Kortizon, kortikosteroid ilaçlar kapsamında, romatoid artrit veya astım gibi çeşitli hastalıkların tedavisinde kullanılabilen bir ilaç çeşididir. Eklem enjeksiyonları, damlalar veya kremler aracılığıyla kullanılabilir. Bu ilaç türü hekim kontrolünde alınmalıdır. Uzun vadeli kullanımlarında çeşitli yan etkilere neden olabildiğinden, ideal dozda kullanımı son derece önemlidir. Hastanın sağlık durumu ve kullanılacak tedaviye göre vücuda alınma şekli değişebilir.
Kortizon Nedir?
Kortizon bir kortikosteroid türüdür ve vücutta böbrek üstü bezleri tarafından doğal yolla üretilen kortizolle benzeyen bir ilaçtır. Steroid türü olarak kabul edilen bu ilaçlar sporcular tarafından kullanılan steroid bileşiklerinden son derece farklıdır. Çeşitli hastalıkların durumunda vücudun ekstra kortizol ihtiyacı olabilir ve bu tür durumlarda tedaviyi desteklemek üzere kortizol görevi üstlenen bu ilaçlara başvurulabilir.
Kortizon Tedavisi Nedir?
Kortizon tedavisi çeşitli yöntemlerle vücuda kortizon verilmesine dayanır. İlaçlarla bağışıklık sisteminin aktivitesinin düşürülmesi ve vücuttaki iltihaplanmanın azalması hedeflenir. Kortizon, iltihaplanmaya neden olan kimyasal üretimini azaltarak, doku hasarının azalmasını destekler. Bağışıklık sistemiyle yakından ilişkili olduğundan, bu tedavi sürecine sadece gerekli durumlarda başvurulur.
Kortizon faydaları bulunur. Vücutta sürekli olarak bir iltihap gelişmesi uzun vadede doku ve organların zarar görmesine neden olabilir. Alınan kortizon bu iltihabı yatıştırarak, dokuların zarar görmesini önleyebilir ve tedavi sürecine katkıda bulunabilir. Buna ek olarak romatoid artrit gibi eklem ağrıları yaşayan veya hareket etmekte zorlanan kişilere uygulanması halinde ağrı şiddetini azaltarak kişinin günlük yaşam kalitesini arttırabilir.
Farklı kullanım yöntemleri bulunan bu ilaç türü, kullanım şekillerine göre vücutta kalma süreleri ve etki etme hızları değişiklik gösterebilir. Tedavi, hastalığın geliştiği bölgeye lokal olarak uygulanabildiği gibi oral yolla alınan ilaçlar halinde tüm sisteme yani vücuda yayılacak şekilde, sistemik tedavi kapsamında da uygulanabilir.
Lokal kortizon tedavilerinde eklem enjeksiyonları, cilt kremleri, göz damlaları, fitiller veya kulak damlaları kullanılabilir. Sistemik tedavilerde ise oral yolla veya inhale olarak alınan ilaçlar veya intravenöz uygulamalara başvurulabilir. Bazı durumlarda intramüsküler yani kas içine de kortizon verilebilir. Steroid tedavilerinde çeşitli yan etki riskleri bulunduğundan genellikle lokal kullanımlar ön plana çıkar. Özellikle uzun süreli tedavilerde sistemik kullanım daha fazla yan etkiyle karşılaşma ihtimalini arttırabilir.
Kortizon Hangi Hastalıklarda Kullanılır?
Kortizon kullanımı, çeşitli hastalıkların tedavisinde başvurulan bir yöntemdir. Antienflamatuar etki göstermesi ve ağrıyı azaltmak amacıyla kullanılan bu ilaçlar, aşağıdaki hastalıkların tedavisinde sıkça başvurulan tedavi yöntemleri arasındadır:
- Alerjik rinit: Burundaki iç kısmının iltihaplanmasıyla gelişen alerjik rinit, polen küf veya toz gibi alerjenlerden kaynaklı gelişir. Hapşırma, burun akıntısı veya tıkanıklığı gibi şikayetler yaratabilir.
- Saman nezlesi: Birçok kişinin hayatını etkileyen bir alerjik hastalıktır. Polene karşı alerjik reaksiyon gösterilmesi sonucu gelişir. Özellikle ilkbahar aylarında artış gösterir.
- Atopik egzama: Atopik dermatit olarak da adlandırılan bu durum, çocuklarda yaygın olarak görülür. Ciltte kaşıntı, kızarıklık ve kuruluk nedeniyle çatlama gibi belirtiler yaratabilir. Bu durum tedavi edilmesi gereken, kronik bir hastalıktır.
- Lupus: Otoimmün bir rahatsızlık olan lupus çoğu zaman cildi etkiler. Ciltte döküntülere ve eklem ağrısına neden olabilen bir rahatsızlıktır.
- Astım: Her yaşta ortaya çıkabilen, akciğerlerdeki hava yollarında gelişen iltihaplanma sonucu solunum kalitesini düşüren bir kronik hastalıktır. Öksürük ve nefes darlığı gibi belirtilerle karakterizedir.
- Eklem iltihaplanmaları ve ağrılar: Kazalar veya yaralanmalar sonucunda veya romatoid artrit gibi eklemlerde iltihaplanma yaratabilecek hastalıkların sonucunda gelişen semptomlardır. Kortizon bu semptomların tedavisi için kullanılabilir.
- Crohn ve ülseratif kolit gibi inflamatuar bağırsak hastalıkları: Sindirim sisteminin herhangi bir yerinde tutulum gösterebilen bu hastalıklar, bağırsakları da etkileyebilir. Bu durumda bağırsaklarda yaralar ve iltihaplanmalar gelişebilir. Kortikosteroid tedavisi yaygın kullanılan tedavi yöntemleri arasındadır.
- Multipl skleroz (MS): Beyin ve omurilikte tutulum gösterebilen bu rahatsızlık zaman içerisinde ilerleyebilen ve kişinin yaşam boyunca etkilendiği bir rahatsızlık türüdür. Hastalıkla beraber kol ve bacak hareketlerinde kayıp, denge ve duyum sorunları gelişebilir. Kortikosteroidler başta olmak üzere çeşitli ilaçlar tedavileriyle semptomların yavaşlatılması hedeflenir.
Kortizon İğnesi Nedir?
Kortizon iğnesi, kortizonun ağrıyı hafifletme ve bölgesel iltihabı dağıtma etkilerinden yararlanılmak üzere kullanılan bir enjeksiyondur. Bu enjeksiyon sırasında kortikosteroidler vücudun çeşitli yerlerine enjekte edilebilir. Çoğu zaman eklem iltihabı tedavisinde kullanılan iğneler eller, kalçalar, omuzlar veya omurgaya uygulanabilir. Bazı durumlarda ayak ve dizlere de iğne enjeksiyonu yapılabilir.
Kortizonun Yan Etkileri Nelerdir?
Gereğinden fazla ve uzun süreli kullanımda kortizon zararları söz konusu olabilir. Bu durum ideal dozda ve doğru kullanım şeklinin belirlenmesiyle kontrol altına alınabilir. Yine de bazı kişilerde kortizon mide ağrısı başta olmak üzere çeşitli yan etkilere neden olabilir. Bu yan etkiler aşağıdaki şekildedir:
- İstemsiz kilo artışı: Kortizon kan şekeri seviyelerinde değişimler yaratarak kişilerde iştah artışına neden olabilir. Bu durum kişilerin tüketilen besin kontrolü sağlamasında zorlamalarına ve istemsiz kilo artışı yaşamalarına neden olabilir.
- Ruh hali değişiklikleri: Vücuttaki stres düzeyinin artmasıyla benzer etkiler gösteren ve çeşitli hormonal değişimler yaratan kortizon sinirlilik gibi ruh hali değişikliklerine neden olabilir.
- Enfeksiyonlara karşı daha duyarlı olma: Bu tür ilaçlar bağışıklık sistemini baskılayıcı etki göstererek iltihaplanmanın azalmasını sağlar. Bağışıklık sistemindeki bu değişim ise vücudun dış etkenlere karşı daha hassas ve hastalıklara karşı daha duyarlı olmasına neden olabilir.
- Uyku problemleri: Uyku hormonu olarak bilinen melatonin ve kortizon arasında ters ilişki bulunur. Kortizol vücudun uyanmasını sağlarken, melatonin ise uykunun gelmesi için çalışır. Bu iki hormon seviyelerinde değişimler olması uyku problemlerini beraberinde getirebilir.
- Ödem oluşumu: İlaçların en yaygın belirtileri arasında ödem oluşumu bulunur. Bu durum eklemlerde veya yüzde şişlik gibi belirtiler açığa çıkarabilir.
- Yüksek tansiyon: Kortizon, kortizolle benzer etki gösterir. Kortizol dolaylı yoldan kan basıncını etkiler. Yüksek hormon seviyeleri tansiyon yüksekliğine neden olabilir. Tedavi dahilinde, kişilerde tansiyon seviyelerinde artış görülmesi yaygın karşılaşılan bir durumdur.
Kortizon kişiden kişiye vücutta farklı tepkilere yol açabileceğinden bazı kişilerde daha farklı semptomlarla da karşılaşılabilir. Yukarıda bahsedilen semptomlar en yaygın görülenler arasında bulunmakta olup semptom şiddetinin artması halinde takibinizi sağlayan sağlık uzmanınıza danışmanız önerilir.
Sık Sorulan Sorular
Kortizon Vücuttan Nasıl Temizlenir?
İlaç tedavisinden sonra yan etkileri azaltmak veya vücudun fazla kortizondan arınmasını sağlamak için çeşitli yöntemlere başvurulabilir. Öncelikle kişilerin diyet liflerinden zengin beslenmesi, fermente edilmiş yoğurt ve kefir gibi ürünleri günlük beslenmesine eklemesi önerilir. Kafeinden kaçınılması ve yeterli su alımına dikkat edilmesi de oldukça önemlidir. Buna ek olarak uyku düzenine dikkat edilmesi ve sağlık koşullarının elverişli olduğu takdirde egzersiz yapılması da önerilir.
Kortizon Vücutta Kaç Günde Atılır?
Kortizon ilaçlarının vücuttan atılma süreleri kişinin yaşı, kilosu ve cinsiyetine göre değişiklik gösterebilir. Yapılan tedavinin uygulama sıklığına göre de yine bu süre değişebilir. Örneğin steroid enjeksiyonlarının etkileri birkaç hafta ile birkaç ay arasında sürebilir. Vücuttan atılma süresi de etki etme süresiyle orantılıdır.
Kortizon Kullandıktan Sonra Nasıl Beslenmeli?
Kortizon tedavisiyle birlikte beslenmede de belirli değişiklikler yaparak, tedavi nedeniyle gelişebilecek yan etki riski minimuma indirilebilir. Bu noktada kişilere şeker oranı yüksek yiyeceklerden kaçınmaları önerilir. Bu tür gıdalar yüksek kan şekeri riskini artırabilir. Yüksek sodyum içeren cips veya şarküteri ürünleri tüketiminden kaçınılmalıdır. Bu durum kan basıncının yükselmesine neden olabilir. Bunlara ek olarak kolesterol ve trigliserit içeriği yüksek kızarmış yiyeceklerden uzak durulmalı, bu tür gıdalar yerine az yağlı, yüksek proteinli besinlere odaklanılmalıdır.
Kortizon Halsizlik Yapar mı?
Kas güçsüzlüğü ve yorgunluk hissi tedavide yaygın görülen yan etkiler arasındadır. İlacın etki etmeye başlamasıyla birlikte kişilerde halsizlik şikayetiyle karşılaşılabilir.
Kortizon Kullanan Neden Tuz Yemez?
Kortizon vücutta su tutumunu ve beraberinde ödem gelişimini tetikleyebilir. Tuz veya tuzlu gıdalar vücuttaki su tutumunu arttırdığından, kortizonun bu yan etkisinin şiddetini de arttırabilir. Özellikle ayaklarda ve eklem bölgelerindeki ödem oluşumu, rahatsız edici boyuta ulaşabilir. Buna ek olarak ilaçlar tansiyon seviyelerinde artışa neden olabilir. Yoğun tuz tüketimi de bu durumu tetikleyebildiğinden kişilerin yüksek tansiyon şikayetiyle karşılaşma riski artabilir.
Kortizon İltihabı Kurutur mu?
Kortikosteroidler vücudun bağışıklık tepkisinin yavaşlamasını sağlayarak iltihabı azaltabilir. Böylece iltihaplı bölgedeki ağrı ve kaşınma da azalabilir. Bu nedenle bu tür ilaçların iltihabı kuruttuğu söylenebilir.
Kortizon Kilo Aldırır mı?
Uzun süreli kortizon kullanımı iştahta artışa neden olabilir ve kişiler yedikleri yemekleri kontrol etmede zorlanabilir. Kortizon tedavisi süresince iştah kontrolü sağlamaya yönelik özenli çalışılması, kilo almanın önüne geçebilir.
Kortizon Vücutta Su Tutar mı?
Kortizon tedavisinin yan etkileri arasında vücutta ödem oluşumu, bir diğer deyişle su tutumu bulunur. Bu nedenle su tutumunun minimum düzeyde tutulması için tedavi süresi dahilinde kişilerin tuzsuz beslenmeleri ve şeker tüketimini azaltmaları önerilir.
Kortizon Tedavisi Saç Döker mi?
Tedavi süreci dahilinde bazı ilaç türlerinin saç dökülme oranını artırabileceği görülmüştür. Bu durum sadece ilaçlarla ilgili değil, yüksek kortizol seviyelerine yönelik yapılan çalışmalarda da görülmüştür. Kortizol saç döngüsündeki hücre sinyallerini bozabilir ve saç gelişimini olumsuz yönde etkileyebilir.
Kortizon İğnesi Ne Kadar Arayla Yapılır?
Geçici bir yaralanma durumunda anlık olarak ağrıyı ve iltihabı gidermek için tek bir kortizon iğnesi yeterli olabilir ancak geçirilen rahatsızlığın kronik olması halinde iğne belirli aralıklarla yapılmaya devam edilir. Uzman hekim, hastanın sağlık durumuna göre dozlar arasındaki süreyi belirler. Yılda üçten fazla doz kullanılmamasına ise özen gösterilir.
Kortizonun Yan Etkileri Ne Zaman Başlar?
Kortizon yan etkileri kullanılan ilaç formuna göre farklı zamanlarda görülmeye başlayabilir. Örneğin steroidler oral yolla tabletler halinde alınıyorsa düzenli kullanımdan 3 hafta sonra kas güçsüzlüğü, iştah artışı veya yara iyileşmesinde gecikme gibi belirtiler yaşanabilir.
Kortizon Ne Zaman Etki Eder?
Kortizonun vücuda alınma şekli ve alınan doza göre etki etme süresi de değişiklik gösterir. Örneğin steroid enjeksiyonları bir hafta sonrasında etkisini göstermeye başlayarak ağrı gibi semptomların azalmasını sağlayabilir.
Kortizon tedavisi hakkında doğru ve kişiye özel bilgi almak, olası yan etkiler konusunda uzman görüşüne başvurmak için İç Hastalıkları hekimlerimizden randevu alabilirsiniz. Sağlığınız için tedavi sürecini mutlaka hekim kontrolünde planlayın.
