Ateşli Hastalıklar Belirtileri ve Nedenleri
Ateş, konakta var olan bulaşıcı ve bulaşıcı olmayan hastalıklara karşı gösterilen en yaygın savunma tepkisidir. Normal günlük dalgalanmaların üzerinde vücut sıcaklığındaki düzenli artışı ifade eder. Vücut sıcaklığının düzenli artışının yanı sıra vücut sistemlerinde fizyolojik ve metabolik değişiklikler ve bağışıklık yanıtında farklılıklar görülür. Dolayısıyla ateş, birçok hastalığın teşhis ve yönetimine katkıda bulunur.
Ateş, endokrin, nörolojik, immün ve davranışsal mekanizmalar olmak üzere çoklu sistemik etkilere bağlı gelişebilir. Ateş öksürük, ishal gibi diğer semptomlarla birlikte görülebilir ve çeşitli bakteri, virüs, parazit ve mantar enfeksiyonlarından kaynaklanır. Sonuç olarak birçok farklı hastalıkların tanı, tedavi ve takibinde ateşin anlaşılması kritik önem taşır.
Ateşli Hastalıklar Nelerdir?
Ateş, genellikle birçok hastalığın adı içerisinde bulunur ve ateş olarak adlandırılan hastalıkların kökenlerini belirtir. Ateş/ateşli hastalıkların adlandırılması çoğunlukla hastalığın klinik özellikleri veya epidemiyolojisini yansıtır. Örneğin hastalığın bulaşma şekli, hastalığın keşfedildiği coğrafi konum, belirgin klinik belirti gibi özellikler ateşli hastalıkların belirlenmesinde etkilidir. Ateşli hastalıklar özellikle belirli coğrafyalara özgü olabilir veya küresel anlamda yaygın olabilir. Ateşli hastalıklara çeşitli kemirgenler, pire, bit ve akarlar, sinekler ve bunlardan bulaşan bakteri, virüs, mantar veya parazitler neden olur. Yaygın olarak görülen ve bilinen bazı ateşli hastalıklar şu şekilde listelenebilir:
- Sıtma
- Saman nezlesi
- Kedi tırmalama ateşi
- Dang humması
- Q humması
- Tifüs (Lekeli humma)
- Sarı humma
- Chikungunya
- Kırım kongo kanamalı ateş
- Ebola kanamalı ateş
- Tifo (Karahumma)
- Kızıl hastalığı vb.
Ateşli hastalıkların bir kısmı belirli bölge veya ülkeye özgüdür. Örneğin Q humması Afrika`da, tifo ve dang humması Güney Asya`da daha yaygın görülür.
Bazı hastalıklarda çok yüksek ateş varlığında bazı yan etkileri görülebilir. Yüksek ateş ciddi sepsis ve kardiyopulmoner hastalıklar gibi komorbiditeler ile ilişkilidir.
Ateşli Hastalıkların Belirtileri Nelerdir?
Ateş bulaşıcı veya bulaşıcı olmayan hastalıklarda ana belirti olarak kabul edilir. Bunun yanı sıra ateşli hastalıklarda yüksek ateş beraberinde çeşitli belirtiler görülebilir:
- Sıtma: Titreme, baş ağrısı, mide bulantısı ve kusma, kas ağrısı ve yorgunluk, öksürük atakları görülür.
- Bruselloz (Malta ateşi): Kas ağrıları, iştahsızlık ve kilo kaybı, baş ağrısı, tüm vücutta kasılmalar ve gece terlemesi görülür.
- Dang humması: Miyalji, artralji ve kemik ağrıları ile karakterizedir.
- Q humması: Grip benzeri semptomlar, ateş, halsizlik, baş ağrısı, miyalji ve eklem ağrıları ile karakterizedir.
- Tifüs (Lekeli humma): Baş ağrısı, titreme, depresyon, genel ağrılar ve ciltte kırmızı döküntülerin patlaması ile karakterizedir.
- Sarı humma: Mide bulantısı ve ciddi vakalarda karaciğer hasarına bağlı sarılık ile karakterizedir.
- Chikungunya: Şiddetli veya inatçı eklem ağrısı ve döküntü ile karakterizedir.
- Kırım kongo kanamalı ateş: Grip benzeri semptomlar ve kanama eğilimleri ile karakterizedir.
- Ebola kanamalı ateş: Halsizlik, kas ağrısı, baş ağrısı ve farenjit ile karakterizedir, bunu takiben kusma, kanlı ishal ile döküntü görülür.
- Tifo (Karahumma): Cilt döküntüleri, baş ağrısı, halsizlik, kas ağrıları ve kuru öksürük ile karakterizedir.
- Kızıl hastalığı: Kırmızı renkli döküntü ile karakterizedir.
Ateşli hastalıkların ilk günlerinde genellikle aynı veya benzer belirtiler görülür ancak hastalığın ilerleyen dönemlerinde belirgin semptomlar ortaya çıkar.
Ateşli Hastalıkların Tanısı Nasıl Konur?
Ateşli hastalıklara yol açabilen bakteriyel enfeksiyonların güvenilir tespiti ve teşhisi hastane ve araştırma tesislerinde mevcuttur. Ancak sınırlı kaynaklara sahip bölgelerde erişim yaygın bir şekilde sınırlıdır. Özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerde bakteriyel ve virüs kaynaklı enfeksiyonların tespiti için yeterli testler mevcut değildir.
Hastalık tanısı sürecinde bireyin kapsamlı bir seyahat öyküsü alınır ve temas halindeki kişiler sorgulanır. Ateşli hastalık tanısında konak halindeki bireylerde kan testleri, genetik testler ve anatomik, fizyolojik belirtiler ile tanı konulabilir. Ayrıca bazı durumlarda herhangi bir doku veya sıvı ile tespit sağlanabilir. Yeterli miktardaki kan örneği, kan dolaşımındaki mevcut enfeksiyonların teşhisi için önemlidir. Özel kan kültürü şişelerinde bazı mayalar, mikobakteriler, anaeroblar gibi belirli büyüme gereksinimi olan organizmaların incelenmesi sağlanabilir.
Sıtma ve dang humması dışındaki ateşli hastalıkların teşhisinde kullanılan testler karmaşık, pahalı ve sınırlıdır. Ayrıca karışık veya eşzamanlı ilerleyen enfeksiyonların laboratuvar tanısı ve yönetimi zordur. Genellikle viral enfeksiyonların ilk 3 ila 5. günü hiçbir klinik belirti olmadan ateşli bir hastalık görülür. Sendrom aşamasına ulaşan hastalık baş ağrısı, mide bulantısı, ishal, solunum problemleri yaygın olarak görülür. Bununla birlikte Dang humması, grip, Chikungunya, Ebola ve Lassa ateşi erken safhalarda birbirinden ayırt edilemeyebilir. Enfeksiyondan sonraki 9. gün ve klinik hastalığın 5. gününde belirtiler belirginleşir ve kanama, pıhtılaşma bozukluğu gibi durumlar ortaya çıkar.
Ateşli Hastalıklara Ne İyi Gelir? Nasıl Tedavi Edilir?
Ateşli hastalıkların tedavisi hastalığa neden olan bakteri, virüs veya parazite özgüdür ve erken tanılamanın gerekliliği oldukça önemlidir. Özellikle ateşli hastalıklardan sorumlu olan virüslere yönelik tedavi veya aşı mevcut değildir. Hastalıkların semptomlarına yönelik tedaviler uygulanır.
Sivrisinek gibi vektör kaynaklı veya kedi, köpek, sığır gibi omurgalı hayvan kaynaklı virüsler için kontrol daha spesifiktir. Sivrisinek kaynaklı virüslere yönelik havadan larva öldürücü ilaçlar püskürtülmesi, kene kaynaklı virüslere yönelik kişisel koruma uygulamaları ve ilaçlamalar ile hastalıkların kontrolü sağlanabilir. Kırım kongo kanamalı ateşi ve solunum yolu virüsleri gibi insandan insana bulaşan virüslerin, izolasyon veya temas uygulamaları ile kontrolü sağlanabilir.
Sık Sorulan Sorular
Ateş derecesi kaç olduğu zaman doktora başvuru yapılmalı?
Yetişkinlerde vücut sıcaklığı 39,4 °C üzerinde ve ek olarak ciddi semptomlar (bayılma, kusma, nefes almada zorluk) var ise mutlaka doktora başvuru yapılmalı. Çocuklarda yüksek ateş varsa ama tepki yoksa derhal ilgili bir sağlık kuruluşu ile iletişime geçilmelidir.
- 3 aylıktan küçük bebeklerde 38 °C ve daha yüksek ateş varlığında,
- 3-24 aylık küçük çocuklarda 38,9 °C ve daha yüksek ateşe ek olarak halsizlik, sinirlilik hali varlığında doktora başvuru yapılması gerekir.
Ateşli hastalıklar havaleye sebep olur mu?
Havale veya ateşli nöbetler, çocuklarda meydana gelen yüksek ateşten kaynaklanan nöbet veya konvülsiyonlar olarak adlandırılır. Genellikle 38 °C üzerindeki ateş ile ortaya çıkar. Ateşli hastalıklar özellikle çocuklarda havaleye sebep olabilir. Havale sırasında bilinç kaybı, bayılma, kontrol edilemeyen sarsılmalar, göz devirmeler görülür. Ek olarak vücudun bazı yerleri sertleşebilir veya seğirebilir. Ateşli nöbetler genellikle birkaç dakika sürer ancak bazı durumlarda bu süre daha fazla olabilir. Havale geçiren kişi sarsılmamalı ve herhangi bir sıvı veya besin tüketilmemelidir. Derhal acil yardım talep edilmeli ve ilk yardım sağlanmalıdır.
Ateşli hastalık vücutta enfeksiyon olduğu anlamına mı gelir?
Ateş, bakteriyel, viral büyüme hızında azalmaya ve konağın hayatta kalmasını sağlamak için meydana gelen bir savunma mekanizmasıdır. Genellikle enfeksiyon, iltihaplanma veya travmaya bir yanıt olarak değerlendirilir. Bu sebeple ateşli hastalıklar vücutta enfeksiyon olduğu anlamına gelir.
Hangi durumlarda doktora başvurulmalı?
3 günden uzun süren ve herhangi bir ilaç veya uygulamaya yanıt vermeyen ateş için doktora başvurulması kritik önem taşır. Ek olarak yüksek ateş ile birlikte şiddetli baş ağrısı, döküntü, kusma, nöbetler, nefes almada zorluk, ışığa duyarlılık, göğüs ağrısı gibi semptomlar varlığında mutlaka ilgili bir sağlık kuruluşuna başvurmak gerekir.
Ateşli hastalıklara evde müdahale nasıl olmalıdır?
Yüksek ateş durumunda vücut kendini soğutmak amacıyla terlemeye başlar ve vücuttan sıvı kaybı görülür. Vücudun susuz kalması dehidrasyona neden olabileceğinden bol sıvı tüketilmesi gerekir. Vücut enfeksiyon ile savaştığından ötürü istirahat etmek ve fazla fiziksel aktiviteden kaçınmak önemlidir. Vücut sıcaklığını arttıran sıcak ortamlardan kaçınılması ve ortamın havalandırılması önerilir. Doktorunuza danışmadan herhangi bir ilaç veya bitkisel destek kullanılmaması gerekir.
Ateş çeşitleri nelerdir?
Sürekli ateş, aralıklı ateş ve tekrarlayan ateş olmak üzere 3 ana ateş tipi bulunur. Sürekli ateş, 24 saat boyunca 1 °C’den fazla dalgalanmayan ve hiçbir zaman normale dönmeyen ateş olarak tanımlanır. Tifo, akut bakteriyel menenjit, idrar yolu enfeksiyonu gibi hastalıkların bir özelliğidir. Aralıklı ateş, gün içinde yalnızca birkaç saat sürer. Sıtmaya bağlı ateş aralıklı ateş şeklinde görülür. Tekrarlayan ateş, 2 °C’yi aşabilen dalgalanmaları ifade eder ancak hiçbir zaman normal değerlere dönmez. Enfektif endokardit, riketsiya enfeksiyonu, bruselloz gibi enfeksiyöz hastalıklarda görülür.
Ateş süresi ve vücut sıcaklığına bağlı olarak da sınıflandırılabilir. Akut ateş (<7 gün), sub-akut ateş (2 haftadan kısa) ve kronik (>2 hafta) ateş mevcuttur. Ateşin derecesine göre ise düşük dereceli (38,1-39 °C), orta dereceli (39,1-40 °C) ve yüksek dereceli (40,1-41,1 °C) ateş şeklinde sınıflandırılır.
Ateşli hastalıkların bulaşıcılığı var mıdır?
Ateşli hastalıklar hayvanlardan insanlara veya insanlardan insanlara bulaşma riski taşır. Bazı bakteri, virüs veya mantarların neden olduğu enfeksiyonlar çeşitli yollar ile insanlara bulaşır. Fiziksel temas, ortak solunum alanları, sivrisinek, kene, pire gibi omurgasız hayvanların varlığı ile ateşli hastalıklar bulaşma riski taşır.
Ateşli hastalık belirtileri yaşıyor veya yüksek ateş kontrol altına alınamıyorsa vakit kaybetmeden uzman hekimlerimize başvurabilirsiniz.
Hisar Hospital Intercontinental olarak ileri tanı yöntemleri ve deneyimli doktor kadromuzla ateşli hastalıkların teşhis ve tedavisinde yanınızdayız. Randevu almak için hemen iletişime geçin.
