İnflamasyon Nedir? Belirtileri, Nedenleri, Tanı ve Tedavisi

İnflamasyon

İnflamasyon olarak bilinen iltihaplanma, vücudun ilk savunma hattı olarak rol oynayan biyolojik bir süreçtir. İltihaplanma vücudun yabancı uyaranlara karşı verdiği normal bir tepkidir ve bağışıklık sisteminin iyi çalıştığını gösterir. Yabancı ve zararlı maddeler vücuda girdiğinde savunma sistemi elemanları bölgeye gönderilir, diğer hücrelerin korunmasına ve hasarın ortadan kaldırılmasına yardımcı olur. Bu savunma ve iyileşme süreci hafif veya şiddetli olmak üzere bazı semptomlara yol açabilir. İltihaplanma genellikle etkilenen bölgede faaliyet gösterse de bazen diğer dokularda gözle görülmeyen etkilere sahip olabilir. Sindirim, dolaşım, sinir, solunum, bağışıklık ve metabolik sistemler iltihaplanmanın hedefi olabilir.

İnflamatuar yanıt yaralanmaya yol açan kaynağın ortadan kaldırılmasını, hasarlı hücrelerin onarılmasını veya uzaklaştırılmasını hedefler. İltihaplanma vücudun yenilenmesi ve iyileşmesinde önemli ve gerekli bir olaydır ancak iltihaplanma normalden daha uzun sürdüğünde veya düzensizleştiğinde kronik hasarlar ortaya çıkabilir. Kronik inflamasyon adı verilen bu durum tip 2 diyabet, KOAH, kardiyovasküler hastalıklar, kanser gibi kronik hastalıkların gelişiminde rol oynayabilir. İltihaplanma evde bakım uygulamaları, ilaç tedavisi, takviye ve ek tedaviler gerektirebilir.

İnflamasyon Nedir?

İnflamasyon vücudun hasarlara karşı verdiği tepkidir ve doğal savunma mekanizmasının bir parçasıdır. Yabancı ve zararlı maddelerin bağışıklık sistemi tarafından tanınması ve ortadan kaldırılması, ardından iyileşme sürecinin başlatılması şeklinde açıklanır. Bağışıklık sistemi yabancı uyaranlara karşı enfeksiyonla savaşan hücrelerden oluşan karmaşık bir sistemdir. Bu sistem vücudun diğer hücrelerini yabancı uyaranlara karşı uyarmak, korumak ve hasarları iyileştirmekle görevlidir.

İnflamasyon veya iltihaplanma moleküler ve hücresel kimyasal maddeler, bağışıklık sistemi hücreleri ve kan damarlarını kapsayan fizyolojik bir tepkidir. İçsel ve dışsal nedenlere bağlı olarak hasar gören hücreler proinflamatuar sitokinler, kemokin ve diğer sinyal moleküllerinin üretimini uyarır. Bu uyarılma inflamatuar yanıtı başlatan faktördür. İnflamatuar yanıtın süresi, şekli ve semptomlarına göre iki türe ayrılır. Akut kronik inflamasyon olarak sınıflandırma şu özelliklere dayanır:

• Akut inflamasyon: Hızlı başlar ve kısa süre içinde şiddetli hale gelir. Ani yaralanma ve travmalar, mikrobiyal istila gibi nedenlerden kaynaklanabilir. Birkaç saat ilâ birkaç gün boyunca sürebilir.
• Kronik inflamasyon: Aylarca veya yıllarca süren yavaş ve uzun süreli inflamasyondur. Vücutta herhangi bir tehlike olmasa bile inflamatuar yanıt devam edebilir. Ara sıra ortaya çıkabilir ve kötüleşebilir. Kronik iltihaplanmada vücut dokularında hasar ortaya çıkabilir.

Akut ve kronik inflamasyon arasındaki 2-6 haftalık döneme subakut inflamasyon denir.

İnflamasyon Belirtileri Nelerdir?

İnflamasyon belirtileri akut ve kronik profile göre değişebilir. Akut inflamasyon belirtileri genellikle daha hızlı gelişir ve fark edilebilir şiddettedir. Doku yaralandığında veya hasar aldığında küçük kan damarları hızlı ve geçici olarak daralır, ardından genişler ve bölgeye giden kan akışının artmasına neden olur. Bu süreç 15 dakikadan birkaç saate kadar sürebilir. Kan damarları normalden daha geçirgen bir hale gelir ve antikorlar, pıhtılaşma faktörleri gibi maddeler bölgede toplanır. Vücut için gerekli ve faydalı olan bu akut inflamasyon bulguları rahatsız edici olabilir. Bu bulgular arasında sıklıkla şunlar yer alır:

• Ciltte renk değişiklikleri,
• Kızarıklık,
• Ateş,
• Yaralanan bölgede ağrı ve hassasiyet,
• Şişlik,
• Ödem,
• Dokunulduğunda sıcak hissedilen deri,
• Etkilenen bölgede hareket kabiliyetinin azalması.

Kronik inflamasyon belirtileri akut forma kıyasla daha yavaş seyreder ve hemen fark edilmeyebilir. Akut inflamasyonun aksine kısa ömürlü hücrelerin yerini lenfosit, makrofaj gibi önemli savunma elemanları alır. Bu birincil inflamasyon hücreleri doku bölgesine sızar, enzimler üretir, doku hasarının ilerlemesine neden olur. Yaygın olarak görülebilen kronik inflamasyon belirtileri şunlardır:

• Kronik yorgunluk,
• Vücut ağrıları,
• Eklem ağrıları,
• Uykusuzluk,
• Ateş,
• Kilo kaybı veya kilo alımı,
• Sık enfeksiyonlar,
• İshal veya kabızlık,
• Sindirim sistemi komplikasyonları,
• Ağız yaraları,
• Ciltte döküntü,
• Anksiyete, depresyon gibi ruh hali bozuklukları.

Kronik inflamasyon mide, bağırsaklar, kalp, kas ve iskelet sistemi, bağışıklık sistemi ve sinir sistemini etkileyerek çeşitli bulgular verebilir.

İnflamasyon Neden Olur?

İnflamasyon nedenleri endojen (içsel) ve ekzojen (dışsal) olarak etkinlik gösterebilir. Akut iltihaplanma tablosu çeşitli nedenlerden meydana gelebilir. Bunlar başlıca:

• Yabancı cisim yaralanması,
• Yanık ve donma,
• Bakteri, mantar ve viral enfeksiyonlar,
• Alerjenler,
• Tahriş edici maddeler,
• Toksinler,
• Alkol,
• Radyasyon,
• Uygunsuz immünolojik tepkiler,
• Doku ölümü,
• Asit, alkali ve oksitleyici ajanlar olabilir.

Akut iltihaplanmanın en sık görülen nedeni bakteri ve virüs gibi enfeksiyöz ajanlardır.

• Dirençli bakteri, mantar, protozoa ve parazitler,
• Tahriş edici endüstriyel kimyasallara uzun süre maruziyet,
• Uzun süreli ve çok fazla alkol ve tütün ürünleri kullanımı,
• Obezite,
• Düşük veya hiç olmayan fiziksel aktivite,
• Sağlıksız beslenme,
• İnflamasyona aracılık eden doğuştan kusurlar,
• Otoimmün hastalıklar (romatoid artrit, lupus, tip 1 diyabet, sedef vb.),
• Sık tekrarlayan akut enfeksiyonlar,
• Kronik stres,
• Bağırsak flora dengesinin bozulması,
• Uyku düzeni ve sirkadiyen ritmin bozulması,
• Biyokimyasal ve inflamatuar indükleyiciler (oksitlenmiş lipoproteinler, homosistein vb.).

Kronik inflamasyon patoloji açısından çeşitli hastalıklardan kaynaklanabilir ve hastalıklara yol açabilir. Kalp, beyin, eklem, karaciğer, mide ve bağırsak inflamasyonu vakalarından sorumlu olabilir.

İnflamasyon Tanısı Nasıl Konur?

İnflamasyon tanısı esas olarak semptomların varlığı ve şiddeti, fizik muayene, testler ve tıbbi geçmiş ile sağlanabilir. Hastanın güncel yaralanma ve travma durumu, doğuştan veya sonradan edinilmiş hastalıklar, aile öyküsü, kullanılan ilaçlar, çevresel koşullar gibi unsurların göz önünde bulundurulması gerekir. Ayrıca kesin tanıya yardımcı bazı testler de tercih edilebilir. Akut ve kronik inflamasyon testi vücuttaki inflamatuar belirteçlerin ölçülmesini kapsar. Bu belirteçler arasında yaygın olarak C-reaktif protein (CRP), eritrosit, prokalsitonin, fibrinojen, proinflamatuar sitokinler, serum proteinleri olarak kabul edilebilir. Teşhis kapsamında değerlendirilen testler şu şekilde verilebilir:

• C-reaktif protein (CRP): Karaciğerde sentezlenen CRP kanda 5 mg/L altında seviyelere sahiptir. Enfeksiyon, cerrahi, kronik inflamasyon ve büyük travma durumunda CRP üretimi artış gösterebilir. CRP hafif inflamasyon ve virüsler nedeniyle 10-40 mg/L aralığında görülürken bakteriyel enfeksiyon varlığında 40-200 mg/L seviyelerine ulaşır. Yanık ve daha şiddetli bakteriyel inflamasyonda CRP değeri 200 mg/L`yi aşabilir.
• Eritrosit sedimantasyon hızı (ESR): Spesifik olmayan bir belirteçtir ve gebelik, anemi, obezite, yaşlanma gibi durumlardan etkilenebilir. Vücutta iltihaplanmanın ilk 24-48 saatinde yükselebilir ve kademeli azalma gösterebilir.
• Prokalsitonin: Kalsitonin hormonu öncüsüdür ve genellikle 0,1 ng/mL altında değerlere sahiptir. PCT enfeksiyon ve iltihaplanma sırasında kan dolaşımında artabilir. Ayrıca viral veya bakteriyel sepsisin ayrımında kullanılabilir.
• Proinflamatuar sitokinler: IL-1 beta, IL-6, TNF-a, IL-8 gibi inflamasyona aracılık eden proteinlerin ölçümüdür. Kronik inflamasyona neden olan spesifik kaynakların tespitinde kullanılabilir.

İnflamasyon Tedavisi Nasıl Yapılır?

İnflamasyon her zaman tedavi gerektirmeyebilir. Özellikle akut inflamasyon tedavisi evde bakım uygulamaları ve ilaçları içerebilir. Bu yaklaşımlarla akut iltihaplanma birkaç gün içinde hafifleyebilir ve iyileşme gösterebilir. İltihaplanan bölgenin dinlendirilmesi, her birkaç saatte bir soğuk kompres uygulaması, yara bakımının sağlanması gibi yaklaşımlar önerilir. Kronik iltihaplanma tedavisi ise daha kapsamlı olabilir. Kronik inflamasyon tedavisi yaşam tarzı değişiklikleri, beslenme ve ilaç tedavisi şeklinde yürütülebilir. Kronik iltihabın azaltılmasında kilo kaybı ve ideal kilonun korunması önemli bir yere sahiptir. Tedavi seçenekleri arasında bulunan yöntemler şu şekilde listelenebilir:

• Fiziksel aktivite: Egzersiz kilo kaybıyla ilişkili veya bağımsız olarak birçok proinflamatuar sitokin ve molekülü azaltabilir.
• İnflamasyon diyeti: Düşük glisemik indekse sahip, diyet lifi, meyve ve sebzelerden zengin, trans yağ ve doymuş yağı sınırlanmış bir diyet özelliği gösterir. Vücutta iltihapla savaşan besinler ve besin ögeleri mevcuttur. Polifenol, doğal antioksidan ve iltihap giderici bileşikler içeren yaban mersini, lahana, brokoli, karnabahar, kiraz, Brüksel lahanası, elma, yeşil ve siyah çay inflamasyona karşı koruyucu etkiler gösterebilir. Kurkumin içeren zerdeçal, omega-3 içeren yağlı balıklar, kuruyemişler, zencefil, zencefil, tam tahıllı ürünler diyette yer alabilir. E ve D vitamini, selenyum, magnezyum, çinko gibi mikrobesin ögeleri antienflamatuar ve antioksidan etki gösterir. Tuz ve şeker oranı yüksek, işlenmiş etler ve kızarmış yiyecekler bulunduran diyetler tercih edilmemelidir. Ayrıca bağırsak inflamasyonu tedavisi kapsamında doktor kontrolünde probiyotik ve prebiyotik takviyeler kullanılabilir. Midede inflamasyon varlığında gazlı içecekler, rafine karbonhidratlar, yüksek yağlı besinlerden uzak durulmalıdır.
• İlaç tedavisi: Kortikosteroidler, statinler, steroid olmayan antiinflamatuar ilaçlar, metformin gibi ilaç grupları inflamasyonun yerleşkesine göre reçete edilebilir.

Sık Sorulan Sorular

Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?

Vücudunuzda uzun süredir geçmeyen ağrı, şişlik, yorgunluk, sindirim sorunları veya tekrarlayan enfeksiyonlar yaşıyorsanız, altta yatan kronik bir inflamasyon söz konusu olabilir. Erken tanı, olası komplikasyonların önlenmesi açısından büyük önem taşır.

Enfeksiyon hastalıkları uzman hekimlerimiz tarafından inflamasyonun nedenine yönelik kapsamlı değerlendirme, ileri tetkik ve kişiye özel tedavi planları sunulmaktadır.

Detaylı bilgi almak ve randevu oluşturmak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.