Dispepsi yani hazımsızlık mide ağrısı, kabızlık, midede yanma hissi gibi semptomlarla karakterize bir sağlık sorunudur. Hazımsızlık aşırı yemek yeme gibi basit bir sebepten kaynaklanabileceği gibi gastrit, safra kesesi taşları gibi sindirim sistemi hastalıkları da hazımsızlığa neden olabilir. Uzun süre devam eden dispepsi durumunda alanında uzman bir doktora danışılması önemlidir.
Dispepsi Nedir?
Dispepsi, halk arasında bilinen ismiyle hazımsızlık epigastrik (üst karın) ağrı, mide yanması, yemek sonrası şişkinlik veya erken doyma semptomlarından bir veya daha fazlasının olması olarak tanımlanabilir. Hazımsızlığın kendisi tek başına bir sağlık sorunu olmamakla birlikte reflü, gastrit, safra kesesi taşları gibi pek çok sağlık sorunu dispepsiye neden olabilir. Yapılan bazı çalışmalar insanların yaklaşık %30-40’ının çeşitli sebeplerle hazımsızlık sorunu yaşadığını göstermektedir. Yemek yedikten sonra mide bulantısı, karın ağrısı gibi semptomların yaşanması sindirim sisteminin işlevini olması gerektiği gibi yerine getirmediğinin bir göstergesi olabilir. Bununla birlikte bu durum her zaman bir sağlık sorunundan kaynaklanmaz. Yağlı yiyecekleri fazla tüketmek, stres, sigara ve alkol kullanımı gibi pek çok çevresel faktör hazımsızlığın nedeni olabilir.
Genellikle yemek yedikten sonra ortaya çıkan hazımsızlık birkaç dakikadan birkaç saate kadar sürebilir. Bu süre içerisinde sindirime yardımcı organlardan olan pankreas ve safra kesesi sindirimi kolaylaştırabilmek safra ve çeşitli enzimler salgılar. Bu enzimlerin de yardımıyla ortalama 3-5 saat içerisinde yiyecekler mideden bağırsağa iletilir. Yiyeceklerin mideden bağırsaklara iletilme süresi uzarsa bu durum hazımsızlık olarak tanımlanabilir.
Dispepsi Nasıl Olur?
Dispepsi genellikle ağır öğünlerden sonra ortaya çıkar. Bunun başlıca nedeni çok fazla yemek yenildiğinde sindirim sisteminin sindirim sürecini tamamlamak için daha fazla çalışmak zorunda kalmasıdır. Ağır öğünlerden sonra mide, safra kesesi ve pankreas gibi sindirim sistemi organları ve sindirime yardımcı organlar sindirim sıvıları salgılayabilmek için daha fazla kasılır. Bu süreçte salgılanan güçlü sıvılar sindirim sisteminde tahrişe, dolayısıyla hazımsızlık dispepsi görülmesine neden olabilir. Buna karşın kronik dispepsi yani uzun süre devam eden başka bir sağlık soruna bağlı gelişebilir. Bazı durumlarda ise kronik hazımsızlığın açıklanabilir bir nedeni bulunmayabilir.
Dispepsi nedenlerine göre organik dispepsi ve fonksiyonel dispepsi olarak iki sınıfta incelenir. Organik dispepsi çoğunlukla mide öz sıvısının içerisinde bulunan mide asidi ile ilişkilidir. Normal şartlarında midenin mukusla kaplı olan koruyucu bariyeri mideyi asidin neden olduğu tahrişten korur ancak bazı durumlarda H. pylori bakteri enfeksiyonu ve steroid olmayan antiinflamatuar ilaçların aşırı kullanımı gibi sebeplerle midenin koruyucu bariyeri aşınabilir. Bunun neticesinde mide zarı zarar görebilir ve iltihaplanabilir. Dispepsiye neden olabilecek başlıca sindirim sistemi problemleri şunlardır:
● Gastrik ülser: Gastrik ülser yani mide ülseri hazımsızlığın başlıca nedenleri arasındadır. H. pylori bakterisi enfeksiyonu ve ağrı kesici ilaçların (özellikle nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar) uzun süreli kullanımı mide astarının aşınmasına ve midede yara oluşmasına neden olabilir. Mide ülseri belirtileri denildiğinde ilk akla gelen mide yanması ve hazımsızlıktır.
● Gastroözofageal reflü: Reflü yemek borusunun alt kısmında bulunan sfinkter adı verilen, mide asidinin yemek borusuna geri kaçmasını önleyen kapakçığın çeşitli sebeplerle bozulması sonucunda mide asidinin geri kaçmasıdır. Haftada iki kereden fazla mide yanması veya hazımsızlık yaşanması reflüye işaret edebilir.
● Safra kesesi taşları: Safra kesesinde veya safra kanallarında safra tortularının birikerek kristalleşmesi safra kanallarını tıkayabilir. Özellikle yemeklerden sonra hazımsızlık, şişkinlik ve mide ağrısı gibi semptomlar ortaya çıkabilir.
● Gastrit: Midenin koruyucu zarının enfeksiyon hastalıkları, aşırı ilaç kullanımı gibi sebeplerle iltihaplanması ile karakterize gastrit mide ağrısı, dispepsi gibi belirtilerle kendisini gösterebilir.
● Pankreatit: Pankreas iltihabı olarak da bilinen pankreatit başta karın ağrısı olmak üzere yemeklerden sonra ortaya çıkan hazımsızlık, şişkinlik, iştahsızlık, açıklanamayan kilo kaybı, yağlı dışkılama gibi semptomlara neden olabilir.
● İrritabl bağırsak sendromu: Huzursuz bağırsak sendromu olarak da adlandırılan irritabl bağırsak sendromu bağırsakların olması gerekenden daha fazla veya daha az kasılması sonucunda gelişen bir sağlık sorunudur. Başlıca semptomları arasında dispepsi ishal ve kabızlık gibi dışkılama problemleri bulunan huzursuz bağırsak sendromu çoğu zaman beslenme alışkanlıklarında yapılan değişikliklerle kontrol altına alınabilir.
Sayılanların yanı sıra gluten intoleransı veya laktoz intoleransı gibi gıda hassasiyetleri veya mide kanseri gibi ciddi sağlık sorunları da hazımsızlığa yol açabilir. Kronik dispepsi şikâyeti yaşayan kişiler genellikle yemek sırasında ve sonrasında mide ağrısı, şişkinlik, mide yanması, geğirme gibi ülser semptomlarına benzeyen semptomlar yaşayabilir. Bununla birlikte hastaların sadece üçte birinde ülser olduğu geri kalanında ise hazımsızlığın sebebinin fonksiyonel dispepsi olduğu görülmektedir. Fonksiyonel dispepsi, bilinen herhangi bir sağlık sorunu bulunmamasına rağmen uzun süre devam ve sıklıkla tekrarlayan hazımsızlıktır. Fonksiyonel dispepsinin başlıca nedenleri şunlardır:
● Bağırsaktaki zararlı bakteriler ve yararlı bakteriler arasındaki dengenin bozulması,
● Gastroenterit yani mide gribi gibi enfeksiyon hastalıkları,
● H. pylori bakterisi,
● Sigara ve alkol gibi sağlığa zararlı alışkanlıklar,
● Sağlıksız beslenme alışkanlıkları.
Dünya genelinde insanların yaklaşık %20’si fonksiyonel dispepsi belirtileri yaşamaktadır. Bazı araştırmalar obezite, yoğun stres seviyesi, akut gastroenterit gibi faktörlerin fonksiyonel dispepsi riskini artırabileceğini gösterir.
Dispepsi Belirtileri Nelerdir?
Dispepsi belirtileri denildiğinde ilk akla gelen karın ağrısı ve şişkinliktir. Sindirim sistemi organları ve sindirime yardımcı organlar yemekten sonra besinleri sindirme noktasında zorluk yaşarsa hazımsızlık semptomları ortaya çıkabilir. Buna göre başlıca dispepsi belirtileri şunlardır:
● Midenin bulunduğu üst karın bölgesinde ağrı,
● Mide yanması, ekşimesi,
● Erken tokluk veya uzun süre tok hissetme,
● Şişkinlik,
● Gaz sıkışması,
● Mide bulantısı,
● Geğirme,
● Yutulan yiyeceğin mideden geriye kaçması.
Hazımsızlığın sebebinin ciddi bir sağlık sorunu olması durumunda hazımsızlığa kanlı veya kahverengi kusma, açıklanamayan kilo kaybı, siyah veya siyaha yakın dışkılama, yutma güçlüğü gibi semptomlar eşlik edebilir. Dispepsi alarm semptomları olarak da sınıflandırılan açıklanamayan kilo kaybı, sık tekrarlayan kusma, üst karın bölgesinde ele gelen kitle, kansızlık (anemi) ve sarılık gibi belirtilerin görülmesi halinde en kısa sürede altta yatan organik nedenin belirlenmesi ve gerekli tedavinin planlanması önemlidir.
Dispepsi Tanısı Nasıl Konulur?
Dispepsi hastalığı tanısı sırasında uzmanlar hastayı öncelikle fiziki olarak muayene eder. Yaşanan hazımsızlık hafif belirtiler ile seyrediyorsa ve hastalarda açıklanamayan kilo kaybı, sık tekrarlayan kusma gibi semptomlar yoksa uzmanlar ek tetkiklere başvurmayabilir. Bununla birlikte dispepsi kilo kaybı, tekrarlayan kusma gibi semptomlarla birlikte görülürse ve aniden başlarsa uzmanlar başka tetkiklerden faydalanabilir.
Bu aşamada gastroenteroloji uzmanları öncelikle anemi, Helicobacter pylori bakteri enfeksiyonu veya diğer hastalıkların varlığını araştırmak için laboratuvar tetkiklerini kullanır. Ayrıca H. pylori bakterisini araştırmak için solunum testi, gaita testi gibi testlerden de faydalanılabilir.
Hastada hızlı kilo kaybı, kanama belirtileri veya şiddetli yutma güçlüğü gibi alarm belirtileri bulunuyorsa endoskopi gibi ileri tanı yöntemlerine başvurulabilir. Endoskopi yardımıyla mide ve yemek borusu detaylı bir şekilde incelenerek ülser, reflü veya diğer yapısal sorunlar tespit edilebilir. Bunların yanı sıra bağırsak tıkanıklığı gibi bir sağlık sorununun hazımsızlığa neden olabileceğinden şüphelenilirse röntgen veya bilgisayarlı tomografi gibi görüntüleme yöntemleri de kullanılabilir. Yapılan tetkiklerin ardından doktor tarafından verilen raporda “k30 dispepsi” ifadesi bulunuyorsa bu ifade hastada hazımsızlık sorunu bulunduğu anlamına gelir. Eğer tetkiklerin sonucunda hazımsızlığa neden olan herhangi bir sağlık sorunu bulunmazsa bu durumda uzmanlar fonksiyonel dispepsi teşhisi koyabilir.
Dispepsi Tedavisi Nasıl Yapılır?
Dispepsi tedavisi sorunun altında yatan sebebe göre değişiklik gösterir. Dispepside beslenme alışkanlıkları önemli rol oynar. Çoğu zaman beslenme ve yaşam tarzı alışkanlıklarında yapılan bazı değişiklikler semptomların hafiflemesine yardımcı olabilir. Dispepsi semptomlarını hafifletmeye yardımcı olabilecek bazı öneriler şunlardır:
● Aşırı yağlı gıdalar başta olmak üzere hazımsızlığa neden olabilecek besinlerden uzak durma,
● Büyük öğünler yerine az ve sık yemek yeme,
● Alkol ve sigara gibi sağlığa zararlı alışkanlıklardan uzak durma,
● Kafeinli içeceklerin tüketimini sınırlandırma,
● Doktor tarafından önerilmediği sürece ağrı kesici ilaç kullanımını sınırlandırma,
● Stres ve kaygıyı yönetebilmek için meditasyon gibi yöntemlerden faydalanma.
Beslenme ve yaşam tarzı alışkanlıklarında yapılan değişiklikler semptomları kontrol altına almaya yardımcı olmazsa uzmanlar çeşitli ilaçlar reçete edebilir. Dispepsi tedavisi sırasında altta yatan sağlık sorununa göre bazı ilaçlar önerilebilir. Hazımsızlığın sebebinin H. pylori enfeksiyonu olduğu durumlarda antibiyotik tedavisine başvurulabilir. Ayrıca midenin daha hızlı boşalmasına yardımcı olan bazı ilaçlardan da faydalanılabilir.
Sık Sorulan Sorular
Dispepsi Kanser Olabilir mi?
Dispepsi çoğu zaman aşırı yemek yeme gibi basit bir sebepten kaynaklanabileceği gibi bazı durumlarda mide kanseri gibi ciddi sağlık sorunları da hazımsızlığın nedeni olabilir.
Stres Dispepsi Yapar mı?
Bazı çalışmalara göre stres yapılan tetkikler yardımıyla ülser, mide kanseri, reflü gibi semptomların dışlandığı fonksiyonel dispepsinin başlıca nedenidir.
Dispepsi Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Tedavi edilmeyen veya dirençli dispepsi sorunun nedenine de bağlı olarak ilerleyen dönemlerde ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Örneğin hazımsızlığın nedeninin pankreas iltihabı gibi bir sağlık sorunu olması halinde tedavi edilmeyen pankreatit pankreas kanserine yol açabilir.
Dispepsi Hastaları Nasıl Beslenmelidir?
Dispepsi hastalarının yağlı yemekler, kızartma, fast food ve alkol gibi mideyi zorlayabilecek besinlerden uzak durmaları semptomları hafifletmeye yardımcı olabilir. Bunların yerine dispepsi diyeti mideyi rahatsız etmeyen sebze, tam tahıl ve düşük yağlı gıdalardan oluşmalıdır. Bazı araştırmalar brokoli, turp, kereviz, zeytinyağı ve kuru yemişlerin bazı hastalarda semptomları tetikleyebileceği göstermektedir. Bunların yanı sıra düzenli olarak su içmek de sindirimi kolaylaştırmaya yardımcı olabilir.
Dispepsi Terleme Yapar mı?
Dispepsi genellikle terlemeye yol açmaz. Hazımsızlığa terleme, nefes darlığı, göğüste baskı hissi gibi semptomların eşlik etmesi kalp krizi gibi ciddi bir sağlık sorununa işaret edebileceğinden vakit kaybetmeden uzman bir doktora danışılması önemlidir.
Dispepsi İçin Hangi Doktora Gidilir?
Hazımsızlık sorunu yaşayanlar alanında uzman bir dahiliye doktoruna veya gastroenteroloji uzmanına başvurabilir.
Dispepsiye Ne İyi Gelir?
Yavaş yemek yemek, gazlı ve kafeinli içeceklerden kaçınmak, zencefil, rezene, nane çayı gibi içecekleri tüketmek, mide asidinin az olmasının hazımsızlığa neden olduğu durumlarda elma sirkesinden faydalanmak dispepsi semptomlarını hafifletmeye yardımcı olabilir. Porsiyonları küçültmek ve stres yönetimi tekniklerinden faydalanmak da dispepsi semptomlarını hafifletebilir.
Dispepsi Hastaları Ne Yememelidir?
Dispepsi hastalarının yağlı ve baharatlı yiyecekler, alkol, gazlı içecekler, kafein, çikolata, soğan gibi reflü semptomlarını tetikleyebilecek besinlerden uzak durması önerilir.
Dispepsi Kilo Kaybı Yapar mı?
Dispepsi genellikle mide bulantısı, kusma, erken doyma veya uzun süreli tokluk gibi semptomlarla birlikte ortaya çıkar. Bu açıdan bakıldığında dispepsi dolaylı olarak kilo kaybına neden olabilir.
Dispepsi İlerlerse Ne Olur?
Dispepsi ilerlerse midenin koruyucu bariyerindeki hasar ilerleyebilir. Bu durum kronik sindirim sistemi hastalıklarına yol açabilir. Ayrıca dispepsi ilerledikçe yutma güçlüğü, kanlı dışkılama, kilo kaybı gibi ciddi komplikasyonlar gelişebilir.
Uzun süredir devam eden mide ağrısı, şişkinlik, erken doyma veya hazımsızlık şikâyetleriniz varsa altta yatan neden mutlaka araştırılmalıdır.
Hisar Hospital Intercontinental İç Hastalıkları (Dahiliye) bölümünde, dispepsiye yol açabilecek tüm sindirim sistemi hastalıkları modern tanı yöntemleriyle değerlendirilmekte ve kişiye özel tedavi planları oluşturulmaktadır.
Siz de mide sağlığınızı ertelemeyin, uzman İç Hastalıkları (Dahiliye) hekimlerinden randevu alarak detaylı muayenenizi yaptırın.
