Aşırı Tüylenme (Hirsutizm)
Aşırı tüylenme kadınlarda normalden daha kalın, koyu renkli kıllanma görülmesidir. Genel olarak hiperandrojenemi ile ilişkilendirilir. Hiperandrojenemi erkeklik hormonlarının olması gerektiğinden daha fazla üretilmesidir. Bu durum kadınlarda adet düzensizliği, akne, alopesi (kelleşme) ve hirsutizme yol açabilir. Birden fazla androjen hormonun yüksekliği hirsutizm şiddetini etkileyebilir. Aşırı tüylenmenin kadınlarda en yaygın nedeni polikistik over sendromudur. Bununla birlikte bazı hastalıklar, ilaçlar ve tümörler de hirsutizm sebepleri arasında yer alabilir. Kadınların yaklaşık %5-10`unu etkiler ve yoğun duygusal strese yol açabilir. Hirsutizm yaygın olarak kadınları etkilese de bazı erkeklerde de ortaya çıkabilir ancak koyu ve kalın tüylenme kadınlarda olduğu gibi kolay tespit edilemeyebilir. Bununla birlikte çocuklarda ve bebeklerde hirsutizm gelişimi daha nadirdir ve erken ergenliğin bir göstergesi olabilir. Etnik köken ve aile öyküsü aşırı tüylenmenin gelişmesinde etkili faktörlerdir. Birden fazla test ve yöntem yardımıyla tanı sağlanabilir. Altta yatan nedene bağlı olarak ilaç kullanımı ve kıl giderme yöntemleri tercih edilebilir.
Aşırı Tüylenme (Hirsutizm) Nedir?
Aşırı tüylenme olarak bilinen hirsutizm kadınlarda erkek tipi kıllanma durumudur. Kadınlarda genel olarak ince tüylenme görülen veya hiç kıllanmaya görülmeyen bölgelerde koyu renkli ve kalın kıl oluşabilir. Sıklıkla dudak üstü, çene, göğüs, sırt, kalça, karın, uyluk ve genital bölgede aşırı tüylenme görülebilir. Aşırı tüylenme esas olarak erkek hormonları olarak adlandırılan androjenlerinin fazla salgılanmasından kaynaklanır. Androjenler normalde az miktarda salgılansa da tüm kadınlarda üretilen bir hormondur. Testosteron, DHEAS, dihidrotestosteron birer androjen hormondur. Testosteron özellikle koltuk altı ve kasık bölgesinde aşırı tüylenmeyi uyarır. Dihidrotestosteron hormonu ise yüzde tüylenmeyi ve saç dökülmesini uyaran bir hormondur. Androjenler ve östrojen arasındaki dengenin bozulması hirsutizmi tetikleyebilir. Kadınlarda yumurtalık ve böbrek üstü bezlerinden üretilen androjen bazı durumlarda normalden daha fazla üretilebilir. Bu durum başlıca akne, hormonal problemler ve aşırı tüylenmeye sebebiyet verebilir. Genellikle hirsutizm tek başına sağlık durumunu etkilemez ancak kaygı, stres ve depresyon gibi psikolojik problemleri beraberinde getirebilir.
Aşırı Tüylenme Belirtileri Nelerdir?
Hirsutizm kadınlarda daha az kıllanma görülen vücut bölgelerinde aşırı kıllanma şeklinde kendini gösterir. Bu kıl foliküllerinden daha koyu renkli, kalın ve yoğun kıl veya tüyler çıkar. Yüksek androjen seviyelerinden kaynaklanan hirsutizm ek olarak birtakım belirtiler gösterebilir. Hirsutizm ve yüksek androjenler kadınlarda erkekleşme özelliklerini arttıran virilizasyona neden olabilir. Androjen hormonları ergenliğe giren erkek bireylerin fiziksel olgunluğa ulaşmasını destekler. Bununla birlikte erkeklerin ikincil cinsiyet özelliklerinin oluşmasına yardımcı olur. Hirsutizm belirtileri ve virilizasyonun neden olduğu ikincil cinsiyet özellikleri başlıca şunlardır:
- Artan kas kütlesi ve gelişimi,
- Daha kalın ve derin ses,
- Akne,
- Alopesi (kelleşme),
- Cinsel istek artması,
- Klitoris büyümesi,
- Seyrek adet görme,
- Kadınsı vücut hatlarının kaybı,
- Kötü kokulu terleme,
- Göğüs kütlesinde azalma.
Kadınlarda androjen hormonunun östrojen hormonuna oranla artış göstermesi kadınlara ait gelişim özelliklerini ikinci plana atabilir. Kadınlara ait cinsiyet özelliklerinde azalma görülürken erkeklere ait özellikler ön plana çıkabilir. Bu durum hormon üretiminin yoğunluğuyla ilişkili olabilir.
Aşırı Tüylenme Neden Olur?
Aşırı tüylenmenin birçok farklı nedeni bulunabilir. Bu nedenler hiperandrojenik (vücutta aşırı androjen hormonu üretimi) ve hiperandrojenik olmayan olarak ikiye ayrılabilir. Hiperandrojenik nedenler çoğunlukla kadınlarda böbrek üstü bezleri ve yumurtalıklardan yüksek androjen üretimi ile bağlantılıdır. Hiperandrojenik aşırı tüylenme nedenleri başlıca şu şekilde verilebilir:
- Polikistik over sendromu (PCOS): Hirsutizm vakalarının en yaygın sorumlusudur ve vakaların yaklaşık %75`ini oluşturur. PCOS`un asıl nedeni bilinmemektedir. Yumurtalıklarda küçük foliküller oluşması ile karakterizedir. Aşırı tüylenme ve adet düzensizliği, kilo artışı, akne, insülin direnci, akantozis nigrikans gibi belirtiler gösterebilir.
- Over/adrenal tümörler: Yumurtalık veya böbrek üstü bezi tümörleri hirsutizmin nadir görülen bir nedenidir. Bu vakalarda androjen değerleri çok yüksek seyreder.
- Klasik olmayan konjenital adrenal hiperplazi: 21-hidroksilaz enzim eksikliğinden kaynaklanan resesif bir sağlık sorunudur. Ergenlikten sonra hirsutizm, akne, kısırlık, kelleşme, adet düzensizliği veya adet görememe ile karakterizedir.
Hiperandrojenik olmayan nedenler arasında ilaç kullanımı, gebelik, postmenopozal dönem, endokrinopatiler yer alabilir. Ayrıca normal yumurtalık fizyolojisi ve androjen seviyelerine rağmen nedeni bilinmeyen hirsutizm vakaları mevcuttur. Bu durum idiyopatik hirsutizm olarak adlandırılır ve tüm vakaların yaklaşık %10`unda görülür.
Aşırı Tüylenme Tanısı Nasıl Konur?
Aşırı tüylenme tanısı fiziksel muayene ile birlikte, tıbbi geçmiş, aile öyküsü, testler ve görüntüleme tekniklerini içerir. Fizik muayene kapsamında aşırı tüylenme görülen bölgeler kontrol edilir, akne, alopesi vb. semptomların varlığı değerlendirilir. Alt karın bölgesinde olası tümör ve kistlerin tespiti için pelvik muayene gerekli olabilir. Hirsutizm tanısının ardından şiddetinin ölçülmesi amacıyla Ferriman-Gallwey ölçeği kullanılabilir. Bu ölçeğe göre dudak üstü, çene, göğüs, üst karın ve alt karın, uyluklar, üst kollar, üst sırt ve alt sırt/kalça olmak üzere dokuz vücut bölgesi incelenir. Bu alanlarda tüylenmenin derecesine göre 0 ve 4 arasında herhangi bir sayı ile belirlenir.
Tüylenmenin yoğunluğu çok az olduğunda 0, şiddetli olduğunda 4 puan olarak işaretlenir. İncelenen bölgelerin puanları toplanır ve sayının yüksekliğine göre hirsutizm derecesi belirlenir. Ayrıca genel hormon seviyelerinin incelenmesi amacıyla kan testleri yapılabilir. Rahim ve yumurtalıkların görüntülenmesi için ultrason yapılabilir. Bununla birlikte diğer sağlık sorunlarının elenmesi kapsamında böbrek üstü bezler ve yumurtalıklar röntgen ile gözlemlenebilir.
Aşırı Tüylenme Tedavisi Nasıl Yapılır?
Aşırı tüylenme tedavisi altta yatan nedenin tespit edilerek ortadan kaldırılmasını hedefler. Bunun yanında kıl giderme yöntemleri, evde bakım önerileri, ilaç tedavisi önerilebilir. Hirsutizm tedavisi kapsamında kullanılan ilaçlar yaygın olarak şunları kapsar:
- Doğum kontrol hapları: Androjen üretimini düşürmeyi destekler, aşırı tüylenme adet düzensizliği gibi durumların kontrol altına alınmasına yardımcı olur. Aynı zamanda hamileliği önleyen ilaçlardır.
- Anti-androjenler: Doğum kontrol ilaçları ile başarı sağlanamadığında reçete edilebilir. Genellikle hafif hirsutizm vakalarında androjen seviyelerini düşürmeye yardımcıdır.
- Steroid ilaçlar: Hirsutizm aşırı böbrek üstü bezi aktivitesine bağlı ise düşük doz steroid ilaçlar önerilebilir.
- Topikal krem: Aşırı tüylenme olan bölgelere uygulanan bu krem kılları doğrudan yok etmez ama kılların uzama hızını yavaşlatarak kontrol altına alabilir. Kremi kullanmayı bırakınca kıllar tedavi öncesi olduğu hızda uzamaya devam eder.
İlaç tedavilerine ek olarak bazı tıbbi prosedürler tercih edilebilir. Bu prosedürler kişisel bakım yöntemlerine kıyasla daha uzun vadeli sonuçlar verebilir. Bu prosedürler şu şekilde verilebilir:
- Lazer tedavisi: Kıl köklerine zarar vererek uzamasını engellemek için cilt üzerinden yüksek yoğunluklu ısı ve ışık demeti gönderilmesi işlemidir. Ciltte açık veya koyu renkli lekelenme, yanık, kabarcık ve yara izi gibi yan etkilere sahip olabilir. Yüzdeki aşırı tüylenme için sıklıkla tercih edilen bir uygulamadır.
- Elektroliz: Her bir kıl köküne ince iğne ile girilerek elektrik şoku gönderilmesini içerir. Bu nedenle geniş bölgelerde uzun süreli ve ağrılı bir işlem olabilir.
Sık Sorulan Sorular
Hirsutizm Polikistik Over Belirtisi midir?
Hirsutizm polikistik over belirtilerinden biridir. Hirsutizmin en yaygın nedeni olan PCOS hormonal dengesizlik, yüksek androjen seviyeleri ve adet düzensizliği ile karakterizedir. Kronik bir sağlık sorunudur ve kısırlığın sık görülen bir nedenidir. Yumurtalıklarda kistlere neden olabilir, yumurta üretimini olumsuz etkileyebilir. Kesin bir tedavisi yoktur ancak semptomlar kontrol altına alınabilir.
Aşırı Tüylenme Hangi Hormonlardan Kaynaklanır?
Aşırı tüylenme hormon bozukluğu sebebiyle ortaya çıkabilir ve esas olarak androjen grubu hormonlardan kaynaklanır. Bu hormonlar başta testosteron olmak üzere, DHEAS, dihidrotestosterondur. Androjenler erkeklik hormonlarıdır ancak az miktarda kadınlarda salgılanması normaldir. Tüm kadınlarda üretilen androjenler östrojen gibi diğer hormonlar ile denge içerisindedir. Çeşitli nedenlere bağlı olarak kadınlarda androjen hormonları üretimi artabilir ve hirsutizme yol açabilir.
Kadınlarda Bıyık ve Sakal Çıkması Normal midir?
Kadınlarda ince ve seyrek tüylenme normaldir ancak hormonal dengeye bağlı olarak bu durum değişebilir. İnce tüylenme olan veya hiç olmayan bölgelerde normalden daha kalın ve koyu renkli kıllanma yüksek androjen hormonu tablosuna işaret edebilir. Hirsutizm olarak bilinen aşırı tüylenme genellikle PCOS, tümör, ilaç kullanımı gibi unsurlardan kaynaklanabilir.
Hirsutizm Lazerle Geçer mi?
Hirsutizm lazer tedavisi ile tamamen geçmeyebilir. Bunun nedeni lazer tedavisinin hirsutizme yol açan faktöre yönelik olmamasıdır. Lazer tedavisi uzun vadeli tüylenme kontrolü sağlasa da kesin bir tedavi yöntemi değildir. Tıbbi tedavilere ek olarak doktor önerisiyle lazer uygulanabilir. Lazer uygulaması herkes için uygun olmayabilir ve birçok yan etkiye sebebiyet verebilir.
Aşırı Tüylenme Tamamen Tedavi Edilebilir mi?
Kadınlarda aşırı tüylenme tedavisi süreklilik gerektirir. Tedavi seçenekleri tek başına ve kısa sürede aşırı tüylenmeyi ortadan kaldıramayabilir. Bununla birlikte kılların daha yavaş uzamasına ve seyrekleşmesine katkıda bulunabilir. Tıbbi müdahalelere ek olarak elektroliz, lazer tedavisi gibi diğer yöntemler de uygulanabilir.
Hirsutizm Hangi Testlerle Anlaşılır?
Hirsutizm genel olarak fiziksel muayene ile teşhis edilebilir. Hafif hirsutizm durumunda ve erkeklerde görülen hirsutizm için birkaç test yapılabilir. Aşırı tüylenme için hormon testi yapılabilir, ultrason ve röntgen ile hirsutizme neden olabilecek diğer hastalıklar belirlenebilir. Hirsutizm tanısı konulduktan sonra hastalığın derecesi Ferriman-Gallwey ölçeği ile belirlenebilir.
Aşırı Tüylenme İçin Hangi Bölüme Gidilir?
Kadınlarda aşırı tüylenme sorunu için endokrinoloji ve metabolizma hastalıkları bölümüne gidilebilir. Yüzde aşırı tüylenme için ayrıca dermatoloji bölümünden randevu alabilirsiniz. Gebelik ve hirsutizm varlığında kadın doğum ve hastalıkları bölümüne başvurabilirsiniz.
Hirsutizmde Doğum Kontrol Hapı Kullanılır mı?
Aşırı tüylenme tedavisi seçeneklerinden biri de doğum kontrol haplarıdır. Östrojen ve progesteron hormonları içeren doğum kontrol hapları yüksek testosteron seviyelerinin düşürülmesine yardımcı olabilir. Ayrıca hamileliğin önlenmesinde ve adet düzensizliğinin kontrol altına alınmasında etkili olabilir. Göğüslerde hassasiyet ve şişlik, mide bulantısı, ruh hali değişiklikleri vb. yan etkilere sahiptir.
Aşırı Tüylenme Kilo ile Bağlantılı mı?
Kadınlarda aşırı tüylenme sebepleri arasında obezite bulunabilir. Kilo fazlalığı veya obezite vücuttaki hormon üretimini olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle hirsutizm tedavisinde gerektiğinde kilo kaybı tedavinin bir parçası olmalıdır. Vücut ağırlığının kontrollü olarak kaybedilmesi androjen seviyelerinde düşme sağlayabilir.
Hirsutizm Geçmezse Ne Olur?
Kadınlarda aşırı tüylenme tamamen ortadan kalkmayabilir. Bu durum aşırı tüylenmenin yoğunluğuna ve tedavilerin devamlılığına bağlı olabilir. Daha hafif hirsutizm ile daha gözle görülür başarı sağlanabilirken bazı kişilerde aynı durum gözlenemez. Hirsutizm tamamen geçmediğinde özellikle psikolojik sağlık olumsuz etkilenebilir, anksiyete, kaygı, stres, depresyon kendini gösterebilir.
Aşırı tüylenme (hirsutizm) hem fiziksel hem de psikolojik olarak yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilen bir sağlık sorunudur. Altta yatan hormonal dengenin doğru şekilde değerlendirilmesi, etkili bir tedavi planının temelini oluşturur.
Hisar Hospital Intercontinental’da Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları multidisipliner yaklaşımıyla, aşırı tüylenmenin nedenleri detaylı olarak araştırılır ve kişiye özel tedavi planları oluşturulur.
Aşırı tüylenme şikâyetiniz varsa, erken tanı ve doğru tedavi için Hisar Hospital Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları uzman hekimlerinden randevu alabilirsiniz.
