып, сол ағзаны гамма-камера немесе ПЭТ (PET) камерасы арқылы бейнелеуге мүмкіндік береді. Бұл камералар компьютерлерге қосылған, осылайша дененің бейнеленген бөлігі туралы деректер мен ақпарат алынады. Ядролық медицина рәсімдері кезінде ағзаның алатын сәулелену дозасы рентгенологиялық диагностика әдістеріндегі деңгейге шамамен тең. Ядролық медицинада жиі қолданылатын әдістер төмендегідей. Планарлық бейнелеу ағзаның екі өлшемді бейнесін және оның қызметі туралы ақпарат береді. SPECT ағзаның үш өлшемді бейнесін және оның қызметі туралы ақпарат алуға мүмкіндік береді. PET белгілі бір ағзаның, ісіктің немесе кез келген метаболизмдік белсенді аймақтың қызметі туралы ақпарат береді және сонымен бірге үш өлшемді бейнелеуді қамтамасыз етеді.
Ядролық медицина әдетте диагностикалық мақсатта қолданылғанымен, кейбір ауруларды емдеуде де маңызды орын алады. Ядролық изотоптар емдеуде көбінесе қалқанша без және қуық асты безінің қатерлі ісіктерінде, гипертиреозда, шынайы полицитемияда (қандағы эритроциттердің қалыптан тыс көбеюі) және сүйек обырынан туындаған ауырсынуда қолданылады. Ядролық медицина бөлімімізде жүрек-қантамыр, тірек-қимыл, тыныс алу, эндокриндік, жүйке, несеп-жыныс және асқазан-ішек жүйелерінің әртүрлі ауруларын диагностикалау әдістері жүргізіледі. Сцинтиграфиялық зерттеулер екі детекторлы Philips гамма-камерасында жасалады.

Ядролық медицинаның қолданылуы

Эндокринологияда

• Қалқанша без сцинтиграфиясы: зоб диагностикасы және емін бақылау, қалқанша бездің қызметінің төмендеуі немесе жоғарылауы, түйіндерді бағалау, операциядан кейінгі бақылау.

• Қалқанша маңы бездерінің сцинтиграфиясы: қандағы кальций деңгейінің жоғарылау себептерін анықтау, зақымдану ошағын (аденома) табу.

Инфекцияда

• Таңбаланған лейкоциттермен зерттеу

• Таңбаланған иммуноглобулиндер (адамның поликлоналды иммуноглобулиндері)

Асқазан-ішек жүйесі

• Бауыр мен көкбауыр сцинтиграфиясы: іштің ауыруын, қызметтік бұзылыстарды, қабыну жағдайларын, операциядан кейінгі асқынуларды және бар ошақтарды зерттеу үшін жасалады.

• Гастроэзофагеальды рефлюкс сцинтиграфиясы

• Өңеш транзитін зерттеу

• Асқазанның босауын зерттеу (сұйық және қатты тағам)

• Гепатобилиарлы сцинтиграфия: қызметтік бұзылыстар; қабыну жағдайлары

• Асқазан-ішектен қан кетуді зерттеу

• Меккель дивертикулының сцинтиграфиясы

• Сілекей бездерінің сцинтиграфиясы

Несеп-жыныс жүйесі

• Бүйрек қыртысының сцинтиграфиясы (статикалық бүйрек сцинтиграфиясы)

• Динамикалық бүйрек сцинтиграфиясы (ренография)

• Диуретикпен бүйрек сцинтиграфиясы (диуретикалық ренография)

• Каптоприлмен бүйрек сцинтиграфиясы (каптоприл сцинтиграфиясы)

Жүрек-қантамыр жүйесі

• Миокард перфузиясының сцинтиграфиясы: инфаркт және ишемия аймағын анықтау, лақтыру фракциясы, жүрек бұлшықетінің өміршеңдігі, жүрек жеткіліксіздігі,

• MUGA: жүректің жалпы немесе аймақтық қозғалыс бұзылыстарын анықтайтын зерттеу. Жүрекке зиян келтіруі мүмкін емді бастамас бұрын және одан кейін жасау ұсынылады (әсіресе қатерлі ісігі бар науқастарда химиотерапиядан кейін жүректің аймақтық және жалпы EF көрсеткішін бағалау үшін жасалады).

Тірек-қимыл жүйесі

• Сүйек сцинтиграфиясы:бастапқы немесе метастаздық обырдың сүйектерге таралу дәрежесін немесе ауырсыну себептерін анықтау, спорттық жарақаттардың салыстырмалы диагностикасы, сынықтарды ерте анықтау

• Сүйек кемігінің сцинтиграфиясы

Тыныс алу жүйесінде

• Өкпе перфузиясының сцинтиграфиясы: қан ағымының және/немесе тыныс жолдарының бітелуі, өкпе артериясының эмболиясын диагностикалауда ықтималдықты анықтау. Өкпе обыры операциясының алдында өкпе қызметін бағалау үшін де жасалады

• Өкпе перфузиясы/вентиляциясының сцинтиграфиясы: қан ағымының және/немесе тыныс жолдарының бітелуі, өкпе артериясының эмболиясын диагностикалауда ықтималдықты анықтау

• Өкпе перфузиясының сандық сцинтиграфиясы: өкпе обыры операциясының алдында өкпе қызметін бағалау үшін де жасалады

Орталық жүйке жүйесінде

• Ми перфузиясының сцинтиграфиясы (перфузиялық SPECT): эпилепсияда, ісіктерде, қан айналымы жеткіліксіздігінде және әсіресе Альцгеймер ауруы қаупі бар жағдайларда клиникалық белгілер пайда болғанға дейін диагноз қоюдағы ең сезімтал зерттеу.

Басқа қызметтер

• Көз жасы жолдарының сцинтиграфиясы: көз жасы жолдарының бітелуін диагностикалаудағы ең сезімтал және ауыртпалықсыз зерттеу.

• Лимфосцинтиграфия: лимфа ағынын және лимфа жолдарындағы бітелу себептерін зерттеу үшін, сондай-ақ сүт безі және қуық асты безі обыры сияқты ауруларда күзетші лимфа түйінін анықтау және белгілеу үшін жасалады.

• Аталық без сцинтиграфиясы: ауыратын аталық безді бағалауда салыстырмалы диагностикаға көмектеседі.

• Сүт безі обыры: операция алдында тиісті сүт безіне жасалған инъекция арқылы лимфа ағынын көрсететін, хирургияға көмекші операция алдындағы лимфосцинтиграфия.

• Таллий-201 арқылы бүкіл денені сканерлеу.

• Sesta MIBI арқылы бүкіл денеде ісікті іздеу

• Тиреотоксикозды радиоактивті йодпен емдеу

• Фосфор-32 емі

• Радионуклидтік синовэктомия.

• Сүйек метастаздарынан туындаған қатты ауырсынуы бар науқастарда ауырсынуды басу мақсатында жүргізілетін радионуклидтік ем