Рак на усната: симптоми, стадиуми и лекување

Рана на усната што со недели не зараснува, место што се лупи, па повторно фаќа краста, или мало безболно задебелување често не се сфаќаат сериозно. Овие промени, што лесно се мешаат со херпес на усните, афта или изгореница од сонце, понекогаш се првите знаци на рак на усната. Добрата вест е дека ракот на усната се појавува на видливо место, па обично се забележува рано, а кога се лекува во ран стадиум, огромното мнозинство пациенти целосно оздравуваат.

Што е рак на усната?

Ракот на усната е малиген тумор што започнува во кожата на усната или во нејзиниот црвен дел. Тој е еден од најчестите видови рак во устата и најчесто се јавува кај луѓе постари од 50 години кои долги години биле изложени на сонце. Околу 90% од случаите се на долната усна, бидејќи таа директно ја прима сончевата светлина.

Најголемиот дел од ракот на усната е сквамозен (планоцелуларен) карцином. Овој тип особено се јавува на долната усна и, ако се занемари, може да се рашири во лимфните јазли на вратот. На горната усна почест е базоцелуларниот карцином, кој расте бавно и ретко се шири во оддалечени делови на телото. Меланомот и туморите што потекнуваат од плунковните жлезди се многу ретки на усната.

Кои се првите знаци и симптоми на рак на усната?

Ракот на усната обично почнува подмолно. Во почетокот нема болка, а промената личи на „испукана усна“ или на „херпес што не поминува“. Најчести симптоми се:

• Рана или пукнатина што не зараснува за две до три недели

• Место на усната што фаќа краста, крвари кога ќе падне крастата и повторно се покрива со краста

• Бела или црвена, груба дамка на црвениот дел од усната

• Задебелување, тврдина или мала грутка што се напипува

• Нејасна граница помеѓу црвениот дел од усната и кожата

• Во подоцнежна фаза, вкочанетост или болка во усната, или оток што се напипува под вилицата

Симптоми на рак на долната усна

На долната усна ракот најчесто почнува на средината или на страната од усната, како суво, испукано место што се лупи во лушпи. Со текот на времето над него се развива рана што станува тврда и има благо подигнати рабови. Кај луѓето што лулето или цигарата секогаш ги држат на исто место, туморот често се појавува токму таму. На ракот на долната усна често му претходи актиничен хеилитис, хронично оштетување на усната предизвикано од сонце. Ако усната е постојано сува, се лупи или има белузлава боја, треба да ја прегледа дерматолог.

Симптоми на рак на горната усна

Ракот на горната усна најчесто се јавува на кожата над усната, блиску до носот. Обично изгледа како мало испакнување со сјај како бисер, кое со времето вдлабнува во средината и лесно крвари. Бидејќи расте бавно, со години може да се смета за пупка или бенка. Туморите во оваа област се однесуваат како рак на кожата; за повеќе информации погледнете ја нашата страница за рак на кожата.

Херпес, афта или рак на усната?

Повеќето рани на усната се бенигни. Табелата подолу може да помогне да ги разликувате, но конечна дијагноза се поставува само со преглед и, доколку е потребно, со биопсија.

Накратко, секоја рана на усната што трае подолго од три недели и не се подобрува со креми мора да ја прегледа лекар.

Што предизвикува рак на усната?

Најважната причина е сончевата светлина. Ултравиолетовото оштетување што се натрупува со години ја нарушува ДНК на клетките на усната. Затоа ракот на усната е почест кај луѓето што работат на отворено, како земјоделци, рибари и градежни работници. Други фактори на ризик се:

• Пушење цигари, пури и особено лула

• Џвакање тутун и прекумерно пиење алкохол (ризикот значително расте во комбинација со тутун)

• Светол тен и кожа што лесно изгорува на сонце

• Машки пол и возраст над 50 години

• Лекови што го потиснуваат имунитетот, по трансплантација на орган или од други причини

• Претходно прележан рак на кожата

• Долготраен актиничен хеилитис

Откажувањето од пушењето е еден од најефикасните начини да се намали ризикот од рак на усната и устата. Поддршка за ова можете да добиете во нашата амбуланта за откажување од пушење.

Како се дијагностицира рак на усната?

При прегледот внимателно се прегледуваат усната, внатрешноста на устата и лимфните јазли на вратот. Од сомнителното место, под локална анестезија, се зема мало парче ткиво, односно се прави биопсија. Дијагнозата се потврдува со патохистолошка анализа. Ако се потврди рак, за да се види длабочината на туморот и дали се проширил во лимфните јазли, може да се побара ултразвук на вратот, КТ или МР. Кај големи тумори може да се користи и ПЕТ-КТ.

Стадиуми на рак на усната

Стадиумот се одредува според големината на туморот, дали навлегол во околните ткива и дали се проширил во лимфните јазли.

Рак на усната во прв стадиум е фазата во која лекувањето дава најдобри резултати. Во овој стадиум туморот е ограничен само на усната и најчесто може целосно да се отстрани со една операција. Дополнително лекување може да не биде потребно.

Дали ракот на усната е смртоносен?

Ракот на усната е еден од видовите рак на главата и вратот со најповолен тек. Кај пациентите што се лекуваат пред болеста да се рашири во лимфните јазли, петгодишното преживување е над 90%. Сепак, ова зависи од раното откривање. Туморите што се занемаруваат со години може да се рашират во лимфните јазли на вратот; тогаш лекувањето станува пообемно, а шансите за успех се помали. Затоа најголемиот ризик е да чекате со мислата „не боли, ќе помине“.

Како се лекува ракот на усната?

Лекувањето се планира заеднички од специјалисти по хирургија на глава и врат, пластична хирургија и радиотерапија, според типот, големината и локацијата на туморот и општата здравствена состојба на пациентот.

Операција

Основниот начин на лекување на ракот на усната е операцијата. Туморот се отстранува заедно со неколку милиметри здраво ткиво околу него. Кај тумори помали од една третина од усната се прави клинеста ексцизија во форма на V, а рабовите директно се зашиваат; со овој метод усната во голема мера ги задржува и функцијата и изгледот. Кај поголеми тумори усната се реконструира со ткиво од образот или од другата усна. Овие реконструкции се област на тимот за пластична и реконструктивна хирургија. Кај некои базоцелуларни тумори може да се примени и Мохс хирургија, при која туморот се отстранува слој по слој, а секој слој веднаш се анализира под микроскоп.

Ако има ширење во лимфните јазли или ако туморот е голем и длабок, во истата операција се отстрануваат и лимфните јазли на вратот (дисекција на вратот).

Колку трае операцијата на рак на усната?

Времетраењето зависи од големината на туморот и од реконструкцијата што треба да се направи. Клинестото отстранување на мал тумор во ран стадиум најчесто трае 30–60 минути под локална или општа анестезија, а пациентот може да си оди дома истиот или следниот ден. Операциите при кои е потребна реконструкција на усната со пресадување ткиво и дисекција на вратот може да траат 3–5 часа и да бараат неколкудневен престој во болница.

Радиотерапија и лекови

Кај пациенти кај кои операцијата не е соодветна, или кога операцијата сериозно би ги нарушила функциите на усната, како основно лекување може да се примени радиотерапија. По операцијата се дава дополнителна радиотерапија ако постои сомнеж дека во хируршките рабови останал тумор или ако е утврдено ширење во лимфните јазли. Кај напредната болест на лекувањето може да се додадат хемотерапија, таргетирана терапија или имунотерапија. Овие третмани се планираат во нашите одделенија за радиотерапија и онкологија.

Дали ракот на усната поминува сам од себе?

Ракот на усната не поминува сам од себе. Мастите, билните мешавини, сушењето или горењето може привремено да ја затворат раната на површината, но не го уништуваат туморот под неа. Напротив, ваквите обиди ја одложуваат дијагнозата и му даваат време на туморот да расте. Единственото вистинско решение за ракот на усната е операција или радиотерапија по поставената дијагноза. Во ран стадиум ова лекување најчесто дава резултат одеднаш и трајно.

Закрепнување по операција на рак на усната

Во првите денови по операцијата очекувано е усната да биде отечена, затегната и малку болна. Болката обично се контролира со обични лекови против болки. Отокот значително се намалува за една до две недели. Конците се вадат по околу една недела.

• Во првите денови изберете млака или ладна, мека храна што лесно се џвака. Пиењето со сламка помага усната да не се напрега.

• Внимавајте на хигиената на устата и по јадење нежно исплакнете ја устата.

• Не пушете додека раната не зарасне; пушењето го одложува заздравувањето и го зголемува ризикот ракот повторно да се појави.

• Додека лузната целосно не созрее, односно околу една година, заштитувајте ја усната од сонце и користете балсам за усни со заштитен фактор.

По поголеми реконструкции, извесно време може да има намалена чувствителност на усната или потешко отворање на устата. Ова најчесто се подобрува во текот на неколку месеци.

Редовните контроли по лекувањето се многу важни. Во првите две години контролите се почести, а потоа поретки. На нив се прегледуваат и усната и лимфните јазли на вратот. Кај луѓето што прележале рак на усната поголема е и веројатноста за нов рак во устата или на други делови од кожата, па не треба да се занемаруваат ни прегледите на кожата.

Може ли да се спречи ракот на усната?

Најголемиот дел од ракот на усната може да се спречи. Наједноставните мерки се: да не останувате долго на отворено меѓу 11:00 и 16:00 часот, кога сонцето е најсилно, да носите шешир со широк обод и во текот на денот често да нанесувате балсам за усни со SPF. Избегнувањето цигари и други тутунски производи, ограничувањето на алкохолот и навремениот преглед за секоја промена на усната што не зараснува исто така значително го намалуваат ризикот.

Ракот на усната се проценува во истата специјалност како и другите видови рак на усната шуплина и на главата и вратот. За повеќе информации погледнете ги нашите страници за рак на устата и рак на главата и вратот.

Најчесто поставувани прашања за ракот на усната