Raynaud Sendromu
Raynaud sendromu damarların normalden daha sıkı bir şekilde daralması ile sonuçlanan periferik arter hastalığıdır. Genel olarak el ve ayak parmaklarındaki küçük atardamarları etkiler ve kan akışının zayıflamasına yol açabilir. Kan akışının zayıfladığı dokularda oksijen eksikliğinden kaynaklı soluk ve soğuk cilt, uyuşukluk, his kaybı, karıncalanma gibi bulgular kendini gösterebilir. Bulgular kan damarlarının gevşemesi ile düzelme eğilimindedir. Kan akışının tekrar sağlanması ile karıncalanma, kızarıklık gibi geçici semptomlar görülebilir.
Raynaud sendromu semptomları aralıklı olarak oluşabilir ve yeniden ısıtma gibi yöntemler ile kendiliğinden düzelebilir. Yaygın olarak soğuk maruziyeti, ilaçlar, stres, bazı hastalıklar sendromun gelişmesini tetikleyebilir. Bu nedenle soğuk ortam, stres vb. uyaranlara tepki olarak ataklar ortaya çıkabilir. Birincil ve ikincil Raynaud sendromu olmak üzere iki alt gruba ayrılır. Yaygın olarak görülen birincil sendrom herhangi bir durumla ilişkili değildir ve 40 yaş altı kadınları daha çok etkiler. İkincil sendrom başka bir hastalık veya çevresel unsurlar ile bağlantılı olarak ortaya çıkar. Çoğu zaman Raynaud sendromu ciddi sonuçlara yol açmaz ancak altta yatan sebebe bağlı olarak çeşitli komplikasyonlar gelişebilir.
Raynaud Sendromu Nedir?
Raynaud sendromu çeşitli nedenlere bağlı olarak kan damarlarının daralması ve kan akışının azalması ile karakterize bir sağlık sorunudur. Kan akışının azaldığı dokularda sağlıklı cilt rengi kaybolur ve soluk cilt rengi ortaya çıkar. Sıklıkla ekstremite olarak adlandırılan el ve ayak parmaklarında kendini gösterir. Nadir olarak burun, kulaklar, diz ve meme uçları etkilenebilir. Raynaud sendromu primer (birincil) ve sekonder (ikincil) olmak üzere iki gruba ayrılır:
- Primer Raynaud sendromu: Hiçbir belirgin sebep ve hastalık ilişkisi olmadan ortaya çıkar ve normalde “Raynaud hastalığı” olarak adlandırılır. Otonom sinir sistemini uyaran soğuk maruziyeti, stres vb. yoğun duygular damarların daralmasını tetikleyerek birincil Raynaud sendromunun uyarılmasına yol açabilir. Raynaud sendromu vakalarının çoğunluğunu oluşturur. Erkeklere kıyasla kadınlarda daha sık görülür. Genel olarak iyi huylu bir seyir izler.
- Sekonder Raynaud sendromu: Genellikle romatolojik ve romatolojik olmayan bağ dokusu hastalıkları, ilaçlar, çevresel koşullara bağlı olarak ortaya çıkar. Altta yatan kaynağın belirlenmesi gerekir. İkincil Raynaud sendromunun asıl adlandırması “Raynaud fenomeni” şeklindedir. Birincil tipe kıyasla daha ciddi seyredebilir, kangren ve iskemiye neden olabilir.
Birincil ve ikincil profil benzer adı paylaşan ancak normalde farklı olarak kabul edilen bozukluklardır. Halk arasında her iki durum da Raynaud sendromu olarak adlandırılır. Raynaud sendromu olan bazı bireylerde atardamarların daralması ile ilişkili migren, pulmoner hipertansiyon, varyant anjina gibi durumlar eş zamanlı ortaya çıkabilir.
Raynaud Sendromu Belirtileri Nelerdir?
Raynaud sendromu damarların daralması ve kan akışının azalması ile sonuçlanarak çeşitli cilt semptomları gösterir. Küçük atardamarlar çoğunlukla soğuğa maruziyet ile birlikte hızla daralmaya başlar. Bu durum dakikalar veya saatler boyunca sürebilir. Yalnızca bir parmakta görülebildiği gibi birden fazla parmakta da semptomlar oluşabilir. Bulgular simetriktir, sıklıkla ortadaki 3 parmağı etkiler. Daha nadir durumlarda baş parmak etkilenir. Raynaud sendromu belirtileri tipik olarak şu şekildedir:
- Kan akışının azalması sonucu beyaz ve soluk cilt rengi,
- Dokularda oksijen yetersizliği sonucu mavi cilt rengi,
- Etkilenen parmaklarda uyuşma ve karıncalanma,
- İğne batması ve yanma hissi,
- Ciltte soğukluk hissi,
- Etkilenen bölgelerde zonklama hissi.
Sırasıyla beyaz ve maviye dönen cilt etkilenen bölgenin ısıtılmasıyla ani olarak kırmızı rengine döner. Bu durum Raynaud sendromunun tipik üç fazlı renk değişimi olarak bilinir. Ataklar yaklaşık 15 dakika sürme eğilimindedir. Semptomlar uzun saatler boyunca devam ederse ve ısıtma ile düzelmezse ciddi bir hastalığa işaret edebilir. Genellikle birincil Raynaud sendromunda doku kaybı oluşacak kadar şiddetli bulgular gözlenmez. Ancak ikincil Raynaud sendromu uzun süre devam ederse ağrılı ülserler, kangren ve doku kayıplarına yol açabilir.
Raynaud Sendromu Neden Olur?
Raynaud sendromu sinir ve hormonal sistemin kan akışı üzerindeki kontrolünün bozulması sonucu meydana gelir. Özellikle soğuk maruziyeti ile tetiklenen Raynaud sendromunda vücut ısı kaybını yavaşlatmayı ve sıcaklığı korumayı amaçlar. Bu nedenle cilt yüzeyinde bulunan kan damarları daralır ve kan yüzeyden vücudun iç organlarına doğru hareket etmeye başlar. Hızla daralan damarlar soğuk ve strese bu şekilde tepki verir ve uzun süre daralmış halde kalabilir. Raynaud sendromu nedenleri birincil ve ikincil tipe bağlı olarak değişkenlik gösterebilir. Birincil Raynaud sendromunun kesin nedeni henüz bilinmemektedir. Yapılan bazı çalışmalara göre sendromun ortaya çıkmasından bazı genler sorumlu tutuluyor olsa da yeterli kanıtlar bulunmamaktadır. İkincil Raynaud sendromu nedenleri ilaç kaynaklı, hematolojik ve otoimmün hastalıklar, çevresel koşullar gibi genel kategorilere bağlıdır. Raynaud sendromuna neden olabilecek hastalıklar şunları içerebilir:
- Karpal tünel sendromu,
- Buerger hastalığı,
- Lupus,
- Skleroderma,
- Hipotiroidizm,
- Kanser,
- Periferik arter hastalığı,
- Romatoid artrit,
- Polimiyozit,
- Dermatomiyozit,
- Vaskülit,
- Pulmoner hipertansiyon,
- Torasik çıkış sendromu,
- Sjögren sendromu,
- Ateroskleroz,
- Sistemik skleroz.
Kemoterapi, beta-blokerler, migren ilaçları, hiperaktivite bozukluğu ilaçları sendromun gelişmesinde etkili olabilen ilaçlardır. Diğer nedenler arasında düşük kilo, kafein, sigara, donma, el ve ayak yaralanmaları, tekrarlayan eylemler (yazı yazmak, piyano çalmak vb.) ve düzenli titreşimler (matkap kullanmak vb.) yer alabilir.
Raynaud Sendromu Tanısı Nasıl Konur?
Raynaud sendromu tanısı travma ve yaralanma varlığı, tıbbi geçmiş, aile öyküsü ve fiziksel muayene ile kolay bir şekilde konulabilir ancak birincil ve ikincil tipin tespit edilmesi için çeşitli testlere ihtiyaç duyulabilir. Bununla birlikte eşlikçi bir hastalığın bulunması veya altta yatan sorunun belirlenmesi tedavi planlaması için önemli kabul edilir. Raynaud sendromu testi kapsamında uygulanan yöntemler şunlardır:
- Tırnak kıvrımı kapilleroskopisi: Tırnak tabanının mikroskop altında incelenmesini sağlar. Tırnak tabanındaki kılcal damarlarda genişleme ve anormallik görülmesi bağ dokusu hastalıkları ve ikincil Raynaud sendromuna işaret edebilir.
- ANA (Antinükleer antikor) testi: Bağışıklık sisteminin diğer sağlıklı vücut dokularına saldırdığı otoimmün hastalıkların tespitini sağlar. Ayrıca bağ dokusu hastalıkları hakkında bilgi verebilir.
- ESR (Eritrosit sedimantasyon hızı) testi: Kırmızı kan hücrelerinin incelenerek vücutta inflamatuar durumlar tespit edilebilir. İnflamatuar ve otoimmün hastalıkların teşhisine yardımcı olabilir.
- Tam kan sayımı ve idrar tahlili: Mevcut olan diğer hastalıkların veya hormonal durumların tanısında kullanılabilir.
- Romatoid faktör testi: Otoimmün hastalıkların tanısı kapsamında uygulanabilir.
Kontrol edilen inflamatuar ve otoimmün hastalıklar ikincil Raynaud sendromu ile ilişkilidir.
Raynaud Sendromu Tedavisi Nasıl Yapılır?
Raynaud sendromu tedavisi semptomların şiddetine, komplikasyonlara ve hangi tür Raynaud sendromu olduğuna göre belirlenir. Genel anlamda tedavi planı yaşam tarzı değişiklikleri, ilaç tedavisi ve cerrahi prosedürlerden oluşur. Bir veya birden fazla yaklaşım tercih edilebilir. Birincil Raynaud sendromu tedavisi öncelikli olarak soğuk maruziyetinden kaçınmak, sigara kullanımını bırakmak ve stres yönetimini sağlamayı hedefler. Soğuk ortamlarda eldiven, çorap ve kalın giysiler giymek, soğuk nesnelerden kaçınmak gerekir. Bu yaklaşımlar yetersiz kaldığında kalsiyum kanal blokerleri ve topikal nitrogliserin kullanılabilir. Kalsiyum kanal blokerleri el ve ayaklardaki küçük kan damarlarının gevşemesi ve açılmasına yardımcı olur. Ayrıca parmaklardaki cilt ülserlerinin iyileşmesine katkıda bulunabilir. Topikal nitrogliserin parmak uçlarındaki ülserlerin iyileşmesinde kullanılan topikal kremlerdir.
İkincil Raynaud sendromu tedavisi esas olarak altta yatan sağlık sorunun belirlenmesi ve tedavisine yöneliktir. Mesleki etkenlerden ve toksik ortamlardan uzaklaşmak, yaşam tarzı alışkanlıklarını değiştirmenin yanı sıra tıbbi tedavi daha sık uygulanır. Kalsiyum kanal blokerleri, topikal nitratlar, antibiyotik ve analjezikler reçete edilebilir. Ciddi Raynaud sendromu tablosu enjeksiyon ve cerrahi gerektirebilir. Raynaud sendromu ameliyatı etkilenen kan damarlarının etrafındaki sinirlerin kesilmesini içerir. Cerrahi ile daha kısa ve daha az sıklıkta atak görülebilir. Ayrıca ginkgo biloba Raynaud sendromu ataklarının azaltılmasında etkili olabilir.
Sık Sorulan Sorular
Raynaud Sendromu Kimlerde Daha Sık Görülür?
Birincil Raynaud sendromu 30 yaş altı kişilerde, kadınlarda ve ailede Raynaud sendromu olan kişilerde daha sık görülür. İkincil Raynaud sendromu ise soğuk ortam ve kimyasallara maruz kalanlarda, migren, DEHB, hipertansiyon ilaçları kullananlarda, lupus, romatoid artrit ve skleroderma gibi hastalığı olan kişilerde daha sık görülebilir.
Raynaud Hastalığı Kalıcı mıdır?
Raynaud hastalığı kronik yani uzun süreli bir sağlık sorunu olarak kabul edilir ancak Raynaud hastalığı atakları geçicidir. Ataklar dakikalar veya saatler sürebilir. Daha sonra kendiliğinden düzelebilir.
Raynaud Sendromu Atakları Ne Kadar Sürer?
Raynaud atakları yaklaşık olarak 15 dakika sürme eğilimindedir. Bazı kişilerde birkaç dakika veya saatlerce sürebilir. Atak sırasında atardamar ve kılcal damarlar normalden daha fazla gerilir ve daralır. Önce beyaza dönen cilt rengi oksijen azaldıkça maviye döner. Tetikleyici faktörler ortadan kaldırıldığında kan damarları aniden gevşer ve hızlı kan akışı sağlanır. Bunun sonucunda cilt kırmızı görüntü verir.
Raynaud Sendromu Hangi Testlerle Anlaşılır?
Raynaud sendromu tırnak kıvrımı kapilleroskopisi, antinükleer antikor testi, eritrosit sedimantasyon testi, romatoid faktör testi, tam kan sayımı ve idrar testleri ile anlaşılabilir. Genellikle fizik muayene ile teşhis edilen sendrom bu testler ile birincil veya ikincil olarak kesin tespit edilebilir.
Raynaud Sendromu Kansızlıkla Bağlantılı mı?
Raynaud sendromu tırnak kıvrımı kapilleroskopisi, antinükleer antikor testi, eritrosit sedimantasyon testi, romatoid faktör testi, tam kan sayımı ve idrar testleri ile anlaşılabilir. Genellikle fizik muayene ile teşhis edilen sendrom bu testler ile birincil veya ikincil olarak kesin tespit edilebilir.
Raynaud Sendromu Başka Hastalıkların Habercisi midir?
Birincil Raynaud sendromu herhangi bir hastalıkla ilişkili değildir ama ikincil Raynaud sendromu çeşitli hastalıkların habercisi olabilir. Bunlar arasında lupus, romatoid artrit, skleroderma, kanserler, Buerger hastalığı, vaskülit, hipotiroidizm, karpal tünel sendromu, torasik çıkış sendromu, ateroskleroz, pulmoner hipertansiyon, periferik arter hastalığı, Sjögren sendromu, polimiyozit gibi hastalıklar bulunabilir.
Raynaud Sendromu Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Raynaud sendromu şiddetli seyir gösterirse ve tedavi edilmezse uzuvlarda hasar sonucu doku kaybı meydana gelebilir. Cilt ülserleri, kangren ve doku ölümü kan akışının kesilmesi sonucu oluşan tablolardır ancak bu vakalar nadir görülür. Bebeklerde Raynaud sendromu ciddi komplikasyonlara yol açmadan tedavi edilmelidir.
Raynaud Sendromu Tamamen Geçer mi?
Hafif şiddette Raynaud sendromu veya birincil tip genellikle tıbbi tedaviye ihtiyaç duymaz kendiliğinden düzelebilir. İkincil tip ise sendromu tetikleyen sağlık sorununun tedavisine bağlı olarak iyileştirilebilir. Bununla birlikte her iki sendrom da tetikleyici unsurların bulunması dâhilinde semptom gösterebilir.
Raynaud Sendromu İçin Hangi Doktora Gidilir?
Raynaud sendromu için iç hastalıkları (Dahiliye) bölümüne başvurulması gerekir. Ayrıca kalp damar cerrahisi uzmanları da sendromun tanısı ve tedavisinde yardımcı olabilir.
Raynaud Ataklarını Önlemek İçin Ne Yapılmalı?
Raynaud ataklarını önlemek için kafein ve sigaradan uzak durulmalı, soğuk nesnelere dokunmak ve soğuk suya elleri sokmaktan kaçınılmalı, soğuk ortamlarda kalın eldiven, şapka, kıyafet ve çorap kullanılmalı, düzenli egzersiz ve stres yönetimi sağlanmalı, titreşimli aletlerin kullanımı sınırlandırılmalı ve iyi bir cilt bakımı sağlanmalıdır.
Raynaud Sendromu belirtileri yaşıyor musunuz?
El ve ayak parmaklarınızda soğukla birlikte renk değişimi, uyuşma veya ağrı şikâyetleriniz varsa erken değerlendirme önemlidir. Hisar Hospital İç Hastalıkları ve Kalp Damar Cerrahisi uzmanları, Raynaud sendromunun nedenini detaylı tetkiklerle belirleyerek kişiye özel tedavi planı oluşturur.
Sağlığınızı ertelemeyin, uzman hekimlerimizden randevu alarak kapsamlı değerlendirme için hemen iletişime geçin.