Biyotinidaz eksikliği, vücudun B kompleks vitaminlerinden olan biotini kullanma yeteneğinde bozulma ile karakterize kalıtsal bir metabolik hastalıktır. Biotin yağ asitleri, amino asitler ve glukoz metabolizmasında görev alan karboksilaz enzimlerinin kofaktörü olarak yaşamsal öneme sahiptir. Biyotinidaz enzimi ise bu süreçte proteinlere bağlı biotini serbest hale getirerek bağırsaklardan emilimini sağlar. Biyotinidaz eksikliği özellikle yenidoğan döneminde teşhis edilmezse bilişsel fonksiyonlarda bozulma, işitme kaybı, cilt sorunları ve hatta koma gibi ciddi komplikasyonlara neden olabilir. Hastalığın semptomları erken dönemde başlanılan ve yaşam boyu süren oral biotin destek tedavisiyle önemli ölçüde kontrol altına alınabilir.
Biyotinidaz Eksikliği Nedir?
Biyotinidaz eksikliği vücudun B7 vitamini, H vitamini gibi farklı isimlerle de bilinen bir çeşit B kompleks vitamini olan biotini yeniden kullanma yeteneğini kaybetmesine neden olan otozomal resesif geçişli nadir bir metabolik hastalıktır. Normalde insan vücudu biotini birkaç kez geri dönüştürerek karboksilaz enzimleri için kullanılabilir halde tutar. Ancak biyotinidaz enzimi eksik olan kişilerin vücudunda biotin yeniden kullanılmak üzere geri dönüştürülemez. Bunun neticesinde özellikle enerji oluşum metabolizması, yağ asidi sentezi ve amino asit metabolizması gibi yaşamsal süreçler olumsuz etkilenebilir.
Antik Yunancada hayat anlamına gelen “biotos” kelimesinden köken alan biotin etimolojik kökeninden de anlaşılacağı gibi fetüsün sağlıklı gelişiminden, cilt, saç, göz, karaciğer ve sinir sistemi sağlığının korunmasına kadar pek çok hayati süreçte görev alır. Biyotinidaz eksikliği olan kişilerin vücudu biotini olması gerektiği gibi kullanıma sokamadığı için biotin yetersizliği olarak bilinen bir tablo ortaya çıkar.
Yapılan bazı çalışmalara göre biyotinidaz eksikliği akraba evliliklerinin yoğun olduğu toplumlarda daha yaygındır. Bunun başlıca nedeni biyotinidaz eksikliğinin otozomal resesif kalıtım yoluyla aktarılan bir sağlık sorunu olmasıdır. Bir başka ifadeyle anneden ve babadan hatalı genlerin aktarılması hastalığın başlıca nedenidir. Biyotinidaz eksikliği akış şeması kendi içerisinde eksikliğin derecesine göre iki kategoride incelenir. Buna göre biyotinidaz eksikliği şu şekilde sınıflandırılır:
- Şiddetli biyotinidaz eksikliği: Enzim aktivitesinin %10’un altında olduğu, belirtilerin ağır olduğu tablodur.
- Kısmi biyotinidaz eksikliğİ: Enzim aktivitesinin %10–30 arasında olduğu, belirtilerin ise daha hafif olduğu tablodur.
Bebekte biyotinidaz eksikliği erken dönemde teşhis edilmez ve uygun tedavi başlanmazsa nörolojik problemlerden görme kaybına ciddi komplikasyonlar gelişebilir.
Biyotinidaz Eksikliği Belirtileri Nelerdir?
Biyotinidaz enzim eksikliği vücudun biotin vitaminini yeniden kullanamamasına bağlı biotin bağımlı bazı enzimlerinin fonksiyonlarının bozulmasına yol açar. Bu enzimlerin yetersiz çalışması enerji üretimi ve sinir sistemi işleyişi gibi temel metabolik süreçleri aksattığı için biyotinidaz eksikliği halinde ciddi komplikasyonlar ortaya çıkabilir. Özellikle biyotinidaz eksikliği değerleri %10’un altında olan şiddetli eksiklik vakalarında semptomlar doğumdan sonraki ilk haftalarda veya aylarda ortaya çıkar.
Biotin sinir sisteminin normal işleyişine katkıda bulunan önemli mikro besin ögelerinden bir tanesidir. Bu nedenle biotinin vücutta kullanımı etkileyen biyotinidaz enzim eksikliği gibi bir sağlık sorunu olması halinde özellikle sinir sistemi üzerinde belirgin etkiler görülebilir. Özellikle hastalık erken dönemde tedavi edilmezse bebeklerde bağışıklık sistemi zayıflar, enerji oluşum metabolizması ve sinir iletimi bozulur.
Buna göre başlıca biyotinidaz eksikliği belirtileri şu şekilde sıralanabilir:
- Gevşek bebek olarak da adlandırılan düşük kas tonusu,
- Kusmanın da eşlik edebileceği iştahsızlık, yemek yemeyi reddetme gibi beslenme sorunları,
- Hızlı solunum, uyku apnesi, nefes alırken ıslık sesi gibi solunum sistemi problemleri,
- Gelişim geriliği,
- Aşırı halsizlik, tepkisizlik, sürekli uyku hali ile karakterize letarji,
- Kas hareketlerini kontrol ederken zorlanma ile karakterize ataksi,
- Cilt döküntüsü,
- Yoğun saç dökülmesi,
- İşitme problemleri,
- Gözden beyne uyarılar taşıyan optik sinirdeki hasara bağlı görme problemleri.
Sayılanların yanı sıra biyotinidaz eksikliği ve epilepsi arasında da anlamlı bir ilişki olabileceğini gösteren bazı çalışmalar vardır.
Biyotinidaz Eksikliği Neden Olur?
Biyotinidaz eksikliği BTD adlı gendeki nedeniyle ortaya çıkan, otozomal resesif kalıtılan bir metabolik hastalıktır. Bir diğer ifadeyle hastalığın ortaya çıkabilmesi için hem anneden hem de babadan hatalı BTD geninin aktarılması gerekir. Çalışmalar her ikisi de taşıyıcı olan çiftlerin çocuklarına biyotinidaz eksikliği aktarma riskinin yaklaşık %25 olduğunu gösterir.
Biyotinidaz enzimi vücutta biotinin (B7 vitamini) geri dönüşümünü sağlayan temel enzimdir. Normalde biotin besinlerden serbest formda veya proteine bağlı biotinil-peptitler şeklinde alınır. Serbest biotin doğrudan kullanılabilirken proteine bağlı biotinin vücut tarafından kullanılabilmesi için biyotinidaz enzimi aracılığıyla ayrıştırılarak serbst hale getirilmesi gerekir.
BTD geninde meydana gelen mutasyon biyotinidaz enzimin ya hiç üretilmemesine ya da fonksiyonel olmayan bir formda üretilmesine neden olur. Bunun neticesinde serbest biotin biotin havuzuna kazandırılamaz. Ayrıca biotin bağımlı çeşitli enzimlerin aktivitesinde de bozulma görülür. Bu enzimlerin işlevini olması gerektiği gibi yerine getirememesi amino asit, yağ asidi ve karbonhidrat metabolizmalarında bozulmaya yol açar.
Makrobesin ögelerinin kullanılmasındaki bozulmanın tek nedeni bu enzimlerin işlevini yerine getirememesi de değildir. Biotinin başlıca görevlerinden bir tanesi normal makro besin ögelerinin metabolizmasına katılmaktır. Eğer çeşitli sebeplerle biotin vücutta olması gerektiği gibi kullanılamazsa yağ, protein, karbonhidrat gibi makrobesin ögelerinin metabolizmasında bozulma, normal enerji oluşumunda aksaklık görülebilir.
Biyotinidaz Eksikliği Tanısı Nasıl Konur?
Biyotinidaz eksikliği yenidoğan döneminde yapılan tarama testleri yardımıyla kolaylıkla tespit edilebilir. Günümüzde bebeklerden topuk kanı alınması gibi tanı yöntemleri sayesinde biyotinidaz enziminin aktivitesi ölçülebilir. Biyotinidaz eksikliği tanısı için ilk olarak serum veya plazmadaki biyotinidaz enzim aktivitesi ölçülür. Enzim aktivitesinde belirgin düşüklük saptanması durumunda uzmanlar tanıyı doğrulamak amacıyla BTD genine yönelik genetik testler isteyebilir. Yapılan bu biyotinidaz eksikliği tarama testi ile BTD geninde mutasyon olup olmadığı değerlendirilebilir.
Bunların yanı sıra bazı durumlarda uzmanlar tanıyı doğrulamak için kan veya idrarda laktik asit ve amonyak düzeylerinin ölçülmesi arter kan gazına bakılması, serum amino asit analizi, serum biyokimya testleri gibi tanı yöntemlerine başvurabilir.
Biyotinidaz Eksikliği Tedavisi Nasıl Yapılır?
Bebeklerde biyotinidaz eksikliği tedavi başlangıcı ne kadar erken olursa o kadar iyidir. Uzmanlar biyotinidaz eksikliğini en şanslı kalıtımsal hastalıklardan birisi olarak değerlendirir. Bunun başlıca nedeni yaşam boyu devam etmesi gerekse de tedavi süreci oldukça basittir. Tedavinin temelini ağız yoluyla alınan biotin (B7 vitamini) takviyesi oluşturur. Uzmanlar başlangıçta genellikle 5 ila 20 mg arasında biotin takviyesi reçete ederken bazı hastalarda tedavi dozu 40 mg’a kadar çıkarılabilir.
Biyotinidaz eksikliğinde tedavi süreci henüz belirtiler ortaya çıkmadan başlarsa nörolojik sorunlar, işitme ve görme kayıpları gibi kalıcı hasarların önüne geçilebilir. Bununla birlikte geri döndürülemez hasarı olan kişilerde de tedavi ile hasarın ilerlemesinin önlenmesi mümkündür.
Sık Sorulan Sorular
Biyotinidaz Eksikliği Doğuştan mı Olur?
Biyotinidaz eksikliği otozomal resesif geçişli yani anne ve babanın hatalı genlerinin aktarılması ile geçen kalıtsal bir hastalıktır. Bir diğer ifadeyle hastalık sonradan edinilmez doğuştan olur.
Biyotinidaz Eksikliği Hangi Testle Anlaşılır?
Biyotinidaz eksikliği günümüzde çoğu ülkede uygulanan yenidoğan tarama testleri sayesinde erken dönemde tespit edilebilir. Yenidoğan tarama testleri kapsamında bebekten alınan birkaç damla kanla biyotinidaz enziminin aktivitesi ölçülür. Enzim aktivitesinin düşük bulunması halinde kesin tanı için genetik testlerle BTD geninde mutasyon olup olmadığı araştırılabilir.
Biyotinidaz Eksikliği Kalıcı mıdır?
Biyotinidaz eksikliği yaşam boyu devam eden bir tedavi prosedürü gerektirir. Bununla birlikte ağızdan alınan biotin takviyesi semptomların kontrol altına alınmasına yardımcı olur.
Biyotinidaz Eksikliği Tedavisine Geç Kalınırsa Ne Olur?
Tedavinin gecikmesi durumunda hastalarda ciddi komplikasyonlar gelişebilir. Özellikle beyin gelişimi etkilendiği için nörolojik problemler, kalıcı işitme ve görme kaybı gibi komplikasyonlar ortaya çıkabilir.
Biyotinidaz Eksikliği Zeka Geriliği Yapar mı?
Biyotinidaz eksikliğinin doğrudan zeka geriliğine neden olduğu net olarak söylemek doğru olmasa da erken dönemde tedaviye başlanmayan durumlarda bilişsel işlevlerde azalma, öğrenme güçlükleri ve dikkat problemleri gibi sorunlar gözlenebilir.
Biyotinidaz Eksikliği Nöbet Geçirmeye Neden Olur mu?
Tedavi geç kalınmasına bağlı olarak biyotinidaz enzimi eksikliği olan hastaların büyük çoğunluğunda başlangıçta nöbetler görülebilir. Bununla birlikte tedaviye başlanmasının ardından nöbetler genellikle kendiliğinden kaybolur.
Biotin Takviyesi Ömür Boyu mu Kullanılır?
Biyotinidaz enzimi eksikliği tedavisi için kesin bir yöntem olmadığından biotin takviyesinin ömür boyu kullanılması gerekir.
Biyotinidaz Eksikliği Yenidoğan Taramasında Çıkıyor mu?
Biyotinidaz eksikliği günümüzde birçok ülkede rutin olarak yapılan yenidoğan tarama testleri sayesinde doğumdan kısa bir süre sonra tespit edilebilmektedir. Tarama sonucunda şüpheli bir bulgu saptanırsa uzmanlar detaylı genetik analizlere başvurabilir.
Biyotinidaz Eksikliği Olan Taşıyıcı Anne-Babalar Risk Altında mı?98
Ebeveynler sadece taşıyıcı ise genellikle herhangi bir belirti göstermezler. Ancak her ikisi de taşıyıcı olan ebeveynlerin çocuklarına hastalığı aktarma riski yaklaşıki %25’tir. Bu nedenle taşıyıcı oldukları bilinen anne-baba adaylarına gebelik öncesinde genetik danışmanlık verilmesi faydalı olabilir.
Biyotinidaz Eksikliği Erken Tanı ile Kontrol Altına Alınabilir
Biyotinidaz eksikliği, erken dönemde teşhis edildiğinde yaşam boyu sürdürülen basit bir tedaviyle kontrol altına alınabilen nadir metabolik hastalıklardan biridir. Yenidoğan taramaları ve genetik değerlendirmeler sayesinde olası komplikasyonların önüne geçmek mümkündür.
Hisar Hospital Intercontinental Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları birimimiz, biyotinidaz eksikliği başta olmak üzere kalıtsal metabolik hastalıkların tanı ve tedavisinde multidisipliner bir yaklaşımla hizmet vermektedir.
Bebeğinizin sağlığı için erken tanı ve doğru tedavi planı hakkında detaylı bilgi almak üzere uzman hekimlerimizden randevu alabilirsiniz.
