Gıda Zehirlenmesi Nedir?
Gıda zehirlenmesi yiyecek veya içecekler yoluyla yayılan bir hastalıktır. Kontaminasyon gıdaların hastalık yapıcı mikroorganizmalara maruz kalması şeklinde ifade edilebilir. Bu maruziyet gıdaların üretiminden tüketimine kadar geçen süreçte, yetiştirilmesi, işlenmesi, depolanması veya tüketilmeye hazır hale getirilmesi sırasında ortaya çıkabilir. Kontamine olmuş gıdaların tüketimi sindirim sisteminde enfeksiyon ve tahriş gibi istenmeyen komplikasyonlara neden olur. Kirlenmiş yiyecek ve içeceklerin tüketilmesi her yıl çok sayıda bireyin gıda zehirlenmesi geçirmesine neden olmaktadır. En sık görülen gıda zehirlenmesi belirtileri arasında ishal, yüksek ateş, kusma, mide krampları ve bulantısı yer alır. Bazı yiyecek gruplarının gıda zehirlenmesine neden olma riski daha yüksektir. Gıda zehirlenmeleri sağlık sistemlerini zorlayarak ulusal ekonomiye, turizme, sağlık sektörüne ve ticarete de zarar vererek sosyoekonomik kalkınmaya zarar verir. Bu nedenle gıda zehirlenmeleri bir halk sağlığı sorunu haline gelmiştir. Dolayısıyla gıdaların güvenli bir şekilde üretim ve tüketim yollarının iyi bilinmesi oldukça önemlidir.
Gıda Zehirlenmesi Nedir?
Gıda zehirlenmesi bakteri, parazit, virüs veya bu patojenlerin ürettiği toksinleri içeren yiyecek ve içeceklerin tüketilmesi durumunda gelişen bir rahatsızlık türüdür. Tıp literatüründe ‘gıda kaynaklı hastalık’ olarak da bilinir. Zehirlenmelerin büyük bir kısmı Stafilokok, Salmonella veya E. coli gibi yaygın bakteri türlerinden kaynaklansa da zararlı birtakım kimyasallar da zehirlenmeye yol açabilir.
Gıda zehirlenmeleri genellikle akuttur, yani hızlı bir şekilde ortaya çıkar ve bir haftadan kısa bir sürede iyileşir. Ancak bazı bireyler için gıda zehirlenmeleri daha uzun sürebilir ve ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Özellikle yaşlı yetişkinlerin, bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerin, kronik hastalığı olanların, hamile kadınların, bebek ve çocukların ciddi komplikasyonlar yaşama olasılığı daha yüksektir. Kişinin kontamine gıdaları tükettikten sonra hastalanma olasılığı, kontaminasyona neden olan mikroorganizmanın türü, maruz kalınan mikroorganizma yükü, kişinin yaşı ve genel sağlık durumu gibi faktörlere bağlıdır.
Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre her yıl yaklaşık 600 milyon kişi, yani her 10 kişiden 1’i kirli gıda tükettikten sonra hastalanıyor ve 420 bin kişi güvenli gıda tüketmediği için ölüyor. 5 yaş ve altındaki çocukların, gıda kaynaklı hastalık yükünün %40’ını taşıdığı ve her yıl 125 bin ölüm gerçekleştiği tespit edilmiştir. Özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerde güvenli olmayan gıdaların tüketilmesi sebebiyle ciddi maddi ve tıbbi harcamalar ortaya çıkıyor.
Gıda Zehirlenmesi Belirtileri Nelerdir?
Gıda zehirlenmesi belirtileri maruz kalınan patojenin türüne göre değişiklik gösterebilir. Bu belirtiler hafif komplikasyonlarla ortaya çıkacağı gibi daha ciddi sağlık sorunlarına da yol açabilir. Gıda zehirlenmesi ilk belirtileri birkaç saat veya birkaç gün içinde ortaya çıkabilir. Gıda zehirlenmesinin en sık görülen belirtileri şu şekilde sıralanabilir:
- Mide bulantısı ve kusma,
- İshal, kan ve mukus içeren dışkılama,
- Mide ağrısı, kramp, şişkinlik ve artan gaz,
- 38° derecenin üzerinde yüksek ateş ve titreme,
- Halsizlik ve kas ağrıları,
- Kilo kaybı ve iştahsızlık,
- Çökük gözler ve yanaklar,
- Baş ağrısı.
Gıda zehirlenmeleri nadiren de olsa sinir sistemini etkiler ve daha ciddi semptomların gelişmesine neden olabilir. Bu semptomlar ise şunları içerebilir:
- Görme yeteneğinde değişiklik, bulanıklık veya çift görme,
- Göz kapaklarında düşme ve gözleri hareket ettirmede zorluk,
- Şiddetli baş ağrısı,
- Vücut uzuvlarında fonksiyon eksikliği,
- Yutma sorunları,
- Kafa karışıklığı,
- Denge kaybı ve nöbetler,
- Ense sertliği,
- Ciltte karıncalanma, uyuşma ve kaşıntı,
- Ses tınısında değişiklik ve peltek konuşma.
Gıdaların neden olduğu bazı enfeksiyonlar yaşamı tehdit edici başka sağlık sorunlarına neden olabilir:
- Menenjit,
- Böbrek hasarı,
- Böbrek yetmezliğine neden olabilen hemolitik üremik sendrom,
- Artrit,
- Nefes alma zorlukları,
- Guillain-Barre sendromu,
- Sepsis (bağışıklık sisteminin bir hastalığa karşı aşırı tepki vermesine bağlı olarak vücut dokularında hasar oluşturması durumu),
- Hamilelik sırasında düşük, ölü doğum, erken doğum veya yenidoğan enfeksiyonu,
- Beyin ve sinir hasarı.
Gıda Zehirlenmesi Nasıl Olur?
Gıda zehirlenmesi yaşayan insanlar çoğunlukla yiyecek ve içecekleri güvenli bir şekilde saklamadıkları veya hazırlamadıkları için yakalanırlar. Bazı durumlarda ise mikroorganizma kontaminasyonu gıdaların üretim ve işleme sürecinde gelişebilir. Hijyen eksikliği zehirlenmelere neden olan mikrop enfeksiyonlarının gelişmesine neden olur. Gıda zehirlenmesi nedenleri daha detaylı olarak şu şekilde sıralanabilir:
- Gıda tedariği ve üretimi sırasında akrilamid, etil karbamat, furan, 4-Metilimidazol, 3-Monokloropropan-1,2-diol ve glisidil esterler gibi maddelerin oluşması,
- Meyve ve sebzelerin uygun sıcaklıklarda saklanmamasına bağlı olarak gelişen bozulmalar,
- Pastörize edilmemiş süt ve meyve suyu tüketimi,
- Homojen bir şekilde pişmemiş çiğ et ve tavuk tüketimi,
- Dondurulmuş balık, et ve tavuk gibi gıdaların tamamen çözülmeden pişirilmesi,
- Pişirilmiş yiyeceklerin oda sıcaklığında bekletilmesi veya yüksek ısıda yeniden ısıtılması,
- Yeni pişirilmiş yiyeceklerin sıcakken buzdolabına konulması,
- Çapraz bulaşma olarak bilinen çiğ ve pişmiş gıdaların teması,
- Çiğ gıda ile temas eden yüzeylerin, bıçak ve benzeri ekipmanların iyice temizlenmemesi,
- Yemek tüketimi ve hazırlanması sırasında el hijyeninin sağlanmaması,
- Yemeklerin hazırlandığı ortamın temiz olmaması,
- Gıdaların patojen taşıma ihtimali olan kemirgen ve haşerelerle teması,
- Yiyeceklerin kirli su ile yıkanması,
- Kırık veya dışkı bulaşmış yumurtaların tüketilmesi,
- İçme sularının güvenilir kaynaklardan temin edilmemesi,
- Dondurulmuş gıdaların çözdürüldükten sonra yeniden dondurulması,
- Yemek hazırlanırken besinlerin ellerdeki yara ve kesiklerle temas etmesi,
- Yemeği hazırlayan kişinin hasta olması,
- Son kullanma tarihi geçmiş yiyecek ve içeceklerin tüketilmesi,
- Gıdaların yüksek nemli ortamlarda veya bakterilerin büyümesine elverişli sıcaklıklarda (5-65°C) muhafaza edilmesi.
Gıda Zehirlenmesi Tanısı Nasıl Konulur?
Gıda zehirlenmesi tanısı belirtilerden yola çıkarak anlaşılır. Özellikle hastanın vücudunda gelişen ciddi sıvı kayıpları gıda zehirlenmesinin işareti olabilir. Doktorlar bu aşamada zehirlenmenin nedenini anlamak için çeşitli sorular sorabilir. Dışkı numuneleri üzerinde çeşitli testler yapılmasını talep edebilir. Ancak bu testlerle her zaman zehirlenme nedenini ortaya çıkmasını sağlanamayabilir. Daha ciddi vakalarda sigmoidoskopi uygulanabilir. Bu tanı yönteminde ucunda ışık ve kamera bulunan ince bir tüp kullanılır. Anüse yerleştirilerek yavaşça rektum ve sigmoid kolona ilerletilir. Bu şekilde kanama veya enfeksiyona neden olan etken teşhis edilmeye çalışılır. Belirli parazit ve bakterilerin varlığını teşhis etmek için kan testlerine de başvurulabilir.
Gıda Zehirlenmesi Tedavisi Nasıl Yapılır?
Çoğu hasta tedaviye ihtiyaç duymadan birkaç gün içerisinde iyileşir. Gıda zehirlenmesi tedavisi semptomları hafifletmeyi ve vücutta kaybedilen sıvının geri konulması prosedürlerini içerir. Sıvılar ve elektrolitler vücuttaki sıvı dengesini korur. Elektrolitler sodyum, potasyum ve kalsiyum gibi mineralleri içerir. Bu mineraller vücuttaki su kaybını önleme özelliğine sahiptir. Kusma ve ishalden sonra şiddetli dehidratasyonu gidermek için bu sıvı ve elektrolitler doğrudan kan dolaşımına verilebilir.
Hastalığın bakterilerden kaynaklandığının teşhis edilmesi durumunda çeşitli antibiyotikler, parazitlerden kaynaklandığının teşhis edilmesi durumunda ise antiparaziter ilaçlar reçete edilebilir. Ayrıca doktorlar gıda zehirlenmesi geçiren hastalara probiyotik kullanımını da tavsiye edebilir. Probiyotikler sindirim sistemindeki sağlıklı bakterilerin sayısını arttırarak iyileşme sürecine katkı sağlar. Gıda zehirlenmelerinin önüne geçebilmek için güvenli gıda üretimi, tüketimi ve gıda hijyeni konularına daha fazla özen gösterilmesi gereklidir.
Sık Sorulan Sorular
Gıda Zehirlenmesi Kaç Saat Sonra Belli Olur?
Gıda zehirlenmesi çoğunlukla kontamine olmuş gıdayı tükettikten 2-6 saat kadar başlar. Ancak bazı durumlarda bu süre birkaç günü bulabilir.
Gıda Zehirlenmesi Kaç Günde Geçer?
Gıda zehirlenmeleri genellikle tedavi gerektirmeden birkaç gün içerisinde kendiliğinden geçer. Ancak hamile, yaşlı, kronik hasta, bebek ve çocuk grubunda bulunan hastalarda iyileşme süreci birkaç günden daha uzun sürebilir. Bu durum zehirlenmeye neden olan mikroba ve hastanın vücut direncine bağlı olarak değişiklik gösterir.
Gıda Zehirlenmesi Anne Sütüne Geçer mi?
Emzirme döneminde gıda zehirlenmesi yaşamak genellikle bir sorun değildir. Bu gibi durumlarda anne bebeği emzirmeye devam edebilir. Ancak her ihtimale karşılık doktor görüşü alınana kadar emzirmeye ara verilmesi tavsiye edilir.
Gıda Zehirlenmesi Olduğu Nasıl Anlaşılır?
Gıda zehirlenmeleri genellikle semptomlar ile kendini belli eder. Ancak bazı durumlarda bu semptomlar mide gribi ile karıştırılabilir. Şüpheli bir gıdanın tüketildiğinin bilincinde olmak veya birlikte yemek yenilen kişinin de benzer belirtiler göstermesi kişinin gıda zehirlenmesi geçirdiğini anlamasına yardımcı olabilir.
Gıda Zehirlenmesi Kendi Kendine Geçer mi?
Evet basit gıda zehirlenmeleri kendi kendine geçebilir. Bu süreç içerisinde vücudu susuz bırakmamak ve güvenli bir şekilde beslenmek oldukça önemlidir. Potansiyel olarak zehirlenmeye neden olabilecek gıdaların tüketiminden iyileşme sürecinde kaçınılmalıdır.
Gıda Zehirlenmesinde Doktor Ne Yapar?
Gıda zehirlenmeleri genellikle tedavi gerektirmeden kendiliğinden geçer. Ancak kanlı ishal, üç günden uzun süren ishal, yüksek ateş, sıvı tüketemeyecek kadar sık kusma, idrara çıkamama, ayağa kalkıldığında baş dönmesi, ağız ve boğaz kuruluğu gibi şiddetli semptomlar görüldüğünde mutlaka hekim görüşüne başvurulmalıdır. Özellikle gebe, kronik hasta, ileri ve küçük yaş grubundaki bireylerin semptomlar görülür görülmez doktor kontrolüne başvurması tavsiye edilir. Doktorlar bu aşamada çeşitli sorular sorarak belirtilerin ve belirtilerin nedenini anlamaya çalışır. Ardından gerekli görmesi halinde kan tahlili veya daha ileri tanı yöntemlerine başvurabilir. Zehirlenme durumu kesinleştiğinde sıvı replasmanını sağlamak ve enfeksiyonu önlemek için çeşitli medikal yöntemlere başvurabilir. Birkaç günlük istirahat ve bol sıvı tüketimi önerebilir.
Tavuk Zehirlenmesi Kaç Saatte Belli Olur?
Tavuk zehirlenmesi belirtileri genellikle gıda tüketildikten birkaç saat sonra ortaya çıkar. Ancak bu süre kişiden kişiye değişiklik gösterebilir.
Zehirlenmelerde İlk Yardım Nasıl Yapılır?
Şiddetli sıvı kaybı söz konusu ise sıvı kaybını önlemek için serum müdahalesi yapılabilir. Ayrıca enfeksiyonu ve bulantıyı kontrol altına almak için çeşitli ilaçlar doktor gözetimi altında verilebilir.
Balık Zehirlenme Belirtileri Nelerdir?
Balık zehirlenme belirtileri diğer gıda zehirlenmeleri ile benzer şekilde ortaya çıkar. İlk belirtiler arasında mide bulantısı ve kramları, ateş yükselmesi, kusma ve halsizlik bulunur.
Gıda Zehirlenmesinde Serum Takılır mı?
Evet gıda zehirlenmelerinde sıvı ve mineral replasmanını sağlamak için serum takılabilir.
Gıda zehirlenmesi belirtileri yaşıyorsanız vakit kaybetmeden bir sağlık uzmanına başvurmanız hayati önem taşır. Hisar Hospital Intercontinental’da deneyimli İç Hastalıkları hekimlerimizle tanı ve tedavi süreçleriniz güvenle planlanır. Detaylı bilgi ve randevu için iletişime geçebilirsiniz.
