Әр майлы тағамның сафра қуысына баратынын білесіз бе?
Тек тағамдарда ғана емес, ауызымызға салатын кішкентай крекер немесе печенье құрамында да май бар екені анық. Асқазан бұл тағамды араластырған кезде гормондар арқылы сафра қуысына хабар жібереді. Сафра қуысы да холецистокинин атты гормон арқылы араластырылып жатқан сұйықтықты күшті жиырылулар арқылы он екі елі ішектің ішінде папилла деп аталатын тесіктен ағызып жібереді.
Бауырдан бастап он екі елі ішекте аяқталатын бұл магистральға панкреас безінен де бір қосымша жол қосылады. Панкреас, тағамдардың сіңірілуі үшін қажетті ерітуші ферменттерді осы қосымша жол арқылы негізгі сафра каналына қосады. Он екі елі ішекке жеткен майлы тағамдар мұнда сафра сұйықтығымен оралады. Сафра бұл қоспадағы майларды ерітіп, сіңірілетін күйге келтіреді. Содан кейін, ішектеріміз арқылы сіңіріліп, өңделу үшін бауырға жіберіледі.
Сафрада пайда болатын шлам өте қауіпті!
Денеміздің қалыпты жұмыс істеу барысында сафра қуысында пайда болатын тас немесе шламның мәселе туғызу мүмкіндігі айқын. Сафра қуысындағы сафраны арналарға ағызып жатқанда, жиырылулардың әсерімен тас немесе шлам өз орнынан бөлініп, осы арналарға ағып кетуі мүмкін. Керісінше, кішкентай тастар немесе шлам үлкен тастардан әлдеқайда қауіпті. Себебі, олар сафра арналарын бітеп, сарғаю мен қабынуға себеп болуы мүмкін. Тіпті, егер негізгі жолға қосылатын панкреас каналына кіре алса, панкреатит, яғни панкреас безінің қабынуына әкелетін әлдеқайда қауіпті жағдай туғызуы мүмкін.
Үлкен тастар, мысалы, сафра қуысының қабынуы, сафра қуысының гангренасы, сафра қуысының тесілуден туындайтын қауіптерді тудыруы мүмкін.
Әр ауырғаныңызда “тамақты көп жедім” деген ойға түспеңіз!
Қоғамда жүргізілген кейбір зерттеулерге сәйкес, 10%-ды құрайтын сафра тастары мен шламның пайда болу жиілігі ескеріле отырып, жоғарыда айтылған көптеген науқастар дәрігерлерге немесе жедел жәрдемге жүгінеді.
Кейбір сафра тастары үнсіз. Яғни, ешқандай шағым тудырмай, жылдар бойы үнсіз қала алады. Тек майлы тағамдар, жұмыртқа немесе зәйтүн сияқты тағамдарды жегенде, жеңіл асқазан ауруы, ісіну, іш және арқадағы ауырсынуға себеп болады. Қысқа және уақытша болғанда, көбінесе тамақты көп жегеніңізді ойлайсыз. Бірақ, майлы тағамдарды жей берсеңіз, сафра қуысыңыз жиырылып, әр жиырылумен бұл тастар арнаға кіруге тырысады. Олар қуыста потенциалды қауіп ретінде күтетін болады.
Егер сафра мен тастардан шағымдансаңыз…
Шағымдарға себеп болатын сафра тастары мен шламдары болса, міндетті түрде операциямен сафра қуысыңызды толықтай алып тастау керек. Тек тастар мен шламды алып, қуысты қалдыру әдісі жоқ. Егер ол болса да, қуыста қайтадан тас пен шлам пайда болады. Жоғарыда айтылған қауіптер қозғалмалы сафра тастары мен шламында орын алуы мүмкін. Қазіргі уақытта ашық және лапароскопиялық деп аталатын жабық әдістер қолданылады. Сафра қуысы қабынған жағдайда, жабық әдіспен ішке кірсе де, анатомия жабысып, қабыну себепті өте күрделі болуы мүмкін. Сондықтан ашық операцияға өту туралы шешім қабылдануы мүмкін. Лапароскопиялық операция 1 күндік жатуды талап ететін, өте тез қалыпты өмірге оралуға болатын әдіс. Ашық операцияларда болса, қуыстың жазылуы ұзаққа созылады; кейде дренаж қою қажет; жабыққа қарағанда көп инфекция мен жарық пайда болу қаупі бар.
Операция үшін міндетті түрде дәрі-дәрмекпен бірге 6-8 апта күту керек
Жедел жәрдемге жүгінгенде операция түрін таңдау өте маңызды. Ауырсыну мен басқа шағымдардың басталған алғашқы 24 сағатта ішкі жабыстар әлі пісіп жетілмегендіктен, жабық операция болу ықтималдылығы жоғары. Бірақ уақыт өткен сайын, іште жабысып, анатомиялық күрделілік пісіп жетілетіндіктен, жабық мүмкіндік төмендейді. Жабық кірсе де, ашыққа қайта оралу ықтималдығы пайда болады. Мұндай жағдайларда ең дұрыс таңдау 6-8 апта дәрі-дәрмек терапиялары мен бақылау арқылы іште инфекция мен жабыстардың түзелуін күтіп, жоспарланған лапароскопиялық хирургиямен қауіпсіз түрде қуысыңызды алып тастау болуы керек.
Операциядан бұрын эндоскопия арқылы сафрадағы тастар мен шламдарды тазартуға болады
Сафра қуысы ауруы мен шағымдарыңызда қаннан AST, ALT, ALP, GGT, Жалпы Билирубин, Тікелей Билирубин және Амилоза сияқты көптеген тесттер жүргізіледі. Бұл қан тесттерінің әрқайсысы бауыр ішіндегі-сыртындағы сафра жолдарында немесе панкреас каналында әр түрлі проблеманы көрсетеді. Бұл тест нәтижелеріне сәйкес, бітелу аймағы мен дәрежесі анықталып, емдеу жүргізіледі. Кейде сафра каналына түсіп, бітеп тастаған тастар мен шлам жағдайында дереу операция жасалмайды. Алдымен ERCP деп аталатын, ұйықтатып жасалатын бір түрі эндоскопия процедурасымен арналардағы тастар мен шламдар тазартылып, содан кейін операциямен сафра қуысыңыз алынады.
