Kızamık
Kızamık yüksek ateş ve öksürük gibi semptomlara ciltte belirgin bir döküntünün eşlik ettiği insanlık tarihinin karşılaştığı en bulaşıcı viral enfeksiyon hastalıklarından birisidir. Kızamık virüsü öksürük veya hapşırma yoluyla etrafa yayılan damlacıkların solunması veya kontamine yüzeylere temas edilmesi yoluyla kolaylıkla bulaşabilir. Günümüzde KKK aşısı olarak da bilinen kızamık, kabakulak ve kızamıkçık aşısı kızamık enfeksiyonunu önlemenin bilinen en etkili yoludur. Özellikle 5 yaşın altındaki çocuklarda kızamık enfeksiyonu ciddi komplikasyonlara neden olabilir. Bu nedenle henüz ortaya çıkmadan gerekli önlemlerin alınması önemlidir.
Kızamık Nedir?
Kızamık, bir diğer ismiyle rubeola, Paramyxoviridae familyasının Morbillivirus cinsine ait zarflı, tek zincirli bir RNA virüsünün neden olduğu oldukça bulaşıcı bir enfeksiyon hastalığıdır. İlk zamanlarda neden olduğu döküntüler nedeniyle çiçek hastalığıyla karıştırılırken, 9. yüzyılda hekim Zekeriyyā Rāzī tarafından tanımlanmasıyla birlikte çiçek hastalığından farklı bir enfeksiyon olarak kabul edilir.
Hastalık enfekte kişinin öksürme, hapşırma ve konuşma sırasında etrafa yaydığı damlacıklar yoluyla kolaylıkla bulaşabilir. Hastalığın erken döneminde yüksek ateş, kuru öksürük, burun akıntısı, gözlerde kızarıklık ve ağız içinde yaralar görülebilir. Bu belirtilerin ardından yüzde başlayan ve zamanla tüm vücuda yayılan kırmızı, kahverengi, mor renkli kızamık döküntüsü olarak bilinen cilt lezyonları gelişir.
Kızamığın kontrol altına alınabilmesi 1963 yılında Edmonston suşundan elde edilen ilk canlı zayıflatılmış aşının kullanıma sunulmasıyla başlar. Aşılama öncesi döneme bakıldığında insanlığın her 2 ila 5 yılda bir kızamık salgını ile karşı karşıya kaldığı görülebilir. Dünya Sağlık Örgütü aşılama programlarının genişletilmesiyle birlikte 2000-2023 yılları arasında dünya genelinde 60 milyondan fazla ölümün önlendiğini tahmin etmektedir.
Günümüzde yanlış bilgiler nedeniyle aşı karşıtlığının yaygınlaşması veya bazı ülkelerde aşıya ulaşımın sınırlı olması nedeniyle kızamık hastalığı yeniden artış gösterme eğilimindedir. Kızamık bebeklerde ve bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerde ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Dünya Sağlık Örgütü tarafından hazırlanan raporlarda sadece 2019 yılında bile 207.000’den fazla kızamığa bağlı yaşam kaybının gerçekleştiği görülmektedir.
Kızamık Belirtileri Nelerdir?
Kızamık virüsüne maruz kaldıktan sonra belirtiler hemen ortaya çıkmayabilir. Çalışmalara göre kızamık kuluçka süresi 10 ila 14 gün arasında değişiklik gösterir. Kızamık solunum yolu ve deriyi tutan bir enfeksiyon hastalığıdır. Hastalık ilk aşamada yüksek ateş, öksürük, burun akıntısı gibi grip semptomlarına benzer semptomlarla kendisini gösterir. İki doz aşı yapılmış olan kişilerde hastalığa yakalanmak çok mümkün değildir, enfekte olunsa bile daha hafif kızamık belirtileri ile hastalık atlatılabilir. Bununla birlikte aşısız olan kişilerde, özellikle çocuklarda ve bebeklerde kızamık daha ciddi semptomlara yol açabilir.
Grip benzeri semptomların görüldüğü dönemde genellikle bağışıklık sistemi zayıflar. Bu dönemde ağız içinde beyaz lezyonlar gelişebilir. Kızamık hastalığının karakteristik özelliklerinden bir tanesi ağız içinde ortaya çıkan bu lezyonlardır. Lezyonları takip eden günlerde baş bölgesinden başlayarak tüm vücuda yayılan hem düz hem de kabarık yapıda olabilen kızamık döküntüsü başlar. Kızamık ilk görüntüsü açık tenli kişilerde genellikle kırmızımsı, koyu ten rengine sahip kişilerde ise mor veya kahverengi tonlarındadır. Döküntülerin ortaya çıkmasının ardından bazı hastalarda ateş daha fazla şiddetlenebilir.
Başlıca kızamık belirtileri şunlardır:
- Genellikle 38,5°C ve üzeri seyreden yüksek ateş,
- Kuru öksürük,
- Boğaz ağrısı,
- Burun akıntısı,
- Gözde kızarıklık,
- Ağız içinde beyaz lekeler,
- Baş bölgesinde başlayan vücuda yayılan genellikle kaşıntısız döküntü,
- Baş ağrısı,
- Kas ve eklem ağrısı,
- İshal, karın ağrısı, kusma gibi sindirim sistemi problemleri.
Bebeklerde kızamık belirtileri arasında yukarıdakilerin yanı sıra iştahsızlık, huzursuzluk gibi semptomlar da sayılabilir. Kızamığın genellikle bebeklerde ve çocuklarda görüldüğü düşünülse de özellikle aşı yaptırmamış olan yetişkinlerde kızamık ciddi komplikasyonlara neden olabilir. Bu nedenle daha öncesinde aşı yaptırmamış olan yetişkinlerin kızamık belirtileri gösteren birisi ile temas ettikten sonra vakit kaybetmeden uzman bir doktora danışması önemlidir.
Kızamık Neden Olur?
Kızamık Paramyxoviridae ailesine ait Morbillivirus cinsinden, zarflı, tek sarmallı, negatif polariteli bir RNA virüsü olan kızamık virüsünün neden olduğu bulaşıcı bir viral enfeksiyon hastalığıdır. Kızamık virüsü özellikle enfekte kişilerin öksürme, hapşırma veya konuşma sırasında havaya yaydığı damlacıkların solunması yoluyla bulaşır. Havaya yayılan damlacıklar saatlerce havada asılı şekilde kalabilir. Bunun yanı sıra kontamine yüzeylerden de virüs bulaşma riski vardır.
Çalışmalar kızamık virüsünün yüzeylerde 2 saate kadar canlı kalabileceğini göstermektedir.
Sağlıklı kişilerin etrafta bulunan damlacıkları soluması veya virüs bulaşmış bir yüzeye temas etmesinin ardından ağız, burun veya gözlere dokunmasıyla kızamık hastalığı kolaylıkla bulaşabilir. Araştırmalar kızamığa karşı bağışıklığı olmayan kişilerin %90’ına yakınının enfekte birisiyle aynı ortamda bulunduktan sonra hastalığa yakalandığını göstermektedir. Halk arasında sıklıkla birbirleri ile karıştırılan kızamık kızamıkçık farkı da burada ortaya çıkar. Kızamık gibi kızamıkçık da bulaşıcı bir enfeksiyon hastalığı olsa da kızamıkçık kızamık kadar bulaşıcı değildir.
Kızamık Tanısı Nasıl Konur?
Kızamık tanısı sürecinde uzmanlar öncelikle hastanın semptomlarını detaylı olarak değerlendirir. Yüksek ateş, öksürük, burun akıntısı, gözlerde kızarıklık ve özellikle yüz bölgesinden başlayıp tüm vücuda yayılan döküntü kızamığın başlıca belirtileridir. Ayrıca yüksek ateş ve öksürüğe ağız içinde ortaya çıkan beyaz lezyonların eşlik etmesi de uzmanlarda kızamığa karşı kuvvetli şüphe oluşturabilir. Buna karşın fiziki muayene kesin tanı için tek başına yeterli olmayabilir. Sağlık otoriteleri kesin tanı için çeşitli kızamık testi yöntemlerinin kullanılmasını önerir.
Kızamık tanı sürecinde başlıca kullanılan yöntemlerden bir tanesi seroloji testleridir. Kızamık döküntüsü görülmesinin ardından serum örneğinde IgM antikorları saptanması mevcut veya yakın zamanda geçirilmiş kızamık hastalığına işaret edebilir. Ancak seroloji testi başlangıçta yanlış negatif sonuç verebilir. Negatif sonuca rağmen semptomların devam etmesi halinde 3-10 gün içerisinde testin yenilenmesi gerekebilir. Seroloji testlerine ek olarak kızamık tanısında kullanılan bir diğer yöntem de moleküler tanı yöntemi olan RT-PCR testidir. RT-PCR yöntemi yani gerçek zamanlı PCR testi, boğaz veya burundan alınan sürüntü örneğinde kızamık RNA’sını tespit edebilir.
Kızamık Tedavisi Nasıl Yapılır?
Günümüzde kızamık tedavisi için etkili olduğu bilinen bir ilaç yoktur. Bu nedenle esas olan kızamık henüz bulaşmadan koruyucu önlemleri almaktır. Kızamık belirtileri ortalama 3 hafta içerisinde kendiliğinden geçebilir. Bu süreçte uzmanlar semptomları kontrol altına almaya yardımcı bazı yöntemlerden faydalanabilir. Örneğin bazı araştırmalar virüse maruziyetin ardından 72 saat içerisinde kızamık aşısı uygulanmasının veya 6 gün içerisinde immunoglobulin adlı proteininin reçete edilmesinin semptomları hafifletebileceğini gösterir.
Bebekler, çocuklar ve bağışıklık sistemi herhangi bir sebeple baskılanmış olan kişilerde kızamık zatürre, görme kaybı gibi ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Uzmanlar görme kaybı gibi ciddi komplikasyonların görülme riskini azaltmak ve bağışıklık sistemini desteklemek amacıyla bazı durumlarda A vitamini desteğinden faydalanabilir. Buna karşın A vitamini toksik etki yaratabileceğinden doktor tarafından reçete edilmedikçe kullanılmaması önemlidir.
Sık Sorulan Sorular
Kızamık Nasıl Bulaşır?
Kızamık enfekte bir kişinin hapşırması, öksürmesi veya konuşması sırasında etrafa yayılan damlacıkların solunması yoluyla kolaylıkla bulaşabilir. Ayrıca kızamık hastalığına neden olan virüs cansız yüzeylerde 2 saate kadar hayatta kalabilir. Bu nedenle virüs ile kontamine olmuş yüzeylere dokunduktan sonra elleri bol su ve sabunla yıkamadan yüze dokunmak da hastalığın bulaşmasına neden olabilir.
Kızamık Kimlerde Sık Görülür?
Kızamık aşıya ulaşımın kısıtlı olması, aşı karşıtlığı gibi sebeplerle hiç aşılanmamış veya eksik doz uygulanmış kişilerde daha sık görülür. Özellikle 5 yaş altı çocuklar, hamile kadınlar ve bağışıklık sistemi baskılanmış olanların kızamığa yakalanma riski daha yüksektir.
Kızamık Aşısı Ne Zaman Yapılır?
Kızamık aşısı KKK (Kızamık-Kızamıkçık-Kabakulak) aşısı şeklinde uygulanmaktadır. Bu aşı çocuklara ilk doz 12. ayda, ikinci doz ise 48. ayda olmak üzere iki doz halinde yapılır. Bununla birlikte daha öncesinde kızamık aşısı yaptırmamış olan veya yaptırıp yaptırmadığını hatırlamayan yetişkinlere de kızamık aşısı uygulanması önemlidir. Kızamık aşısı canlı aşı olduğundan hamilelikte yapılması önerilmez. Bununla birlikte aşısız olan hamilelere de doğumdan hemen sonra aşı yapılması önemlidir.
Kızamık Kaç Günde Geçer?
Zatürre, görme kaybı gibi herhangi bir komplikasyon görülmediği sürece kızamık genellikle 10-14 gün içerisinde kendiliğinden geçer.
Kızamık Döküntüsü Nasıl Olur?
Kızamık döküntüsü ciltte kırmızı, mor veya kahverengimsi lekeler ve kabarıklıklar şeklinde ortaya çıkar. Döküntü genellikle yüz bölgesinden başlayarak gövdeye ve ardından kollara ve bacaklara yayılır.
Kızamık Komplikasyonları Nelerdir?
Kızamık hastalığı risk grubundaki kişilerde ciddi komplikasyonlara neden olabilir. Bu komplikasyonlar arasında kulak iltihabı, şiddetli ishal, buna bağlı sıvı kaybı (dehidratasyon), bronşit, larenjit ve zatürre ilk sıralarda yer alır. Daha şiddetli vakalarda ise görme kaybı, beyin iltihabı, nadir görülmekle birlikte ölümcül bir sinir sistemi hastalığı olan subakut sklerozan panensefalit gibi ciddi komplikasyonlar görülebilir.
Kızamık Tekrarlayabilir Mi?
Kızamık enfeksiyonu bir kez geçirildikten sonra genellikle ömür boyu bağışıklık sağlar. Aşı ile elde edilen bağışıklık da uzun sürelidir. Ancak bazı durumlarda yetersiz bağışıklık yanıtına bağlı enfeksiyon tekrarlayabilir. Bu gibi durumlarda gerekirse pekiştirme dozu uygulanabilir.
Kızamık Hastalığında Nelere Dikkat Edilmeli?
Kızamık oldukça bulaşıcı bir viral enfeksiyon hastalığı olduğundan hasta kişilerin kendisini izole etmesi önemlidir. Uzmanlar kızamık döküntüsü geçtikten sonra da 4 gün boyunca sosyal ortamlardan uzak durulmasını önerir. Bu süreçte bol sıvı tüketmek, doktorlar tarafından ateş gibi semptomları kontrol altına almak amacıyla reçete edilen ilaçları düzenli kullanmak, dengeli ve sağlıklı beslenmek ve istirahat etmek önemlidir.
Kızamık Evde Nasıl Geçer?
Hafif kızamık belirtileri bol su içmek, dinlenmek, sağlıklı beslenmek gibi yöntemlerle evde atlatılabilir. Ilık duş almak veya bir hava nemlendiricisi kullanmak öksürük gibi semptomları hafifletmeye yardımcı olabilir.
Kızamık İçin Hangi Doktora Gidilir?
Kızamık şüphesi bulunan çocuklar için öncelikle çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanına başvurulabilir. Çocuk hastalıkları uzmanları gerekli durumlarda hastayı enfeksiyon hastalıkları bölümüne sevk edebilir.
Kızamık gibi bulaşıcı hastalıkların erken tanı ve doğru şekilde yönetilmesi, özellikle çocuklar ve risk grubundaki bireyler için hayati önem taşır.
Hisar Hospital Intercontinental’da çocuk sağlığı ve hastalıkları ile enfeksiyon hastalıkları uzmanlarımız, güncel tıbbi yaklaşımlar doğrultusunda tanı, tedavi ve aşılama süreçlerini güvenle yürütmektedir.
Kızamık belirtileri yaşıyorsanız ya da aşı durumu hakkında bilgi almak istiyorsanız, uzman hekimlerimizden randevu alarak detaylı değerlendirme yaptırabilirsiniz.
Sağlığınız için Hisar Hospital güvencesiyle yanınızdayız.
