Demir Eksikliği Nedir? Belirtileri Nelerdir?
Demir eksikliği, yetersiz beslenmeye ve patolojik bir duruma bağlı demirin vücutta seviyesi düşük olmasıyla görülen beslenme yetersizliğidir. Genellikle başlangıç aşamasında semptomsuz olarak başlar. Vücuda yeterli demir sağlanamaması durumunda yorgunluk ve nefes darlığı gibi demir eksikliği belirtileri görülür. Tedavi alınmaması halinde uzun süreli demir yetersizliğinde anemi gelişir. Demir eksikliği tanısı için doktor fizik muayene ve kan tahlillerine başvurur. Tedavi doz ve uygulama yöntemine göre demir takviyesi ve intravenöz demir tedavisi olarak iki farklı şekilde yapılır. Demir eksikliğinden korunmak için beslenmede bitkisel ve hayvansal demir kaynaklarına yer verilmelidir.
Demir Eksikliği Nedir?
Demir eksikliği vücut dokularında ve dolaşımda demirin yetersiz olduğu durumlarda gelişir. Anemi kırmızı kan hücrelerini etkileyen yaygın bir kan bozukluğudur. Demir kırmızı kan hücrelerinin oksijen taşıma görevi olan hemoglobin proteinin yapısında yer alır. Hemoglobinin yapısına oksijenin bağlanmasını sağlar. Demir yokluğunda kırmızı kan hücrelerine oksijen bağlanamaz. Bu nedenle vücut dokularına oksijen taşınamaz. Demir eksikliği sıklıkla anemiye neden olur. Bu nedenle demir eksikliği anemisi ve demir eksikliği aynı kavramlar olarak görülür.
Demir Eksikliği Anemisi Nasıl Gelişir?
Sağlıklı ve yeterli beslenme ile vücuda besinlerden demir alımı gerçekleşir. Vücut fazla demiri depolar ve ihtiyaç duyduğunda kullanır. Fakat beslenme ile yeterli demir sağlanamadığı durumda yavaş yavaş vücutta demir depoları azalır. Demir eksikliğisi anemisi üç aşamada gerçekleşir:
- Birinci aşama: Demir depolarının azaldığı ve tükenmeye yakın olduğu semptomsuz dönemdir. Bu aşamada kırmızı kan hücre ve hemoglobin yapısı etkilenmez. Sadece vücutta var olan demir miktarı azalır.
- İkinci aşama: Kırmızı kan hücre üretimi değişerek yeterli düzeyde hemoglobin olmadan kırmızı kan hücreleri üretilir. Bu durum kırmızı kan hücrelerinin normale göre daha küçük ve renginin soluk olmasına neden olur.
- Üçüncü aşama: Hemoglobin seviyesi düşüklüğüne bağlı olarak vücutta hücrelere yeterli oksijen sağlanamaz. Özellikle yorgunluk, nefes darlığı ve baş dönmesi gibi semptomlar gözlenir. Demir eksikliği anemisi gelişir.
Demir Eksikliğinin Belirtileri Nelerdir?
Demir eksikliği belirtileri yavaş yavaş gelişen patolojik bir durumdur. Belirtileri vücuttaki oksijen varlığının yetersizliğini gösterir. Demir eksikliği ile demir eksikliği anemisinin belirtileri aynıdır. Meydana gelen belirtiler şunlardır:
- Yorgunluk ve halsizlik
- Baş dönmesi
- Nefes darlığı
- Kırılgan tırnaklar
- Soluk cilt
- Soğuk eller ve ayaklar
- Göğüs ağrısı
- Saç dökülmesi
- Hafızada güçlük
- Konsantrasyon kaybı
- Sık sık enfeksiyon hastalıklarını yaşama
Çocuklarda Demir Eksikliği Belirtileri
Demir eksikliği çocuklarda yetersiz beslenme ve büyümeye bağlı artan demir gereksinimi nedeniyle sıklıkla ortaya çıkar. Yorgunluk, baş dönmesi ve nefes darlığı yetişkin demir eksikliği belirtileri ile benzerlik gösterir. Ayrıca çocuklarda görülen demir eksikliği belirtileri şunlardır:
- Pika gibi besin dışı maddeler yemek
- İştahsızlık
- Büyüme geriliği
- Davranış bozuklukları
- Huysuzluk
Demir Eksikliğinin Tanısı Nasıl Konulur?
Demir eksikliği için doktora başvurulduğunda fizik muayene ve kan testleri ile tanı konur. Demir eksikliğinin nedenin tespiti için ultrasyon, endoskopi ve kolonoskopi testleri uygulanabilir. Demir eksikliğinde bakılan kan testlerindeki parametreler şunlardır:
- Hematokrit (Hct): Kan hacminde kırmızı kan hücrelerinin yüzde olarak miktarını ifade eder.
- Hemoglobin (Hb): Normalden düşük hemoglobin seviyesi demir eksikliği anemisinin göstergesidir.
- Serum demir (Fe): Dolaşımdaki demir miktarını gösterir.
- Ferritin: Demir depolayan proteindir. Düşük ferritin seviyesi depolanmış demirin miktarının düşük düzeyde olduğunun göstergesidir.
- Transferrin veya toplam demir bağlama kapasitesi (TIBC): Transferrin demir depolayan bir proteindir.
- Çözünebilir transferrin reseptörü (sTFR): Serum ferritin ile beraber sTFR değerlendirilmesi kırmızı kan yapımını ve demir seviyelerini değerlendirmeyi sağlar.
- Kırmızı kan hücresi boyutu ve rengi: Mikroskop yardımıyla kırmızı kan hücrelerinin boyutu ve rengi incelenir. Demir eksikliğinde kırmızı kan hücreleri normalden daha küçük ve soluk renktedir.
Demir Eksikliğinin Tedavisi Nasıl Yapılır?
Demir eksikliğine neden olan her durum ayrı ayrı ele alınmalı ve ortadan kaldırılmalıdır. Hafif demir yetersizliğinde diyet tavsiyeleri ile demir depoları yenilenebilir. Ciddi demir eksikliklerinin tedavisi için vücuda demir takviyesi verilir. Demir depolarının yenilenmesi için birkaç ay veya daha uzun süre demir takviyesi alınması gerekmektedir. Demir eksikliği için takviye ağız yoluyla veya intravenöz yolla verilir. Demir tedavisinde uygulanacak demir bileşeni ve uygulama yolu demir eksikliğinin ciddiyetine, neden olan faktöre ve hastanın klinik durumuna bağlıdır.
- Demir takviyesi: Demir sülfat, fumarat ve glukonat demir tuzları kullanılır. Demir takviyelerinin emilimini arttırmak için aç karnına ve C vitamini zengin içeceklerle birlikte alınmalıdır. Bu yöntemde demirin bir kısmı emilmez ve bağırsaklarda kalır. Bunun sonucunda ise kusma, kabızlık, ishal, siyah dışkı ve bulantı gibi yan etkilere neden olabilir.
- İntravenöz demir: Demir takviyenin bileşenlerine intoleransı olan veya yanıt vermeyen hastalara intravenöz demir uygulanır. Demir takviyesine göre daha etkilidir ve daha az yan etkiye yol açar.
- Kan nakli: Ciddi demir eksikliği hastalarına kırmızı kan hücresi transfüzyonu yapılabilir. Bu yöntemle kırmızı kan hücresi ve demir miktarını hızlıca arttırır. Demir eksikliğini tamamen düzeltmez.
Demir Eksikliğinin Tedavisi Sonrası Süreç Nasıldır?
Demir yaşa, cinsiyete ve fizyolojik (hamilelik ve emziklilik) duruma göre gereksinimi değişir. Doktor ve diyetisyene başvurularak vücudun günlük demir ihtiyacı öğrenilebilir. Demir eksikliği tekrar gelişimi önlenmesi için beslenme ile günlük kaybedilen demir yerine konulmalıdır. Bununla birlikte demir eksikliğini önlemek amacıyla beslenmede şu değişiklikler yapılabilir:
- Ete, kümes hayvanlara ve balığa beslenmede yer verilmelidir.
- Fasulye diğer kurubaklagiller tahıllarla birlikte tüketilmelidir. Bu sayede kuru baklagillerde bulunan demir emilimi artırılır.
- Ispanak gibi demir açısından iyi kaynak olan koyu yeşil sebzeler tüketilmelidir.
- Demirle zenginleştirilmiş tahıllar ve makarna tüketilmelidir.
- Demir emilimini artırmak için C vitaminden zengin meyve ve sebze tüketilmelidir.
- Hayvansal ve bitkisel demir kaynakları bir arada tüketmek demir emilimini artırır.
- Sebzelerdeki demir emilimini artırmak için sebzeler pişirilerek tüketilmelidir.
- Çay ve kahve demir emilimini olumsuz etkiler. Bu nedenle öğünlerle birlikte tüketilmemelidir.
- Kepekli tahıllarda bulunan fitatlar ve lifler demir emilimini azaltır. Bu nedenle kepekli tahıllar yerine tam buğday ürünleri tercih edilmelidir.
Demir Eksikliği Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Demir Eksikliği Saç Döker mi?
Demir vücuttaki bütün hücrelere oksijen taşınımını sağlayarak hücrelerin büyümesini ve gelişimini sağlar. Demir eksikliğinde saç hücrelerine de yeterli oksijen gidemez. Bunun sonucunda da demir eksikliğinde saç dökülmesi meydana gelir.
Demir Eksikliği Kas Ağrısı Yapar mı?
Kas hücrelerinde miyoglobin oksijen depolama olarak görevli proteindir. Oksijen ile bağlanma yeteneği demir sayesinde olmaktadır. Bu nedenle demir yokluğunda miyoglobin üretiminde bozukluk sonucunda kaslara yeterli oksijen gitmez. Bu nedenle ciddi demir eksikliğinde egzersiz sırasında alt bacakta ağrılı kramplara neden olur.
Hamilelikte Demir Eksikliğine Ne İyi Gelir?
Hamilelikte demir eksikliğini hayvansal demir kaynakları, yağsız kırmızı et, tavuk ve balık tüketimi iyileşmesini destekler. Hayvansal kaynakların yanında bitkisel demir kaynaklarının, kurubaklagil, kuru meyve ve koyu yeşil yapraklı besinlerin tüketimi artırılması hamilelikte demir eksikliği giderilebilir.
Demir Eksikliği Nerelerde Ağrı Yapar?
Demir eksikliğinde oksijenin yetersiz kaldığı bölgeye göre farklı bölgelerde ağrı görülebilir. Demir eksikliği karın ağrısı, baş ağrısı, göğüs ağrısı, dilde ağrı ve kas ağrısı yapabilir.
Bebeklerde Demir Eksikliği Nasıl Giderilir?
Bebeklerde demir eksikliği anemisi sıklıkla gelişen bir sağlık sorunudur. Özellikle sadece anne sütü ile beslenmek demir eksikliği anemisine neden olabilir. Çünkü anne sütü demir bakımından fakirdir. Anne sütü ile beslenen bebeklerde demir eksikliği tamamlayıcı beslenmeye başlayana kadar demir takviyesi almalıdır. Tamamlayıcı beslenmede demirden zengin besinler bebeğin beslenmesine eklenebilir. Bebek demir ile zenginleştirilmiş mama ile besleniyorsa demir takviyesi almaya gerek yoktur.
Demir Eksikliği Sivilce Yapar mı?
Demir eksikliği sivilce yaptığı kesin değildir. Bununla birlikte genellikle B12, B6 ve folik asit vitaminlerinin yetersizliği sivilceye neden olur.
Demir Eksikliği Baş Dönmesi Yapar mı?
Demir eksikliğinin yorgunluk ve nefes darlığından sonra önemli belirtisi baş dönmesidir. Genellikle baş dönmesi anemi geliştiğinde görülebilir.
Gebelikte Demir Eksikliği Belirtileri Nelerdir?
Hamilelikte kan hacminin artmasıyla demir gereksinimi artmaktadır. Günlük ihtiyacı olan demirin karşılanmaması durumunda demir eksikliği meydana gelebilir. Hamilelikte demir eksikliğinde baş dönmesi, yorgunluk, nefes darlığı ve soluk cilt gibi belirtiler görülmesinin yanı sıra hızlı kalp atışı ve hipotansiyon da demir yetersizliğine bağlı olarak meydana gelebilir.
Demir Eksikliği ve D vitamini Arasında Bağlantı Var mı?
D vitamini ve demir eksikliği arasındaki ilişki demir metabolizması üzerindeki etkileri, hemoglobin ve miyoglobin yapımındaki etkinliğine bağlıdır. D vitamini eksikliği kırmızı kan yapımını baskılayarak demir eksikliğini meydana getirebilir. Bununla birlikte demir metabolizması için önemli karaciğer enzimininin seviyesini artırarak kırmızı kan hücre yapımının baskılanmasını uyarır. D vitamin eksikliği tedavi edilmediği takdirde demir eksikliğine neden olabilir.
Demir eksikliği ve demir eksikliği anemisi, altta yatan nedenin doğru tespit edilmesini gerektiren önemli bir sağlık sorunudur. Hisar Hospital Intercontinental’da, deneyimli iç hastalıkları uzmanlarımız tarafından kapsamlı kan tetkikleri ile demir eksikliğinin nedeni belirlenir ve kişiye özel tedavi planı oluşturulur.
Demir eksikliği belirtileri yaşıyorsanız veya kan değerlerinizle ilgili detaylı değerlendirme yaptırmak istiyorsanız, Hisar Hospital Intercontinental İç Hastalıkları bölümüne başvurarak güvenle muayene ve tedavi sürecinizi başlatabilirsiniz.
