Çocuklarda Yabancı Cisim Yutma
Çocuklarda yabancı cisim yutma zararsız veya tehlikeli olabilen, tıbbi müdahale gerektiren pediatrik bir sorundur. Bebekler ve çocuklar yabancı cisimleri yutmaya meyilli yaş grubudur. Klinik şikayetlerin yaklaşık %75`i dört yaş altındaki çocukları kapsar. Yenilemeyen cisimlerin yutulması daha zararlı ve hayati riske sahip olabilir. Yutulan cisimler hava yollarına veya gastrointestinal (sindirim) sisteme geçebilir. Çoğunlukla yabancı cisim herhangi bir komplikasyona neden olmadan gastrointestinal sistemi terk eder. Ancak bazıları özofagus gibi anatomik olarak dar bölgelerde takılabilir, tıkanıklığa sebep olabilir, yaralanmaya ve travmalara yol açabilir. Bazı çocuklarda hiçbir belirti görülmezken bazılarında hafif ancak spesifik bulgular oluşabilir.
Hastaların semptomları, cismin yerleştiği konum, yaralanma riski, cismin boyutu ve oluştuğu maddeye bağlı olarak vaka kontrol altına alınabilir. Özellikle emekleyen ve yürüyen bebekler daha dar yemek borusu ve bağırsak boşluğuna sahiptir. Bu nedenle daha yüksek riskli ve savunmasız hastalar olarak kabul edilebilir. Yabancı cisim yuttuğu şüphelenilen hastanın öncelikli olarak hava yolu değerlendirilir ve solunum sıkıntısı giderilir. Hava yolunun açık olması hayati tehlike riskini düşürebilir.
Çocuklarda Yabancı Cisim Yutma Nedir?
Çocuklarda yabancı cisim yutma keşifsel gelişim döneminde sık görülen bir problemdir. Klinik olarak yaygın görülen vakalardır ve ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Dış dünya ile etkileşime giren çocuklar kaçınılmaz olarak nesnelere dokunur ve ağzına götürür. Özellikle 6 ay ile 6 yaş aralığındaki çocuklarda nesnelerin ağıza yerleştirilmesi ve fark edilmemesi bu soruna neden olabilir. Yutulan cisimler yemek borusu, mide gibi herhangi bir gastrointestinal kanala yerleşebilir. Çocuklarda yabancı cisim yutulmasının en sık görülen komplikasyonu yemek borusunun tıkanmasıdır.
Yutulan cisimler çoğu zaman gastrointestinal yolda zararsız olarak ilerler ancak bazı durumlarda cisimler toksisiteye sahip olabilir, gastrointestinal kanaldan geçerken zarar verebilir veya takılı kalabilir. Çeşitli dokulara yerleşebilen cisimler doku duvarlarını aşındırarak yer edinmeye çalışabilir, dokuların boşluklardan dışarı itilmesine yol açabilir. Cisimlerin yapısı ve yerleşme pozisyonları farklı şiddetlerde semptom gösterebilir. Gastrointestinal sistemde önceki cerrahi girişimler, stenoz lezyonlar, trakeoözofageal fistül gibi anormallikler komplikasyon riskinde artışa neden olabilir. Yutulan yabancı cisimler sıklıkla para, iğne, düğme, pil, vida, oyuncak parçaları, mıknatıs, balık kılçığı, çeşitli ev eşyalarıdır.
Yabancı Cisim Yutan Çocukta Hangi Belirtiler Görülür?
Bebekler ve küçük çocuklarda solunum semptomlarının görülme olasılığı daha yüksek iken daha büyük çocuklarda gastrointestinal bulgular ortaya çıkabilir. En yaygın görülen sıkışma bölgesi yemek borusunun üst bölümüdür. Vakaların yaklaşık %75`inde yabancı cisim burada sıkışır. Daha az sıklıkla alt yemek borusu bölümlerinde ve diğer sindirim yolunda sıkışma görülebilir. Yemek borusundan geçen yabancı cisimler sindirim sistemini komplikasyonsuz olarak geçebilir ve dışkıyla atılabilir. Hastaların %10`undan daha azında bağırsaklarda sıkışma görülebilir. Yemek borusunda sıkışan ve yerleşen yabancı cisim şu belirtilere neden olabilir:
- Öksürük ve hırıltı,
- Aşırı salya akması,
- Öğürme refleksi,
- Kusma,
- Ateş,
- Tükürükte kan,
- Boğazda yabancı cisim hissi,
- Nefes darlığı,
- Göğüs ağrısı,
- Hızlı ve yüzeyel solunum,
- Yutkunma sırasında ağrı,
- Yutma güçlüğü,
- Yemek yemeyi reddetme,
- Kanlı kusma,
- Sinirli ruh hali,
- Kalp, aort damarı ve akciğer etrafındaki dokuların iltihaplanması.
Yemek borusundan geçen cisimler bağırsak tıkanıklığı veya bağırsağın anormal olarak delinmesi gibi komplikasyonlar ortaya çıkana kadar belirti vermeyebilir. Mide ve bağırsaklarda sıkışan ve bu bölgeleri delen cisimler şu bulguları verebilir:
- Karın ağrısı,
- Kusma,
- Kanlı kusma,
- Kanlı dışkılama,
- Ateş,
- Kilo kaybı,
- Karın hassasiyeti,
- Karında şişkinlik.
Mıknatıs ve pillerin yutulması hayati tehlikeye yol açabilir. Nikel içeren cisimler alerji veya duyarlılığı olan kişilerde döküntü, kaşıntı vb. yan etkilere neden olabilir.
Çocuklar Neden Yabancı Cisim Yutar?
Bebekler ve çocukların yabancı cisim yutması çoğu zaman kazara gerçekleşir. Özellikle küçük çocuklar nesneleri ve çevreyi keşfederken nesneleri ağza götürmeye meyillenir. Gelişimsel dönemde bu hareket normal ve beklenen bir durumdur. Ayrıca diş gelişimi daha az olan bebekler sıklıkla nesneleri ağzına götürebilir, damağa sürtebilir ve yutabilir. Bu nedenle daha büyük çocuklara kıyasla yabancı cisim yutma olasılığı daha yüksektir. Aynı zamanda nörogelişimsel bozukluklara sahip büyük çocuklar da çeşitli davranış kalıpları nedeniyle yabancı cisim yutma tehlikesi altındadır. Herhangi bir sağlık problemi olmayan büyük çocuklarda ilgi arama vb. davranışlar ve psikolojik anormallikler şüphesi bulunabilir. Birden fazla cismin yutulması ve tekrarlaması nadiren görülen bir durumdur. Çocuklarda yabancı cisim yutulması tekrarlayan bir davranış olduğunda ihmal ve ev ortamındaki birtakım sorunlara, gelişimsel gecikme ve davranış sorunlarına işaret edebilir. Tanı almış gastrointestinal anomalileri ve daha önce yabancı cisim yutulmasına bağlı komplikasyon oluşması yeniden yabancı cisim vücuda girdiğinde ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.
Yabancı Cisim Yutma Tanısı Nasıl Konur?
Yabancı cisim yutma tanısı ilk olarak öykünün alınması ve sonrasında fiziksel muayenenin yapılması ile başlar. Hasta öncelikli olarak hava yolu, dolaşım ve solunum açısından kontrol edilmelidir. Semptomların varlığı, yutulan yabancı cismin türü, ne zaman yutulduğu gibi bilgiler önemlidir. Fiziksel muayene sırasında hava yolunun açık olup olmadığı, hayati bulgular, hastanın genel durumu gibi durumlar incelenir. Yemek borusunun tamamen tıkanması tükürük veya salya birikimine yol açabilir ve bu durum hava yollarını tehlikeye sokabilir. Düz radyografi yani röntgen hava yolu, yemek borusu ve mide gibi çeşitli organların görüntülenmesini sağlar. Herhangi bir yabancı cismin konumunu, sayısını, büyüklük ve şeklini gösterebilir. Metalik cisimler daha kolay bir şekilde görüntülenebilir. Madeni paralar, piller ve cam parçaları röntgende gözlemlenebilir. Plastik nesneler, et parçaları belirgin olarak görünmeyebilir ancak düzensiz görünüm verebilir. Kontrastlı röntgen, bilgisayarlı tomografi (BT) ve MRI bu nesnelerin daha iyi görüntülenmesinde kullanılabilir. Yabancı cismin bulunduğu yer endoskopik müdahalelerin ulaşabileceği bir bölgede ise endoskopik çıkarma yöntemi kullanılabilir.
Yabancı Cisim Yutan Çocuğa Nasıl Müdahale Edilir?
Yutulan yabancı cismin küçük ve hareketsiz olması asemptomatik ve sağlıklı çocuklarda büyük müdahaleler gerektirmez. Genellikle cismin görüntülenmesi ve gözlemlenmesi gibi cerrahi olmayan yöntemler yürütülür. Bu tür vakalarda gastrointestinal hastalıklar ve yapısal anomaliler olması durumunda doku yaralanması veya tıkanma riski artabilir. Cismin vücuttan çıkarılması için acil tıbbi müdahale yapılması gerekebilir. Yabancı cismin konumu ve malzemesine göre endoskopi veya cerrahi işlem kararı verilebilir. Yabancı cisim yutan çocukların yaklaşık %10-25`i endoskopik müdahale gerektirir. Özellikle piller ve mıknatıslar endoskopi veya cerrahinin tercih edildiği cisimlerdir. Yemek borusunu tıkayan büyük nesneler endoskopi gerektiren vakalardır. Yemek borusu veya midede sıkışan sivri, keskin veya yüksek riskli diğer cisimlerin güvenilir bir şekilde çıkarılmasına yardımcıdır. Düğme pillerin yutulması organların delinmesi ve doku nekrozu riski nedeniyle acil olarak çıkarılır. Yutulduktan sonra 12 saatten fazla zaman geçmesi durumunda pilin bağırsağa geçmesi beklenir. Asemptomatik durumlarda pilin ilerlemesi 7-14 gün boyunca takip edilir ve semptom geliştiği anda cerrahi müdahale planlanır. Tedavi kapsamında müshil, kas gevşetici, kusma yolları önerilmez.
Sık Sorulan Sorular
Yabancı Cisim Yutan Çocuk Hemen Doktora Götürülmeli mi?
Yabancı cisim yutan çocuk hafif veya şiddetli herhangi bir semptom gösteriyorsa hemen doktora götürülmelidir. Öğürme, kusma, ateş, hırıltı, öksürük, kanlı tükürük, göğüs ve karın ağrısı, hızlı ve yüzeyel solunum, yutma güçlüğü, nefes darlığı, normalden daha fazla salya akması ve kan kusma gibi çeşitli belirtiler yabancı cisim yutulmasının göstergesi olabilir. Bu semptomlar acil tıbbi yardımı gerektirebilir.
Çocuklar Pil Yutarsa Ne Olur?
Çocuklarda disk ve düğme pillerin yutulması burun boşluğu, dış kulak yolu, yemek borusu ve diğer açıklıklarda sıkıştığında ciddi yaralanmalar söz konusu olabilir. Özellikle bir pil ile birlikte mıknatıs yutulması ciddi komplikasyonlara neden olabilir. Çoklu düğme tipi pil yutulması bitişik dokularda yanıklar, darlıklar, yara izleri, nekroz, fistül oluşumu gibi etkilere sahip olabilir.
Yabancı Cisim Yutan Çocuklarda Hangi Belirtiler Acil Müdahale Gerektirir?
Yabancı cisim yutan çocuklarda herhangi bir semptomun görülmesi acil müdahaleyi gerektirebilir. Ateş, kusma, tükürükte kan, hırıltı ve öksürük, yutma güçlüğü, nefes darlığı, göğüs ağrısı, kanlı kusma ve dışkılama, öğürme, karın ağrısı gibi belirtiler yabancı cisim yutmasına bağlı olarak ortaya çıkan bulgulardır.
Yabancı Cisimler Dışkıyla Atılır mı?
Yutulan yabancı cisimler vücutta herhangi bir yere takılmadığında ve yerleşmediğinde dışkıyla vücuttan atılabilir. Genellikle toksisitesi bulunmayan yabancı cisimler yemek borusu ve mideden geçtikten sonra vücuttan atılmak üzere bağırsaklara ulaşabilir. Daha az yaygın olarak bağırsaklarda tıkanıklığına yol açabilir.
Boğaza Kaçan Cisimle Yutulan Arasında Fark Var mıdır?
Boğaza kaçan cisim solunum yolları ile ilişkilendirilir. Boğaza yabancı cisim kaçtığında hava yolları tıkanabilir, solunum durabilir ve ilerleyen zamanda hayati tehlike ortaya çıkabilir ancak yutulan cisim yemek borusundan ilerlediğinden doğrudan hava yollarını tıkamaz. Bununla birlikte solunumu zorlaştıran semptomlar verebilir.
Çocuk Cisim Yuttuktan Sonra Normal Davranıyorsa Yine de Tehlikeli mi?
Genellikle asemptomatik yani herhangi bir belirti göstermeyen çocuklarda yabancı cisimler yemek borusu, mide ve bağırsaklardan kendiliğinden geçebilir. Sağlıklı hastalarda yabancı cismin gastrointestinal sistemde ilerlemesi izlenir ve semptom görülmesi anında tıbbi müdahale gerekebilir.
Yabancı Cisim Yutmada Endoskopi Her Vakada Şart mı?
Yabancı cisim yutma vakalarının yaklaşık %10-25`inde endoskopi uygulaması şarttır. Mıknatıs ve piller, keskin ve yüksek riskli nesnelerin yutulması çoğu zaman endoskopi gerektirir. Yemek borusu, mide ve bağırsakta büyük ve tıkayıcı nesneler endoskopiyi gerekli kılabilir.
Yabancı Cisim Yutma Kalıcı Hasar Bırakır mı?
Çoğu yabancı cisim yutma vakasında kalıcı hasarlar yaygın değildir. Lityum bazlı piller gibi bazı nesneler yüksek doku hasarı ile ilişkili olabilir. Ayrıca küçük ancak yüksek güçlü mıknatıslar sindirim yolunda yaralanmalara yol açabilir. Çoklu mıknatıs yutulması durumunda dokular arası çekim ve araya giren dokuların aşınması hasar yaratabilir. Mıknatısın çıkarılması amacıyla endoskopik müdahale hemen yapılamadığında pilin etrafındaki doku hasarı hasarın büyümesine sebebiyet verebilir.
Çocuğunuzun yabancı cisim yuttuğunu düşünüyorsanız vakit kaybetmeden bir uzmana başvurmanız hayati önem taşır.
Prof. Dr. Engin Tutar ve uzman çocuk sağlığı ekibimiz, hızlı tanı ve etkili tedavi süreçleriyle yanınızdadır.
Randevu almak veya bilgi almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
