იცით თუ არა, რომ ყოველი მიღებული ცხიმიანი საკვები ნაღვლის ბუშტზე მოქმედებს?
ცხიმი არა მხოლოდ კერძებშია, არამედ მცირე ზომის კრეკერებსა თუ ბისკვიტებშიც კი. სანამ კუჭი ამ საკვებს ამუშავებს, ჰორმონების მეშვეობით ინფორმაციას აწვდის ნაღვლის ბუშტს. ნაღვლის ბუშტი კი, ჰორმონ ქოლეცისტოკინინის მეშვეობით, ძლიერი შეკუმშვების საშუალებით ამ სითხეს თორმეტგოჯა ნაწლავში, პაპილად წოდებული ხვრელიდან გამოყოფს.
ღვიძლიდან დაწყებულ და თორმეტგოჯა ნაწლავამდე გაგრძელებულ ამ „ავტომაგისტრალს“ პანკრეასის ჯირკვლიდან მომავალი გზაც უერთდება. პანკრეასი, საკვების ასათვისებლად საჭირო მომნელებელ ფერმენტებს ამ შუალედური გზით ნაღვლის საერთო სადინარს ამატებს. თორმეტგოჯა ნაწლავში მოხვედრილი ცხიმიანი საკვების მასა აქ ნაღვლის სითხით იფარება. ნაღველი ამ ნარევში არსებულ ცხიმებს ხსნის და მათ ათვისებადს ხდის. შემდგომში კი იგი ნაწლავების მიერ შეიწოვება და გადასამუშავებლად ღვიძლში იგზავნება.
ნაღველში წარმოქმნილი ლამი საკმაოდ სახიფათოა!
ორგანიზმის ნორმალური ფუნქციონირებისას ნაღვლის ბუშტში არსებული კენჭი ან ლამი პრობლემების შექმნის აშკარა პოტენციალს ატარებს. ნაღვლის ბუშტიდან სადინარებში სითხის გადასვლისას, შეკუმშვების გავლენით, კენჭი ან ლამი შეიძლება ადგილიდან დაიძრას და სადინარებში მოხვდეს. გავრცელებული მოსაზრების საწინააღმდეგოდ, მცირე ზომის კენჭები ან ლამი უფრო სახიფათოა, ვიდრე დიდი კენჭები. რადგან მათ შეუძლიათ ნაღვლის სადინარების დახშობა, რაც იწვევს სიყვითლეს და ანთებას. კიდევ უფრო უარესი, თუ ისინი შეძლებენ პანკრეასის სადინარში მოხვედრას, ამან შეიძლება გამოიწვიოს გაცილებით სახიფათო მდგომარეობა – პანკრეატიტი, ანუ პანკრეასის ჯირკვლის ანთება.
დიდმა კენჭებმა კი შეიძლება გამოიწვიოს ისეთი რისკები, როგორიცაა ნაღვლის ბუშტის ანთება, განგრენა და ნაღვლის ბუშტის პერფორაცია (გახვრეტა).
ყოველ ტკივილზე ნუ იფიქრებთ, რომ „საკვები გადააჭარბეთ“!
საზოგადოებაში ჩატარებული კვლევების მიხედვით, ნაღვლის კენჭებისა და ლამის გავრცელება 10%-ს აღწევს, რის გამოც ზემოხსენებული ჩივილებით ბევრი პაციენტი მიმართავს ექიმს ან სასწრაფო დახმარებას.
ზოგიერთი ნაღვლის კენჭი „ჩუმია“. ანუ, მათ შეუძლიათ წლების განმავლობაში ყოველგვარი სიმპტომის გარეშე იარსებონ. მხოლოდ ცხიმიანი საკვების, კვერცხის ან ზეთისხილის მიღებისას შეიძლება გამოიწვიონ კუჭის მსუბუქი ტკივილი, შებერილობა, მუცლისა და ზურგის ტკივილი. როდესაც ეს სიმპტომები ხანმოკლე და გარდამავალია, ხშირად გგონიათ, რომ უბრალოდ ბევრი ჭამეთ. თუმცა, არ დაივიწყოთ, რომ ცხიმიანი საკვების მიღებისას თქვენი ნაღვლის ბუშტი იკუმშება და ყოველი შეკუმშვისას ეს კენჭები სადინარში მოხვედრას ცდილობენ. ისინი ბუშტში პოტენციური რისკის სახით რჩებიან.
თუ გაწუხებთ ნაღველი და კენჭები…
თუ გაქვთ ნაღვლის კენჭები ან ლამი, რომელიც ჩივილებს იწვევს, აუცილებლად უნდა მოხდეს ნაღვლის ბუშტის სრული ამოკვეთა ოპერაციული გზით. არ არსებობს ოპერაციის მეთოდი, სადაც მხოლოდ კენჭები და ლამი ამოდის და ბუშტი რჩება. ასეც რომ მოხდეს, ბუშტში კენჭები და ლამი ხელახლა წარმოიქმნება. ზემოხსენებული რისკები შეიძლება განვითარდეს მოძრავი ნაღვლის კენჭებისა და ლამის დროს. დღესდღეობით გამოიყენება როგორც ღია, ისე დახურული (ლაპაროსკოპიული) მეთოდები. ნაღვლის ბუშტის ანთების დროს, მიუხედავად იმისა, რომ მუცლის ღრუში დახურული მეთოდით შედიან, ანატომია შეიძლება საკმაოდ გართულებული იყოს შეხორცებებისა და ანთების გამო. ამ მიზეზით, შესაძლოა მიღებულ იქნას ღია ოპერაციაზე გადასვლის გადაწყვეტილება. ლაპაროსკოპიული ოპერაცია მოითხოვს 1-დღიან ჰოსპიტალიზაციას და პაციენტი სწრაფად უბრუნდება ნორმალურ ცხოვრებას. ღია ოპერაციების დროს კი ჭრილობის შეხორცებას დიდი დრო სჭირდება; ზოგჯერ საჭიროა დრენაჟის დაყენება; დახურულთან შედარებით არსებობს ინფექციისა და თიაქრის განვითარების მეტი რისკი.
ოპერაციისთვის აუცილებლად უნდა დაიცადოთ 6-8 კვირა მედიკამენტურ მკურნალობასთან ერთად
სასწრაფო დახმარებისთვის მიმართვისას ძალიან მნიშვნელოვანია ოპერაციის ტიპის შერჩევა. ტკივილისა და სხვა ჩივილების დაწყებიდან პირველი 24 საათის განმავლობაში, რადგან მუცლის ღრუს შეხორცებები ჯერ კიდევ არ არის ჩამოყალიბებული, ლაპაროსკოპიული ოპერაციის ჩატარების ალბათობა მაღალია. თუმცა, დროთა განმავლობაში შინაგანი შეხორცებები და ანატომიური სირთულეები მატულობს, რაც დახურული ოპერაციის შანსს ამცირებს. ასეთ შემთხვევებში საუკეთესო არჩევანია 6-8 კვირიანი მედიკამენტური მკურნალობისა და დაკვირვების შემდეგ, როდესაც ინფექცია და შეხორცებები ჩაცხრება, დაგეგმილი ლაპაროსკოპიული ქირურგიით ნაღვლის ბუშტის უსაფრთხოდ ამოკვეთა.
ოპერაციამდე ნაღვლის კენჭები და ლამი შეიძლება ენდოსკოპიით გაიწმინდოს
ნაღვლის ბუშტის ტკივილისა და ჩივილების დროს ტარდება სისხლის მრავალი ტესტი, როგორიცაა AST, ALT, ALP, GGT, საერთო ბილირუბინი, პირდაპირი ბილირუბინი და ამილაზა. თითოეული ეს ტესტი მიუთითებს პრობლემაზე ღვიძლისშიდა ან ღვიძლგარე ნაღვლის სადინარებში ან პანკრეასის სადინარში. ამ ტესტების შედეგების მიხედვით დგინდება ბლოკირების არეალი და ხარისხი. ზოგჯერ, როდესაც დადგინდება, რომ კენჭი ან ლამი ნაღვლის სადინარშია ჩასული და ახშობს მას, ოპერაცია დაუყოვნებლივ ვერ ტარდება. უპირველეს ყოვლისა, ტარდება ეგრეთ წოდებული ERCP (ერქპგ) – ენდოსკოპიის სახეობა, რომელიც კეთდება სედაციით და ამ დროს სადინარები იწმინდება კენჭებისა და ლამისგან. ამის შემდეგ შესაძლებელია ნაღვლის ბუშტის ამოკვეთა ოპერაციული გზით.
