Gut Hastalığı
Gut hastalığı geçmişten günümüze toplumda yaygın görülen, halk arasında “kral hastalığı” olarak da adlandırılan bir artrit türüdür. Her iki cinsiyeti ve çeşitli yaş gruplarını etkileyebilen hastalık, eklemlerde şiddetli ağrı ve şişlik gibi semptomlarla kendini göstererek günlük yaşamı olumsuz etkileyebilir. Belirtilerin görülmeye başlanması halinde hastalığı yönetebilecek ve yeniden atak gelişimini önleyebilecek adımlar atılmalıdır. Gut, yüksek seviyelerdeki ürik asit seviyelerini işaret edebildiğinden, ileri derece gut veya böbrek taşları gibi uzun vadeli bir soruna dönüşmemesi adına bir uzman tarafından değerlendirilmelidir.
Gut Hastalığı Nedir?
Gut hastalığı eklemlerde, genellikle ayak baş parmağında kendini gösteren bir artrit türüdür. Tek bir parmakta olabileceği gibi birden fazla eklemi de etkileyebilir. Eklemlerde biriken ürik asit kristalleri nedeniyle gelişen iltihaplanma sonucu şiddetli ağrı, bölgesel kızarıklık ve hassasiyet gibi semptomlar gelişebilir. Semptomlar aniden meydana gelir ve genellikle gece kendini göstermeye başlar.
Gut hastalığı genellikle kişilerin beslenme şekli nedeniyle gelişir. Çok fazla kırmızı et, kabuklu deniz ürünü veya içeriğinde fruktoz bulunan içecekleri yoğun tüketen kişilerde gutla karşılaşma oranı daha yüksektir. Çeşitli alkoller de yine hastalık riskini artırabilir.
Gut hastalığı yüksek kilolu kişileri daha çok etkileyebilir. Fazla kiloyla beraber kandaki ürik asit seviyeleri de artabileceğinden bu durum ürik asidin vücuttan atılmasını zorlaştırabilir ve kristalleşmeye neden olarak gut semptomları geliştirebilir.
Gut Hastalığı Belirtileri Nedir?
Gut hastalığı ayak şişmesi veya baş parmakta meydana gelen şişlik ve hassasiyetle kendini gösterir. Bazı kişilerde farklı eklem bölgelerinde de tutulum gerçekleştirebilir. Aşağıda bahsedilen belirtilerin izlenmesi halinde bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:
- Eklemlerde ağrı: Hastalığın gelişmesi halinde eklemlerde aniden yoğun bir ağrı hissedilebilir. Ağrılar ayak baş parmağında olabileceği gibi diz, ayak bilekleri, dirseklerde de gelişebilir. Bazı kişilerde el parmaklarında ve el bileğinde de semptomlar hissedilebilir. Ağrı şiddeti zaman geçmesiyle beraber artar. Özellikle belirli bir saat aralığından sonra yüksek bir noktaya ulaşabilir.
- Bölgesel kızarıklık ve şişlik: Ürik asit kristalleri nedeniyle oluşan iltihaplanma nedeniyle şişlik ve bölgesel kızarıklık görülebilir.
- Hareket kabiliyetinde azalma: Hastalığın tedavi edilmemesi ve ilerlemesi halinde inflamatuar reaksiyon artacağından bölgedeki şişlik de artabilir veya duyulan rahatsızlık nedeniyle kişi hareket kabiliyetini istemsiz sınırlayabilir.
Gut Hastalığı Nasıl Olur?
Gut hastalığı sebebi kanda ürik asit kristallerinin birikmesidir. Kristal oluşumunun temelinde ise pürin adı verilen, insan vücudunda ve gıdalarda yaygın olarak bulunan kimyasal bileşikler yer alır. Pürinler genellikle insan vücudu tarafından kolay bir şekilde sindirilir ve ürik aside dönüşür. Ardından metabolik faaliyetlerin sonucunda boşaltım sistemiyle vücuttan atılır. Ancak pürin içeriği yüksek gıdaların çok fazla tüketilmesi veya vücutta pürin metabolizmasını etkileyecek bir olayın gerçekleşmesi halinde kandaki ürik asit seviyesi artabilir. Artan seviyelerle ürik asit birikerek kristal bir dokuya dönüşebilir ve oluşan kristaller dokularda ağrıya ve iltihaplanmaya neden olabilir. Bu durumun sonucunda ise gut gelişir.
Gut gelişiminde beslenme etkili bir başlık olduğu kadar böbrek fonksiyonlarına da dikkat edilmelidir. Böbreklerin yeteri kadar ürik asit atılımı sağlayamaması halinde kandaki seviyesi yükselebilir ve ürik asit kristalleri oluşabilir.
Gut Hastalığı Tanısı Nasıl Konulur?
Hastalığa yönelik semptom geliştirilmesi halinde bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Hekiminiz anamnez alır ve ailenizde gut hastalığı olup olmadığına yönelik çeşitli sorular sorabilir. Ardından durumun ciddiyeti veya farklı bir hastalıkla ilgisi olup olmadığını tespit etmek üzere çeşitli tetkikler uygulanır:
- Eklem sıvısı testi: Semptomların geliştiği eklemden bir iğne aracılığıyla eklem sıvısı örneği alınır. Yapılan laboratuvar incelemeleri ardından sıvıda ürik asit kristali olup olmadığı tespit edilebilir. Kristale rastlanması halinde hastalık tespit edilebilir.
- Kan testleri: Yapılan kan testleriyle özellikle kanda bulunan ürik asit seviyeleri ölçülür. Ancak ürik asit seviyesinin yüksek olması her zaman gut hastalığına sebep olabileceği anlamına gelmez. Ayrıca hastalığa sahip kişilerde ürik asit seviyeleri beklenenden düşük de olabilir. Bu nedenle kan testleri bir destekleyici yöntem olarak kullanılır.
- Ultrason: Ses dalgaları kullanılarak eklem bölgesinden görüntü elde edilebilir. Böylece bölgede ürik asit kristalleri olup olmadığı incelenebilir.
- Röntgen: Tek problemin gut olup olmadığını tespit etmek üzere X ışınlarıyla çekilen görüntülere başvurulabilir.
- Dual enerji bilgisayarlı tomografi: X ışınları kullanılarak elde edilen görüntüler sayesinde ürik asit kristalleri görüntülenebilir.
Gut Hastalığı Tedavisi Nasıl Yapılır?
Yapılan incelemeler sonucunda hastaya kolayca teşhis konulabilir. Tedavi prosedürü iki ana kola ayrılır. Bunlardan ilki mevcuttaki ağrı şikayetlerini gidermek üzere iltihabı azaltmak diğeri ise kandaki ürik asit miktarını azaltmaktır. Tedavi dahilinde hekiminiz çeşitli ilaçlardan destek alabilir. Kullanılacak olan antienflamatuar ilaçlarla bölgedeki iltihabın dağılması sağlanabilir. Böylece hassasiyet ve şişlik gibi belirtiler geçebilir.
Reçete edilecek olan, ürik asit atılımını sağlayan ilaçlarla ürik asit birikimi engellenebilir desteklenebilir. Bu sayede kandaki ürik asit seviyesi azalır ve eklemde daha fazla ürik asit kristali oluşması önlenebilir. Böbreklerde daha ciddi bir sorun tespit edilmesi halindeyse tedavi süreci daha farklı detaylara ayrılabilir.
İlaç tedavilerine ek olarak hastalığın tekrarlamasını önlemek ve iyileşme sürecini hızlandırmak için günlük yaşama yönelik de önlemler alınmalıdır. Öncelikle alkol ve fruktoz içeren içeceklerin tüketiminden kaçınılmalıdır. Kırmızı et, sakatatlar ve çeşitli deniz ürünleri pürin içeriğinden zengindir ve pürinden zengin gıdaların sınırlandırılması gerekir. Fazla kilolu kişilerin gut hastalığı geliştirme riski daha yüksek olduğundan, hastalara sağlıklı bir şekilde zayıflamaları ve ideal kilolarına ulaşmaları önerilir.
Gut hastalığına iyi gelen bir diğer başlık ise egzersizdir. Düzenli egzersiz yaparak eklemlerdeki stres azaltılabilir. Son olarak böbrek fonksiyonlarını desteklenmesi için günlük tüketilen su miktarına özen gösterilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Gut Hastası Olanlar Ne Yememelidir?
Gut hastalığı olanlar pürin içeriği yüksek olan gıdaların tüketiminden kaçınmalıdır. Gut hastalığında beslenme, tedavinin önemli bir parçası olup kişiler kırmızı et, karaciğer ve böbrek gibi sakatların belirlenen düzeyin üstündeki tüketiminden kaçınmalıdır. Ayrıca ton balığı, hamsi, sardalye, midye ve alabalık gibi pürin bakımından zengin balık tüketimi de sonlandırılmalıdır. Süt ve süt ürünleri ise az yağlı olacak şekilde tercih edilmelidir.
Gut Hastalığı Genetik midir?
Gut hastalığında genetik faktörler etkili olabilir. Aile öyküsünde gut hastalığı bulunan kişilerin hastalıkla karşılaşma riski daha fazladır.
Gut Hastalığı Tehlikeli midir?
Gut hastalığı çeşitli komplikasyonlara neden olabilir. Öncelikle hastalığın tedavisinin aksatılması halinde ataklar tekrarlayabilir. Tedavinin aksatılması aynı yıl içerisinde kişinin birden fazla kez atak geçirmesine neden olabilir. Hastalığın tekrarlaması ve iltihaplanmanın durdurulmaması, uzun vadede eklemlerde tahribat yaratabilir. Ayrıca tedavinin aksatılması kaynaklı burada biriken ürik asit kristalleri nodüllere dönüşebilir. Etkilenen eklemin haricinde çeşitli yerlerde de nodül oluşması semptomların yaygınlaşmasına neden olabilir.
Gut Hastalığı En Çok Kimlerde Görülür?
Gut hastalığı genellikle erkeklerde görülür. Ayrıca çok fazla kırmızı et ve kabuklu deniz ürünü tüketen kişilerde, fazla kilo problemi yaşayanlarda, tansiyon, diyabet, metabolik sendrom ve böbrek hastalıkları gibi kronik hastalıkları bulunan kişilerde görülebilir. Kullanılan bazı ilaçlar da hastalığın gelişmesini tetikleyebilir.
Gut Hastalığı Stresten Olur mu?
Gut hastalığı ve stres arasında direkt olarak bir ilişki bulunmamaktadır ancak vücuttaki stres düzeylerinin artması kan dolaşımındaki ürik asit seviyelerini dolaylı yolla arttırabilir. Artan ürik asit seviyeleri mevcuttaki hastalığın semptomlarını şiddetlendirebilir veya gelişen atakların sıklığını arttırabilir.
Gut Atağı Kaç Gün Sürer?
Hastalığın alevlenmesi ile gelişen semptomlar 4 ila 12 saat arasında pik noktaya ulaşır. Gelişen atakla beraber hastalığın hissedilme süresi ise 1 veya 2 hafta olabilir. Ataklar arasında semptomlar yaşanmazken, bir atağın şiddeti bir öncekinden farklı olabilir.
Gut Hastalığı İçin Hangi Bölüme Gidilir?
Hastalığın teşhisi ve ilerlemesini önlemek adına tedaviye başvurmak isteyenler hastanelerin dahiliye (iç hastalıkları) biriminden destek alabilir.
Gut Hastalığının İlk Belirtileri Nelerdir?
Hastalığın ilk belirtileri arasında tutulum gerçekleştirdiği eklemde (genellikle ayak baş parmağı olmak üzere) şiddetli ağrı ve şişlik yer alır. Bu semptomlara kızarıklık ve bölgesel hassasiyet de eklenir. Hastalığın semptomları aniden gelişir.
Gut Hastalığı Hangi Tahlilde Çıkar?
Hastalığa yönelik semptom ve belirti gözlemlenmesi sonucunda sağlık kuruluşuna başvurulduğunda çeşitli testler uygulanır. Testler dahilinde kan testi ve eklem sıvı testi yapılır. Gut hastalığı ürik asit değeri ile yakından ilişkili olduğundan kan testinde ürik asit seviyelerine bakılır. Ancak sadece ürik asit seviyeleri tanı için yeterli olmayabilir. Semptomların değerlendirilmesi ardından eklem sıvısı testi de yapılabilir ve ürik asit kristalleri tespit edilebilir.
Gut Hastalığını Ne Tetikler?
Fazla kırmızı et tüketimi, fazla kilo, böbrek fonksiyonlarını etkileyebilecek hastalıklara veya metabolik sendroma sahip olmak gut tetikleyebilir.
Yalancı Gut Hastalığı Nedir?
Yalancı gut hastalığı, ürik asit kristalleri nedeniyle gelişen semptomlara benzer bir şekilde, eklem bölgelerinde ağrı ve şişlikle karakterize olmuş farklı bir artrit türüdür. Psödogut olarak adlandırılan bu türde ürik asit yerine kalsiyum pirofosfat kristalleri oluşur. Genellikle yaşlanmayla beraber açığa çıkan bir hastalık türüdür.
Gut Hastalığı Baş Ağrısı Yapar mı?
Hastalığın belirtileri arasında baş ağrısı gibi bir semptom genellikle belirtilmemiştir. Semptomlar arasında eklem bölgelerini ve çevresindeki dokuları etkileyen hassasiyet, ağrı, şişlik ve kızarıklık gibi belirtiler yaygındır.
