Што е бронхиектазија? Кои се симптомите? Како се дијагностицира и лекува?

Што е бронхиектазија, кои се симптомите, како се дијагностицира и лекува: Бронхиектазијата е хронична белодробна болест во која дишните патишта низ кои се пренесува воздухот во белите дробови (бронхиите) трајно се прошируваат и со текот на времето им се нарушува структурата. Симптомите како што се честите повторувачки кашлици, обемниот шлаем и повторувачките инфекции можат да го отежнат секојдневниот живот. Добрата вест е следнава: кога болеста ќе се забележи навреме и редовно се следи, повеќето пациенти можат да водат удобен и активен живот.

Што е бронхиектазија и како се развива?

Во нашите бели дробови има дишни патишта кои ни овозможуваат да дишеме и кои се стеснуваат како гранки на дрво; тие се нарекуваат бронхии. Кај бронхиектазијата, поради повторувачките инфекции и воспаленија, овие дишни патишта трајно се прошируваат и ѕидовите им ослабуваат. Бидејќи е оштетена еластичната структура на ѕидот на бронхиите, ова проширување што настанало е неповратно.

Болеста има хроничен тек и ако не се лекува, со текот на времето напредува. Најчесто се јавува во левиот долен дел на белите дробови. Кај некои лица е вродена, додека кај повеќето пациенти се развива подоцна како резултат на прележани инфекции, проблеми со имунолошкиот систем или туѓи тела што навлегле во дишниот пат. Меѓутоа, кај околу 40% од пациентите не може да се најде точна причина.

Што се случува во белите дробови:

Внатрешната површина на здравите бронхии е покриена со тенок слој слуз (шлаем). Овој слој служи за фаќање и исфрлање на штетните материи и микроби во воздухот што го дишеме. Кога бронхиите се проширени, оваа слуз се акумулира повеќе од нормалното и нејзиното исфрлање станува потешко.

Акумулираната слуз создава соодветна средина за микробите. Како што се развива инфекцијата, бронхиите се оштетуваат уште повеќе, што доведува до акумулација на уште повеќе слуз и нови инфекции. На овој начин се создава маѓепсан круг и оштетувањето во белите дробови со текот на времето се длабочи. Целта на третманот е токму да се прекине овој круг.

Видови бронхиектазија:

Според форматот на проширувањето на бронхиите, се дефинираат три главни типа:

• Цилиндричен (тубуларен) тип: Најчестиот вид и обично со најмал степен на тежина. Бронхиите се прошируваат како рамна цевка.

• Варикозен тип: Бронхиите на места се прошируваат, а на места се стеснуваат; изгледот наликува на проширени вени (варикси). Ова е тип со средна тежина.

• Цистичен (сакуларен) тип: Најтешкиот тип. Бронхиите се прошируваат до тој степен што стануваат кесички исполнети со секрет (цисти).

Зошто настанува бронхиектазијата:

Бронхиектазијата обично се појавува како резултат на оштетување предизвикано од друг проблем што ги зафаќа белите дробови. Главните причини се следните:

Прележани белодробни инфекции:

Една од најчестите причини се тешките белодробни инфекции, особено оние прележани во детството. Болести како што се пневмонија, туберкулоза, голема кашлица (пертусис) и морбиили (мали сипаници) можат да предизвикаат трајно оштетување на ѕидовите на бронхиите. Кај инфекциите кои не се лекувани навреме и соодветно, овој ризик се зголемува. Габичните инфекции и одредени вирусни инфекции исто така можат да ги оштетат дишните патишта.

Проблеми со имунолошкиот систем:

Лицата со слаб имунолошки систем се поподложни на инфекции; повторувачките белодробни инфекции, исто така, создаваат подлога за бронхиектазија. Болестите на сврзното ткиво како што се рематоидниот артритис и склеродермијата, воспалителните цревни болести како Кроновата болест и улцерозниот колитис, како и состојбите како ХИВ и дијабетес можат да го зголемат ризикот.

Наследни и вродени причини:

Кај некои пациенти причината е наследна. Во развиените земји најчеста наследна причина е цистичната фиброза, која доведува до производство на густ и леплив секрет, предизвикувајќи затнување на дишните патишта и инфекција. Исто така, одредени генетски болести како што се примарна цилијарна дискинезија и дефицит на алфа-1 антитрипсин, како и состојби во кои структурата на бронхиите се развила вродено различно, можат да доведат до бронхиектазија.

Пушење и фактори од околината:

Пушењето ги иритира бронхиите, ја намалува отпорноста на инфекции и го влошува текот на болеста. Долготрајната изложеност на штетни хемиски гасови и чад исто така ги оштетува дишните патишта. Покрај овие, хроничните белодробни болести како што е ХОББ, рефлуксот каде што содржината од желудникот се враќа назад, опструкциите во дишниот пат и одредени бенигни тумори на бронхиите исто така можат да придонесат за развој на бронхиектазија.

Кои се симптомите на бронхиектазија

Симптомите се разликуваат од личност до личност. Додека кај некои пациенти се забележуваат само благи тегоби, кај други може да има различни симптоми што го отежнуваат секојдневниот живот. Тегобите најчесто се развиваат полека во текот на месеци или дури години.

Континуирана кашлица и обилен шлаем:

Најчестиот симптом е упорната кашлица која се јавува секој ден. Кашлицата се зголемува особено наутро и по физичка активност. Кашлицата често е проследена со обилен шлаем; шлемот најчесто е со жолто-зелена боја и понекогаш може да има непријатен мирис. Згуснувањето и непријатниот мирис на шлемот најчесто укажуваат на зголемување на инфекцијата.

Краткотрајност на здивот и болка во градите:

Поради акумулираната слуз во дишните патишта и оштетувањето што настанува со текот на времето, може да се појави отежнато дишење; ова може да се почувствува дури и при благи напори. Може да се јави и болка во градите, чувство на исполнетост или свиречко (хрипливо) дишење при кашлање или длабоко вдишување.

Крв во шлемот (хемоптизија):

Кај значаен дел од пациентите може да се појави крв заедно со шлемот; ова се нарекува хемоптизија. Најчесто е во форма на благи ленти од крв во шлемот. Меѓутоа, ретко може да се појави поголема количина на крв; оваа состојба бара итна проценка. Кога ќе забележите значајно количество крвав шлаем, обратете се во здравствена установа без губење време.

Замор и треска:

Поради хроничната инфекција и неможноста за доволен внес на кислород, може да се појави постојан замор и малаксаност. Во периоди кога инфекцијата се разгорува, може да се забележат треска, ноќно потење и влошување на општата состојба.

Промени на врвовите на прстите (бапкови прсти):

Кога подолго време не се внесува доволно кислород, врвовите на прстите може да се прошират и да станат заоблени, а ноктите да се испакнат како лажица. Овој знак, наречен „бапкови прсти“, обично се појавува во поодминатите фази.

Како се дијагностицира бронхиектазијата?

Дијагнозата започнува со сослушување на вашите тегоби. Вашиот лекар ги оценува прашањата од кога траат симптомите, вашите минати белодробни инфекции, хронични болести и семејната историја. Потоа, се прават одредени испитувања за да се разјасни дијагнозата.

Физикален преглед

Вашите бели дробови се слушаат со стетоскоп. Како резултат на слузта во дишните патишта и проширувањето, може да се слушнат ненормални респираторни звуци наречени „хрипови“. Исто така, се оценуваат бојата и количината на вашиот шлаем, дали има крвав шлаем и колку отежнатото дишење го влијае вашиот секојдневен живот.

Методи за снимање (Томографија и Ренген)

Највредниот метод во дијагностиката на бронхиектазијата е компјутерската томографија на белите дробови со висока резолуција (ХРКТ). Томографијата детално ги прикажува проширувањето на бронхиите, задебелувањето на ѕидовите и структурните промени и ја потврдува дијагнозата.

Ренгенот на белите дробови обично е испитување од прв чекор; иако дава одредени насоки, може да биде несоодветен за прикажување на бронхиектазијата самостојно. Затоа, во случај на сомнеж, се врши дополнително испитување со томографија. Во одредени случаи, може да биде потребна и бронхоскопија за директно визуелизирање на внатрешноста на дишните патишта.

Тестови на белодробната функција

Овие тестови, кои се изведуваат со дување во уред, го мерат капацитетот на вашите бели дробови и степенот на стеснување на дишните патишта. Истите редовно се повторуваат и за следење на текот на болеста со текот на времето.

Анализи на шлаем и крв

Со културата на шлаем се одредува кој микроб ја предизвикал инфекцијата; ова овозможува избор на најсоодветниот антибиотик за вас. Анализите на крвта ја оценуваат инфекцијата и имунолошкиот систем. Доколку е потребно, за истражување на основната причина, може да се направат и тестови за цистична фиброза и генетски испитувања.

Третман на бронхиектазија и квалитет на живот

Основната цел на третманот е да се стават симптомите под контрола, да се намалат инфекциите и да се забави напредувањето на болеста. Иако бронхиектазијата не исчезнува целосно, со правилен третман квалитетот на животот значително се подобрува. Третманот се планира индивидуално за секој пациент.

Медикаментозна терапија

Антибиотиците се користат за ставање на инфекциите под контрола; изборот на лекот се прави врз основа на резултатот од културата на шлаем колку што е можно поскоро. Во третманот може да се додадат и муколитички лекови кои го разредруваат шлемот и овозможуваат по лесно негово исфрлање, како и бронходилататорни лекови кои ги отвораат дишните патишта и го намалуваат отежнатото дишење. Кај пациенти со чести напади, може да се разгледа долготрајна терапија со ниски дози на антибиотици кои се ефикасни и против микробите и против воспалението. Вакцините против грип и пневмонија се исто така важни за заштита од инфекции.

Респираторна физиотерапија и пулмонална рехабилитација

Редовното чистење на шлемот во дишните патишта е еден од најважните делови од третманот. Специјалните позиции наречени постурална дренажа, вежбите за дишење и помошните уреди како што е флутерот овозможуваат полесно исфрлање на лепливиот шлаем. Програмите за пулмонална рехабилитација пак, го зголемуваат белодробниот капацитет и издржливоста преку тренинг за вежбање. Овие техники можат редовно да се применуваат дома откако ќе се совладаат во придружба на физиотерапевт.

Хируршки третман

Ако болеста е концентрирана во ограничен дел од белите дробови и не може доволно да се контролира со лекови, хируршката опција доаѓа предвид. Во овој случај, болниот дел од белите дробови (лобус) се отстранува. Кај соодветните пациенти, стапката на успех на хирургијата е мошне висока.

Денес, повеќето од овие операции можат да се извршат со затворена (видеоасистирана, VATS) метода. Бидејќи во оваа метода се користат мали засеци од неколку сантиметри, пациентите обично чувствуваат помалку болка и се отпуштаат за неколку дена. Како и кај секоја операција, и тука постои можност за компликации како што се крварење или инфекција; меѓутоа, кај соодветните пациенти овој ризик е низок. Кај пациенти чиј квалитет на живот е сериозно нарушен, кои имаат повторувачки крвав шлаем или често се хоспитализирани, хирургијата може значително да го подобри квалитетот на животот.

Препораки за начинот на живот

• Ако пушите, задолжително престанете и држете се подалеку од чадот од цигарите.

• Внимавајте да консумирате доволно течности за лесно исфрлање на шлемот.

• Хранете се урамнотежено и со одобрение од вашиот лекар вежбајте редовно и умерено.

• Држете се подалеку од прашливи, чадести и загадени средини.

• Редовно примајте ги вакцините против грип и пневмонија.

• Не ги занемарувајте контролите и обратете се без губење време кога ќе се зголемат вашите тегоби.

Што се случува ако не се лекува?

Кај нелекуваната бронхиектазија инфекциите стануваат чести, хоспитализациите се зголемуваат и со текот на времето болеста ги нарушува белодробните функции уште повеќе, напредувајќи сè до респираторна инсуфициенција. Ретко може да се забележат и итни состојби како сериозно крварење. Поради ова, раната дијагноза и редовното следење имаат големо значење.

Често поставувани прашања

Бронхиектазијата не исчезнува целосно бидејќи претставува трајна промена настаната во дишните патишта. Меѓутоа, ова не значи дека болеста ќе ви го ограничи животот. Симптомите може да се држат под контрола со вистинските лекови, редовната респираторна физиотерапија и здравите животни навики. Пациентите со рана дијагноза и редовно следење воглавно водат активен и удобен живот.

Бронхиектазијата е состојба која бара доживотно следење. Важно е да не ги занемарувате контролите, да се држите подалеку од цигарите и чадот од цигарите, да избегнувате прашливи и загадени средини, да внесувате доволно течности, да се храните урамнотежено и да ги правите редовните вежби препорачани од вашиот лекар. Не заборавајте да ги примите вакцините против грип и пневмонија, да ги следите препораките за респираторна физиотерапија и веднаш да се обратите кога вашите тегоби ќе се зголемат. Побарајте да се направи култура на шлаем доколку е можно пред да започнете со антибиотици.

Иако некои причини (на пр. наследни болести) не е можно да се спречат, постојат начини за намалување на ризикот: целосно лекување на белодробните инфекции, непотставање на лековите на пола, примање на вакцините против грип и пневмонија, следење на календарот за вакцинација кај децата, како и држење подалеку од пушењето и штетните чадови се меѓу главните од нив. Особено кај децата, во случај на голтање туѓо тело, дишниот пат може да се затне, па затоа треба веднаш да се обратите во здравствена установа.

Бронхиектазијата е хронична болест и иако не се излекува целосно, може да се контролира. Со рана дијагноза, редовно следење и правилен третман, вашите симптоми може да се држат под контрола; вашиот квалитет на живот значително се зголемува. Престанувањето со пушење, примањето на вашите вакцини, редовното применување на респираторната физиотерапија и незанемарувањето на контролите се најважните чекори за успешно управување со болеста. Запомнете: бронхиектазијата е состојба со која може удобно да се живее заедно кога се управува правилно.

Пополнете го формуларот за подетални информации и контакт!