Guatr
Guatr tiroid hormonları üretiminden sorumlu tiroid bezinin düzensiz bir şekilde büyümesidir. Hipofiz bezinin kontrolü altında tiroid hormonlarının üretimini sağlayan tiroid bezi boyun tabanının her iki yanına açılan bir yapıdadır. Vücudun metabolizmasını kontrol etmek, homeostazı sağlamak, çocuklarda büyüme ve gelişmeyi desteklemek gibi önemli rollere sahiptir. Bu metabolik faaliyetler tiroid bezinden üretilen tiroid hormonları ile sağlanır. Tiroid bezinde normal yapının aksine anormal büyümeler geliştiğinde guatr meydana gelebilir. Bu durum boynun ön kısmında küçük veya büyük belirgin şişliklere sebebiyet verebilir. Genellikle ağrısız olsa da diğer semptomlar ağrıya neden olabilir.
Büyüme bezin tamamında gerçekleşebilir veya yumrular şeklinde ortaya çıkabilir. Guatrın ciddiyeti ve semptomların şiddetine bağlı olarak rahatsız edici bulgular görülebilir. Guatr hormonların seviyesinde herhangi bir değişikliğe neden olmayabilir veya artış/azalış gösterebilir. Tiroid bezinin büyümesinin en yaygın nedeni iyot eksikliği olarak açıklanabilir. Diğer nedenler arasında ergenlik, hamilelik, iltihaplanma, kanser, nodül gibi unsurlar yer alabilir. Her yaş grubunda guatr gelişebilir ancak yaşlanma ile risk daha fazla olabilir. Özellikle metabolik sendrom, obezite, insülin direnci olan bireylerde guatr gelişme riski yüksek olabilir.
Guatr Nedir?
Guatr tiroid bezinin olması gereken boyutlarından daha büyük olması şeklinde açıklanan bir sağlık sorunudur. Boyunda Adem elması altında konumlanan tiroid bezi kelebek şeklinde önemli bir hormon merkezidir. Tiroksin (T4) ve Triiyodotironin (T3) hormonlarının üretilmesinden sorumludur. Tiroid bezi salgıladığı hormonlar aracılığıyla vücut ısısı, sindirim, kan basıncı ve kalp atış hızı, metabolizma, ruh hali gibi olayları düzenler. Tiroid bezi boyutları yaş ve vücut boyutu ile orantılı olarak artabilir. Bunun yanı sıra çeşitli fizyolojik ve patolojik unsurlar nedeniyle tiroid bezinde büyüme olabilir. Bezin büyümesi sonucu oluşan tabloya guatr adı verilir. Tiroid tamamen veya küçük yumrular şeklinde büyüme gösterebilir. Bununla birlikte tiroid hormonu miktarı azalabilir (hipotiroidizm), artabilir (hipertiroidizm) veya normal değerlerde kalabilir. Dokunun büyüme şekli ve hormon seviyelerine göre guatr sınıflandırması şu şekilde yapılabilir:
- Basit guatr: Tiroid bezinin tamamen şişmesi durumudur.
- Nodüler guatr: Dokuda katı/sıvı dolu nodüllerin gelişmesi ve boyunda yumrulu his oluşmasıdır.
- Multinodüler guatr: Dokuda birden fazla nodül gelişmesi ile sonuçlanan durumdur.
- Zehirli guatr: Tiroid bezinin büyüyerek aşırı miktarda tiroid hormonu üretmesi sonucu oluşan tablodur.
- Toksik olmayan guatr: Tiroid bezinin büyümesine rağmen normal hormon seviyeleri toksik olmayan guatr olarak açıklanabilir.
Farklı guatr tiplerinin tedavi planı farklılık gösterebilir.
Guatr Belirtileri Nelerdir?
Guatr çoğunlukla belirgin semptomlar vermeyebilir. Ayrıca boyunda oluşan küçük yumrular fark edilmeyebilir. Genellikle ağrısız seyreden guatr tiroid iltihaplanması varlığında ağrılı olabilir. Yaygın olarak görülen diğer semptomlar tiroid aktivitesindeki değişikliklere ve guatrın ilerleme derecesine bağlı olarak değişkenlik gösterebilir. Guatr belirtileri hipotiroidizm (tiroid hormonu düşüklüğü) varlığında şunları içerebilir:
- Yorgunluk veya tükenmişlik,
- Kabızlık,
- Artmış uyku hali,
- Soğuğa karşı hassasiyet,
- Ciltte kuruluk,
- Sebebi açıklanamayan kilo artışı,
- Adet döngüsünde düzensizlikler,
- Konsantrasyon sorunları.
Hipertiroidizm (tiroid hormonu yüksekliği) ile seyreden guatr tablosunda yaygın olarak görülen belirtiler arasında:
- Sebebi açıklanamayan kilo kaybı,
- Aşırı terleme,
- İshal,
- Taşikardi (hızlı kalp atışı),
- Sinirli ruh hali,
- Hipertansiyon,
- Titreme,
- Kas güçsüzlüğü,
- Adet döngüsünde düzensizlikler,
- Uyku problemleri yer alabilir.
Çocuklarda ve bebeklerde guatr belirtileri hipertiroidizm varlığında yaşına göre daha fazla kemik büyümesi, boy artışı ve davranış değişiklikleri olabilir. Ek olarak obstrüktif guatr hava yolunu tıkayabilir ve gırtlakta birtakım sorunlara yol açabilir. Yutma güçlüğü, ses kısıklığı, öksürük, horlama ve nefes almada zorluk çekme vb. semptomlar ortaya çıkabilir.
Guatr Nasıl Olur?
Tiroid bezinde hormon üretimini yavaşlatan veya engelleyen faktörlere karşılık adaptasyon olayına guatr denilebilir. Tiroidlerin daha fazla çalışması için uyarıldığı bu süreç birden fazla faktöre bağlı olarak gerçekleşebilir. Guatr gelişmesini tetikleyebilen bir dizi olay şunlar olabilir:
- İyot eksikliği: Tiroid bezinden hormon üretiminin gerçekleşmesi için iyota ihtiyaç duyulur. İyottan eksik beslenme sonucunda hormon üretimi azalmaya başlar. Bu durum hipofiz bezinin tiroidleri daha fazla uyarmasına sebep olur. Uyarılan tiroidler daha fazla hormon üretmek için büyümeye başlar.
- Hashimoto hastalığı: Tiroidlerin iltihaplanmasına yol açan otoimmün bir sağlık sorunudur. İltihaplanan ve hasar gören tiroidlerde hormon üretimi azalır ve hipofiz tarafından daha fazla uyarılmaya başlar.
- Graves hastalığı: Otoimmün bir hastalıktır ve tiroidlerin büyüyerek daha fazla hormon salgılamasına neden olur.
- Tiroid nodülü: Tiroid hücrelerinin düzensiz büyüyerek yumrular oluşturmasıdır. Genellikle iyi huylu olarak seyreder.
- Tiroid kanseri: Tiroid bezlerinde gelişen kanser düzensiz büyümeye yol açabilir.
- Tiroidit: Bakteriyel, viral ve otoimmün bozukluklardan kaynaklanan tiroid iltihaplanmasıdır.
Guatrın diğer risk faktörleri arasında hamilelik, radyasyon maruziyeti ve yaşlanma yer alabilir.
Guatr Tanısı Nasıl Konulur?
Guatr tanısı genel olarak fiziksel muayene ile konulabilir. Guatr ile birlikte tiroid bezi ve hormonların yapısında birtakım farklılıklar olabilir. Bu nedenle altta yatan nedenin bulunması ve tedavi planının şekillenmesi önemlidir. Bu kapsamda guatr tanısında kullanılan testler şunları kapsayabilir:
- Tiroid fonksiyon testi: Alınan kan örneğinde TSH (tiroid uyarıcı hormon), tiroksin ve triiyodotironin hormonları seviyelerinin ölçülmesidir. Tiroid bezi aktivitesinde meydana gelen azalma veya artma gözlemlenebilir.
- Antikor testi: Graves hastalığı ve Hashimoto gibi bazı otoimmün guatr türlerinde vücutta belirli antikorlar üretilir. Antikor testinde akyuvarlar tarafından üretilen antikorlar ölçülebilir.
- Ultrason: Ses dalgaları kullanılarak boyun dokuları görüntülenebilir. Bu yöntem ile tiroid bezinin boyutu ve nodül varlığı kontrol edilebilir.
- Bilgisayarlı tomografi ve MRI: Aşırı büyümüş ve yayılma gösteren guatr durumunda boyut ve yayılımın kontrolü amacıyla BT ve MRI kullanılabilir.
- Radyoaktif iyot alımı: Damardan az miktarda verilen radyoaktif iyotun tiroidler tarafından ne hızla kullanıldığını ölçer. Özel bir tarama cihazı ile guatrın nedeni belirlenebilir. Sık yapılan bir test değildir ve bazı durumlarda önerilebilir.
- Biyopsi: Nodüllerden ince iğne yardımıyla doku veya sıvı örneği alınarak laboratuvarda incelenmesidir. Özellikle büyük nodüllerin kanserden ayrıştırılması amacıyla önerilebilir.
Guatr Tedavisi Nasıl Yapılır?
Guatr tedavisi boyun bölgesinde oluşan doku büyümesi ve basıncın azaltılması, semptomların hafifletilmesi ve normal tiroid hormonu değerlerine geri dönülmesini amaçlar. Tedavi programı tiroidlerin boyutuna ve altta yatan sebebe bağlı olarak değişebilir. Guatr tedavisi kapsamında tercih edilen yöntemler başlıca şunlardır:
- İzlem: Guatr küçük boyutlarda ve asemptomatik olduğu durumda herhangi bir tedavi gerektirmeyebilir. Ancak guatrın düzenli olarak takip edilmesi gerekmektedir.
- İlaç tedavisi: Tiroidde hormon üretimini arttırmak veya azaltmak, hormon aktivitelerini engellemek ve ağrıları hafifletmek amacıyla ilaç tedavisi uygulanabilir. Bu ilaçlar T4 hormonu ve T3 hormonu replasmanı olarak kullanılan sentetik hormonlardır.
- Radyoaktif iyot tedavisi: Tiroid bezinin aşırı aktif olduğu durumlarda kullanılan bu tedavide ağızdan radyoaktif iyot alınır. Radyoaktif iyot tiroid bezine doğru hareket ederek burada tiroid hücrelerini öldürmeye başlar. Bu tedavi ile guatr boyutunda küçülme sağlanır ve hormon üretimi azaltılabilir.
- Ameliyat: Guatr ameliyatı bezin bir kısmı veya tamamının çıkarılmasını kapsar. Bu işlem tiroidektomi olarak adlandırılır ve solunum yolu problemlerine yol açıyorsa önerilebilir. Ayrıca nodüllerin ve kanserli hücrelerin çıkarılması için cerrahi gerekebilir. Guatr ameliyatı sonrası çıkarılan dokuya bağlı olarak hormon replasman tedavisi sağlanmalıdır. Guatr ameliyatı riski laringeal sinir hasarı veya hipoparatiroidizm gibi komplikasyonlar açısından düşüktür.
Sık Sorulan Sorular
Guatr Hastalığı Olunca Ne Olur?
Guatr hastalığı olan bireylerde tiroid hormon seviyeleri normal kalabilir (ötiroid), artabilir (hipertiroid) veya azalabilir (hipertiroid). Hipertiroid ve hipotiroid varlığında metabolik faaliyetler değişebilir. Zehirli guatr vakalarında tiroid bezinden aşırı miktarda hormon üretimi görülür. Toksik olmayan guatr ise normal hormon seviyelerine sahiptir ancak tiroid bezi büyüme gösterir.
Guatr Olanlar Ne Yememelidir?
Bazı gıdalarda bulunan guatrojenler tiroid bezinin iyot kullanmasını engelleyerek daha fazla hormon salgılamasına ve bezin büyümesine sebebiyet verebilir. Guatr olanlar guatrojen içeren besinleri daha sınırlı tüketmelidir. Bu besinler arasında lahana, brokoli, kara lahana gibi turpgiller familyasına ait sebzeler, soya fasulyesi, tofu, soya sütü, pastörize edilmemiş süt ürünleri, şeftali, darı gibi besinlerin sınırlı tüketilmesi önerilebilir.
Guatr Ameliyatsız Geçer mi?
Guatr hafif şekilde seyrediyorsa, asemptomatik ilerliyorsa ve bireyleri rahatsız etmiyorsa genellikle herhangi bir tedaviye tâbi tutulmaz. Bununla birlikte guatr olan kişilere hormon replasman tedavisi, radyoaktif iyot tedavisi gibi ameliyatsız tedavi seçenekleri önerilebilir. Guatr ameliyatı nodüllerin ve kanserli dokuların çıkarılmasında tercih edilebilir.
Guatr Nerelerde Ağrı Yapar?
Guatr her zaman ağrıya neden olmaz ve çoğunlukla ağrısız ilerler. Ancak özellikle tiroidlerde iltihaplanma görülen bazı kişilerde guatr ağrı yapabilir. Guatr ağrısı tiroid bezi ve çevresini etkileyebilir. Doku büyümesi şiddetli olduğunda ses telleri, yemek borusu ve solunum yolu etkilenebilir.
Guatr Kan Tahlilinde Çıkar mı?
Guatr hastalığı kan tahlilinde incelenebilen ve tanı konulabilen bir sağlık sorunudur. Fizik muayeneyi destekleyen kan tahlilinde TSH, T3, T4 hormonları ve antikor değerleri ölçülebilir. Tiroid hormonlarının seviyeleri bezin çalışması ile ilgili bilgiler verebilir. TSH hormonu hipofiz bezinin tiroidlerin uyarılmasına yönelik işleve sahip olduğundan tiroid bezi aktivitesini gösterebilir. Otoimmün guatr tipleri vücutta antikor üretimine sebep olabilir ve kan örneklerinde incelenebilir.
Guatr Kilo Aldırır mı?
Guatr hastalığı hipotiroidizm ile seyrettiğinde açıklanamayan kilo artışı ile bağlantılı olabilir. Hipotiroidizm normalden daha az miktarda tiroid hormonlarının salgılanması olarak açıklanabilir. Daha az hormon seviyeleri metabolik faaliyetlerin değişmesine neden olabilir ve bazı bireylerde kilo alımı gözlemlenebilir.
Guatra Hangi Doktor Bakar?
Endokrinoloji veya Genel Cerrahi bölümünde uzmanlaşmış doktorlar tarafından guatrın tanı ve tedavisi sağlanabilir. Guatr hafif veya şiddetli semptomlara sahip olabilir, uzman doktorlar yardımıyla semptom ve komplikasyonlar yönetilebilir. Guatr şüpheniz bulunuyorsa mutlaka doktorunuza başvurunuz.
Guatr Tahlilinin Adı Nedir?
Guatr testi kapsamında tiroid fonksiyon testi, antikor testi ve radyoaktif iyot testi uygulanabilir. Tiroid fonksiyon testi ve antikor testi kan örneklerinin alınarak laboratuvar ortamında incelenmesini içerir. Radyoaktif iyot testi daha az sıklıkta uygulanan bir testtir. Damardan az miktarda radyoaktif iyot verilmesi ve özel izlem cihazından tiroid bezinin aktivasyonunun görüntülenmesi şeklindedir.
Guatra Ne İyi Gelmez?
Guatra guatrojen bileşiği içeren besinlerin tüketilmesi iyi gelmez. Guatr hastalarının günlük beslenme düzeninde bu gıdaları sınırlandırması gerekmektedir. Soya ürünleri, turpgiller, bazı meyveler guatrojen içeren besinler arasındadır.
Guatr Alındıktan Sonra Ne Olur?
Tiroidektomi işlemi ile guatr alındıktan sonra hormon replasman tedavisine başlanması gerekebilir. Alınan tiroid bezinin boyutuna göre hormon tedavisi şekillendirilir. Bu hormon replasman tedavisi ömür boyu sürer.
Guatr Tanı ve Tedavisinde Uzman Yaklaşım
Tiroid bezi hastalıkları, erken tanı ve doğru tedavi ile kontrol altına alınabilen sağlık sorunları arasındadır. Boyunda şişlik, hormon düzensizlikleri veya guatr şüphesi yaşıyorsanız, Hisar Hospital Endokri̇noloji̇ Ve Metaboli̇zma Hastalıkları uzmanları tarafından kapsamlı değerlendirme ve kişiye özel tedavi seçeneklerinden faydalanabilirsiniz.
Detaylı bilgi ve randevu için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
