Рак на јазикот: први знаци, стадиуми и лекување

Рана на јазикот што не заздравува две-три недели, бела или црвена дамка на неговиот раб или мало задебелување што е тврдо на допир најчесто се припишуваат на триење од заб или на афта. Повеќето од нив навистина се безопасни. Но и ракот на јазикот почнува токму вака, тивко. Ако се открие навреме, може да се лекува со зачувување на функциите на јазикот. Во овој текст ќе дознаете кои се првите знаци на рак на јазикот, како да го разликувате од афта, кај кој лекар да се обратите и какви можности за лекување постојат.

Што е рак на јазикот?

Ракот на јазикот е малиген тумор што се развива од клетките што ја обложуваат површината на јазикот. Повеќе од 90 проценти од случаите се сквамозен карцином. Болеста се дели во две групи според тоа во кој дел од јазикот започнува, а оваа поделба влијае и врз лекувањето:

• Рак на јазикот во усната шуплина: Се развива во предните две третини од јазикот, делот што се гледа во устата. Најчесто се јавува на страничните рабови на јазикот. Бидејќи може да се види со око, се забележува порано. Спаѓа во групата ракови на устата.

• Рак на коренот на јазикот: Се развива во задната третина од јазикот, која се протега кон грлото. Бидејќи не се гледа со око, често се открива подоцна. Во последниве години е познато дека значителен дел од туморите во оваа регија се поврзани со ХПВ-инфекција.

Први знаци на рак на јазикот

Во раната фаза ракот на јазикот најчесто не боли, па првите знаци лесно може да се превидат. Ако следниве промени траат подолго од две до три недели, потребен е преглед:

• Рана на јазикот што не заздравува, особено на страничниот раб

• Бела дамка што не се брише (леукоплакија) или црвена, кадифеста дамка (еритроплакија)

• Тврдина, задебелување или испакнатост што се чувствува на допир

• Место што крвари без причина

• Трнење, печење или болка во јазикот што не поминува

• Болка што се шири кон увото на истата страна

• Тешкотии при зборување или голтање, отежнато движење на јазикот

• Оток на вратот што се напипува и не поминува

Повеќето тумори во усната шуплина изгледаат како рана што трае долго, со малку подигнати рабови и тврда основа. Црвените дамки носат поголем ризик од рак отколку белите.

Симптоми на рак на коренот на јазикот

Туморите на коренот на јазикот обично растат незабележано. Типични тегоби се болка во грлото што не поминува, чувство дека нешто е заглавено во грлото, отежнато голтање, болка во увото и придушен глас, како да зборувате со врел компир в уста. Кај некои пациенти првиот и единствен знак е безболен оток на вратот. Затоа секој оток на вратот што трае подолго од три недели мора да се прегледа.

Рак на подот на устата и на увулата (ресичката)

Туморите што се јавуваат на подот на устата, под јазикот, изгледаат слично како ракот на јазикот: рана што не заздравува, бела или црвена дамка или оток, и ги лекува истиот тим. Она што народски се нарекува „ресичка“ не е дел од јазикот, туку увулата што виси од задниот дел на непцето. Ракот во оваа регија е редок и се вбројува во раковите на грлото. Ако на ресичката имате рана што не заздравува, оток или болка во грлото само од едната страна, потребен е преглед кај оториноларинголог (УНГ).

Рана на јазикот: афта или рак?

Огромниот дел од раните на јазикот се афти или рани од триење со заб или протеза. Табелата подолу помага да се сфати разликата, но конечна дијагноза се поставува само со преглед и биопсија.

Накратко, секоја рана на јазикот што не заздравила за две-три недели, иако острот заб е поправен или протезата е приспособена, треба да се прегледа. Повеќе за афтите прочитајте на нашата страница за афта.

Што предизвикува рак на јазикот?

• Цигари и други тутунски производи: Најважниот фактор на ризик. Наргилето, лулето и тутунот за џвакање исто така го зголемуваат ризикот.

• Алкохол: Ризикот повеќекратно се зголемува, особено кога се комбинира со пушење.

• ХПВ-инфекција: Тесно е поврзана со раковите во регијата на грлото, пред сè со ракот на коренот на јазикот.

• Долготрајна леукоплакија и еритроплакија: Претканцерозни лезии што може да преминат во рак и бараат редовно следење.

• Орално здравје: Лошата орална хигиена и скршените заби или несоодветните протези што постојано го тријат јазикот се вбројуваат меѓу факторите што може да придонесат.

• Ослабен имунитет: Ризикот е поголем кај луѓето што примаат лекови по трансплантација на орган.

Ракот на јазикот најчесто се јавува по 50-годишна возраст. Сепак, во последниве години зачестува и кај помлади пациенти што не пушат и не пијат алкохол. За откажување од пушењето информации можете да добиете во нашата Амбуланта за одвикнување од пушење, а за заштитата од ХПВ на страницата за ХПВ-вакцината.

Кај кој лекар да се обратите за рак на јазикот?

Кога ќе забележите сомнителна промена на јазикот, обратете се кај специјалист оториноларинголог (УНГ), по можност лекар што се занимава со хирургија на глава и врат. И стоматолозите често први ги забележуваат промените на јазикот при рутински преглед и, кога е потребно, го упатуваат пациентот понатаму. По поставувањето на дијагнозата, лекувањето го планира тим составен од хирург за глава и врат, радијационен онколог, медицински онколог, пластичен хирург, логопед и нутриционист.

Како се дијагностицира ракот на јазикот?

При прегледот, јазикот, подот на устата и лимфните јазли на вратот се прегледуваат визуелно и со палпација. За да се види коренот на јазикот, се прави ендоскопски преглед со тенка, флексибилна камера што се внесува низ носот. За конечна дијагноза, од сомнителното место под локална анестезија се зема мало парче ткиво, односно се прави биопсија.

Ако ракот се потврди, се прави магнетна резонанца (МР) за да се види колку длабоко туморот навлегол во јазикот, а ехо или КТ за проценка на лимфните јазли на вратот. При сомнение за напреднат стадиум, за проценка на проширеноста на болеста се користи ПЕТ-КТ. Длабочината на туморот е еден од најважните наоди кај ракот на јазикот, бидејќи ги одредува и стадиумот и третманот на лимфните јазли на вратот.

Стадиуми на рак на јазикот

Дали ракот на јазикот е смртоносен?

Ракот на јазикот е сериозна болест, но исходот во голема мера зависи од тоа кога е откриен. Кај пациентите лекувани додека болеста е ограничена на јазикот, петгодишното преживување е над приближно 80 проценти. Кога болеста ќе се прошири во лимфните јазли на вратот, оваа стапка опаѓа, а кога ќе се прошири во оддалечени органи, значително се намалува. Ракот на коренот на јазикот поврзан со ХПВ е познат како група што подобро реагира на лекувањето. Затоа најголемиот ризик е да чекате со рана на јазикот што не заздравува само затоа што „и онака не боли“.

Лекување на рак на јазикот

Хирургија: дали се отстранува јазикот?

Кај ракот на јазикот во усната шуплина, основниот третман е операција. Туморот се отстранува заедно со здравото ткиво околу него. Во ран стадиум тоа значи отстранување само на мал дел од јазикот (парцијална глосектомија), а повеќето пациенти за кратко време во голема мера ги враќаат говорот и голтањето. Кај поголеми тумори може да се отстрани половина од јазикот или поголем дел. Во тој случај јазикот се реконструира во истата операција со ткиво земено од раката или од бутот. Овие реконструкции се изведуваат заедно со тимот за пластична и реконструктивна хирургија. Целосно отстранување на јазикот доаѓа предвид само кај многу напреднати тумори.

Кога туморот ќе премине одредена длабочина, во истата операција се отстрануваат и лимфните јазли на вратот (дисекција на вратот), дури и кога нема видливо ширење во нив. Причината е што ракот на јазикот може да се прошири на вратот уште во рана фаза.

Радиотерапија и хемотерапија

Ако по операцијата постои висок ризик туморот да се врати, се применува радиотерапија. Во ризични случаи на радиотерапијата се додава и хемотерапија. Кај ракот на коренот на јазикот, лекувањето често се спроведува без операција, со комбинирана радиотерапија и хемотерапија. Кај соодветни пациенти, опција за коренот на јазикот е и трансорална роботска хирургија, која се изведува низ устата.

Имунотерапија и таргетна терапија

Кај болест што се враќа или што се проширила во оддалечени органи се користат имунотерапија и лекови за таргетна терапија. Кај некои пациенти овие третмани може да обезбедат долготрајна контрола на болеста.

Период по лекувањето

Бидејќи лекувањето на ракот на јазикот може да влијае на говорот, голтањето и исхраната, поддржувачките терапии се важни во закрепнувањето:

• Терапија на говор и голтање: Започнува што е можно поскоро по операцијата и ја зајакнува функцијата на преостанатиот дел од јазикот. Оваа поддршка ја нудиме во нашата Клиника за терапија на говор, глас и голтање.

• Исхрана: Во првиот период може да биде потребна мека и течна храна. За да се спречи губење на телесната тежина, се препорачува поддршка за онколошка исхрана.

• Нега на устата и забите: Стоматолошките третмани треба да се завршат пред радиотерапијата, а за време и по лекувањето потребна е редовна нега против сувост на устата.

• Редовни контроли: Бидејќи рецидивите најчесто се јавуваат во првите две години, во тој период контролите се почести. Откажувањето од цигарите и алкохолот го намалува ризикот и од рецидив и од нов рак.

Ракот на јазикот се разгледува заедно со другите ракови во регијата на устата и грлото. Повеќе информации ќе најдете на нашите страници за ракови на главата и вратот и рак на усната.

Најчести прашања за ракот на јазикот