Dermatologji

Lëkura është vija e parë e mbrojtjes që e ruan trupin nga sëmundjet dhe faktorët e jashtëm. Ruajtja e shëndetit të lëkurës është shumë e rëndësishme, pasi ajo ka funksione thelbësore si mbrojtja e organeve të tjera, ruajtja e integritetit të trupit dhe e ekuilibrit të temperaturës, si dhe ndihmon në kuptimin e simptomave të sëmundjeve të ndryshme. Lëkura është një tregues i rëndësishëm i shëndetit të përgjithshëm të trupit; në indin e lëkurës mund të shfaqen shenja që paralajmërojnë probleme me stomakun, veshkat ose tiroiden. Nëse keni nevojë për ndihmë në lidhje me lëkurën, mund të drejtoheni në poliklinikën e dermatologjisë.

Çfarë është dermatologjia?

Dermatologjia është një degë e mjekësisë që merret me diagnostikimin e sëmundjeve ose çrregullimeve të lëkurës, flokëve, gjëndrave dhjamore, mukozave, gojës, membranave gjenitale dhe thonjve, me vlerësimin e gjendjeve kozmetike dhe të plakjes, si dhe me trajtimin e tyre me protokollin e duhur terapeutik. Synohet diagnostikimi dhe trajtimi i pacientëve të të gjitha moshave, fëmijë dhe të rritur. Mjekët e trajnuar dhe të specializuar në këtë fushë quhen dermatologë. Përveç diagnozës dhe trajtimit, dermatologët janë specialistë shëndetësorë të profesionalizuar edhe në botoks, peeling kimik dhe shumë procedura të tjera kozmetike. Sipas grupeve të pacientëve me të cilët merret, dermatologjia ndahet në katër nëndegë:

• Dermatologjia pediatrike: Dermatologu i fëmijëve, i njohur edhe si dermatolog pediatrik, është mjek i specializuar në sëmundjet e lëkurës së të gjithë fëmijëve, nga të porsalindurit deri te adoleshentët. Në këtë nëndegë trajtohen zakonisht shenjat e lindjes dhe aknet e adoleshencës.

• Dermatologjia mjekësore: Është dega ku diagnostikohen dhe trajtohen sëmundjet e rënda të lëkurës dhe studiohen efektet sistemike të tyre. Zakonisht merret me sëmundje si dermatiti, psoriaza, urtikaria, çrregullimet e pigmentimit, aknet dhe rozacea.

• Dermatologjia kirurgjikale: Dermatologjia mund të përdorë edhe procedura kirurgjikale. Këto përdoren kryesisht për heqjen e indeve kancerogjene melanoma dhe jo-melanoma, për riparimin e plagëve dhe për restaurimin e flokëve. Zakonisht kryhen me anestezi lokale në ambient klinik.

• Dermatologjia kozmetike: Dermatologët kozmetikë përmirësojnë pamjen e lëkurës, flokëve dhe thonjve me metoda të ndryshme. Mund të kryhen procedura si heqja e njollave të moshës, qimeve të padëshiruara, plagëve, tatuazheve, si dhe trajtimi i celulitit dhe strijave.

Cilat janë sëmundjet dermatologjike?

Mendohet se ekzistojnë më shumë se 3000 sëmundje dermatologjike. Shkaqet e shfaqjes së tyre ndryshojnë nga personi në person. Megjithatë, ndër shkaqet më të zakonshme janë gjenetika, ekspozimi ndaj alergjenëve, kërpudhat, viruset, bakteret dhe parazitët, faktorët mjedisorë dhe gjendje të tjera mjekësore. Këto sëmundje mund të shkaktojnë skuqje, kruajtje, inflamacion dhe ndryshim të ngjyrës së lëkurës. Sëmundjet më të shpeshta të lëkurës mund të renditen shkurtimisht si më poshtë:

• Aknet: Zhvillohen kur folikulat e lëkurës bllokohen nga grumbullimi i dhjamit, baktereve dhe qelizave të vdekura të lëkurës. Mund të shfaqen në zona të ndryshme si fytyra, qafa, shpina dhe shpatullat. Shfaqen si ënjtje rozë ose puçrra të kuqe me qelb. Kur bien në kontakt me ajrin, mund të shndërrohen në pika të zeza. Faktorë shkaktues janë ndryshimet hormonale, adoleshenca ose prodhimi i tepërt i dhjamit.

• Ekzema (dermatiti): Ekzema është ndër shkaqet më të shpeshta të vizitave në poliklinikat e dermatologjisë. Është një sëmundje e karakterizuar nga skuqje të lëkurës të inflamuara, të kuqe dhe shqetësuese. Zakonisht zhvillohet si reagim i sistemit imunitar ndaj substancave të huaja dhe alergjenëve. Ka shumë lloje të ndryshme, përfshirë dermatitin atopik dhe dermatitin e duarve e të këmbëve.

• Urtikaria (koshërat): Zhvillohen njolla të ngritura, të kuqe ose me ngjyrën e lëkurës, që kruhen. Mund të shkaktohen nga shumë faktorë si pickimet e insekteve, ushqimet, qimet e kafshëve shtëpiake ose barnat. Megjithatë, shkaktari kryesor janë zakonisht reaksionet alergjike.

• Lupusi: Është një sëmundje autoimune, pra një gjendje në të cilën trupi sulmon indet e veta. Mund të prekë shumë pjesë të trupit. Shfaq simptoma si ndjeshmëri ndaj diellit, temperaturë, ënjtje e këmbëve dhe rreth syve, rënie e flokëve, dhimbje koke dhe barku. Skuqja në formë fluture në faqe dhe hundë është shenja klasike e lupusit.

• Psoriaza: Te psoriaza qelizat e lëkurës zhvillohen shumë më shpejt se normalisht dhe shkaktojnë grumbuj qelizash në lëkurë. Kjo gjendje quhet edhe psoriazë me pllaka. Këto pllaka të bardha shfaqen më shpesh në bërryla, gjunjë, shpinë dhe lëkurën e kokës.

• Tinea (qethja): Është një sëmundje që shkakton njolla me luspa, të kuqe dhe pa flokë në lëkurën e kokës. Është infeksion kërpudhor që mund të zhvillohet edhe në këmbë ose në ijë. Tinea që prek ijët njihet si kruajtja e sportistëve.

• Rozacea: Shfaqet me simptoma si skuqje, djegie dhe therje në fytyrë. Hunda e kuqe dhe sytë e skuqur e të përlotur janë gjithashtu ndër simptomat e mundshme. Zakonisht është më e shpeshtë te gratë me lëkurë të çelët të moshës 30-50 vjeç.

• Herpes zoster: Është një sëmundje që shkakton skuqje të dhimbshme me fshikëza. Shfaqet në formë brezi në njërën anë të fytyrës ose të trupit. Zhvillohet si pasojë e riaktivizimit në sistemin nervor të virusit që shkakton lisë së dhenve. Për këtë arsye, herpes zoster prek vetëm personat që kanë kaluar më parë lisë së dhenve.

• Kanceri i lëkurës: Kanceret e lëkurës jo-melanoma zhvillohen në zonat e ekspozuara ndaj diellit, kryesisht në kokë, qafë, fytyrë, duar dhe krahë. Melanoma, nga ana tjetër, është një lloj i rrezikshëm kanceri i lëkurës, sepse mund të përhapet duke dhënë metastaza. Mund të shkaktojë njolla të errëta, ndryshime në nishane dhe mavijosje që nuk shërohen.

• Lythat: Lythat shkaktohen nga viruset e papillomës njerëzore dhe mund të jenë ngjitëse. Ndahen në lytha të zakonshme dhe lytha plantare. Lythat e zakonshme shfaqen zakonisht në duar si rritje të pabarabarta të lëkurës. Lythat plantare janë formacione të forta dhe të dhimbshme në shputën e këmbës.

• Herpesi i buzës: Është një infeksion viral. Zakonisht janë fshikëza ngjitëse, të vogla, të dhimbshme dhe të mbushura me lëng, që zhvillohen në grupe mbi buzë dhe rreth saj. Shkaktohet nga virusi herpes simplex. Virusi i tipit 1 prek gojën, ndërsa ai i tipit 2 zonën gjenitale.

• Zgjebja: Është një sëmundje që shkakton kruajtje. Zgjebja zakonisht transmetohet me kontakt lëkure dhe mund të përhapet me kontakt seksual, kontakt të ngushtë, përdorim të përbashkët të rrobave ose kontakt me një sipërfaqe të infektuar.

• Vitiligoja: Vitiligoja, e cila ka shumë lloje të ndryshme, zakonisht shfaqet si njolla të bardha ose me ngjyrë të çelët në të dyja anët e trupit. Mendohet se vitiligoja ndodh kur sistemi imunitar i trupit sulmon qelizat që prodhojnë pigment.

• Rënia e flokëve: Probleme të ndryshme shëndetësore dhe faktorë gjenetikë mund të shkaktojnë rënie të flokëve.

• Problemet e thonjve: Thonjtë e futur në mish, infeksionet kërpudhore dhe gjendje të tjera të ndryshme mund të dëmtojnë thonjtë.

Cilat janë simptomat e sëmundjeve dermatologjike?

Simptomat e sëmundjeve të lëkurës ndryshojnë sipas sëmundjes. Për më tepër, ndryshimet e lëkurës nuk lidhen gjithmonë me këto sëmundje; lëkura mund të shfaqë reagime të ndryshme edhe për shkak të sëmundjeve të tjera. Simptomat e përgjithshme të sëmundjeve dermatologjike mund të renditen si më poshtë:

• Njolla lëkure me pigmentim jonormal,

• Lëkurë e thatë, e plasaritur dhe që kruhet,

• Lytha dhe rritje të lëkurës,

• Ndryshime në ngjyrën dhe madhësinë e nishaneve,

• Plagë të hapura,

• Lezione dhe ulçera,

• Zhvoshkje të lëkurës dhe skuqje të dhimbshme,

• Ënjtje të kuqe, të bardha ose me qelb,

• Lëkurë me pamje me luspa dhe të ashpër.

Si diagnostikohen sëmundjet dermatologjike?

Sëmundjet dermatologjike zakonisht diagnostikohen nga dermatologët me ekzaminim vizual. Megjithatë, në disa raste sëmundjet e lëkurës shfaqin simptoma të ngjashme, prandaj vendosja e diagnozës mund të jetë e vështirë. Nëse pamja e lëkurës nuk jep përgjigje të qarta për sëmundjen, dermatologët mund të kërkojnë teste të ndryshme diagnostike:

• Biopsia: Është një metodë diagnostike që përfshin marrjen e pjesëve të vogla të lëkurës për ekzaminim mikroskopik.

• Kultura: Është procedura që përfshin marrjen e mostrave të lëkurës për të hetuar praninë e baktereve, kërpudhave dhe viruseve.

• Testi me copëz (patch test): Është testi në të cilin lëkura ekspozohet ndaj një sasie të vogël alergjeni për të diagnostikuar reaksionet alergjike.

• Testi prick i lëkurës: në sëmundjet alergjike,

• Ekzaminimi me dritën e Wood-it: në diagnostikimin e sëmundjeve të ndryshme si çrregullimet e pigmentimit dhe infeksionet kërpudhore,

• Diaskopia: Është një procedurë diagnostike që mund të përdoret për të përcaktuar ndryshimet e ngjyrës së lëkurës.

• Dermoskopia: Synon diagnostikimin e lezioneve të lëkurës duke përdorur një pajisje të quajtur dermatoskop.

• Testi Tzanck: Është një test që përfshin ekzaminimin e lëngut në fshikëza për të diagnostikuar praninë e viruseve herpes simplex dhe herpes zoster.

Si trajtohen sëmundjet dermatologjike?

Sëmundjet e lëkurës mund të shërohen ose simptomat e tyre mund të kontrollohen me trajtime të ndryshme. Metodat e trajtimit që përdorin specialistët shëndetësorë për këtë qëllim janë si më poshtë:

• Barnat topike dhe barnat sistemike: Antibiotikët, antihistaminikët dhe steroidet mund të përdoren me rekomandim të mjekut në forma të ndryshme si tableta, kremra, pomada, xhel dhe injeksione. Gjithashtu, barnat me formulë hidratuese mund të përdoren sipas rekomandimit të specialistit shëndetësor.

• Imunoterapia: Njihet edhe si trajtim imunitar. Në imunoterapi përdoren barna që i mundësojnë sistemit imunitar të pacientit të njohë dhe të shkatërrojë qelizat që shkaktojnë sëmundjen.

• Fototerapia dhe trajtimi me lazer: Janë metoda jo-invazive që shfrytëzojnë energjinë e dritës për të riparuar dhe rinovuar indin e dëmtuar të lëkurës. Mund të përdoren për të trajtuar shenjat e akneve, shenjat e lindjes, hiperpigmentimin, plagët, kapilarët e dukshëm, qimet e padëshiruara dhe dëmtimet nga dielli.

• Radioterapia: Është një metodë e përdorur shpesh në trajtimin e kancereve të lëkurës dhe të kancereve që zhvillohen në zona afër lëkurës.

• Elektrokirurgjia: Është një metodë trajtimi kirurgjikal që kryhet duke përdorur rrymë elektrike me frekuencë të lartë për të prerë ose shkatërruar indet.

• Kriokirurgjia: Është metoda në të cilën të ftohtit përdoret për qëllime kirurgjikale; synon të shkatërrojë indet e sëmura duke i ngrirë.

• Operacioni i ekscizionit: Është një procedurë që përfshin heqjen e indeve me ndërhyrje kirurgjikale.

• Operacioni Mohs: Është një teknikë kirurgjikale që përfshin heqjen shtresë pas shtrese të qelizave kancerogjene nga indi i lëkurës.

• Heqja e nishaneve: Është metoda e heqjes së pjesshme ose të plotë të nishaneve që zhvillohen në trup.

• Trajtimi i enëve të gjakut: Përfshin riparimin e enëve të dëmtuara me skleroterapi ose trajtim me lazer. Përdoret veçanërisht në trajtimin e venave merimangë dhe të variceve.

Pyetje të shpeshta për dermatologjinë

Procedurat që kryejmë në Departamentin e Dermatologjisë

• Krioterapia: Njihet si trajtim me ngrirje ose me spërkatje gazi. Është një metodë moderne dhe e thjeshtë që përdoret në trajtimin e shumë sëmundjeve të lëkurës, kryesisht të lythave. Nuk kërkon anestezi lokale. Është një procedurë e shpejtë që përdoret edhe te fëmijët.

• Elektrokauterizimi: Metoda, e njohur si trajtim me djegie, aplikohet me anestezi lokale. Avantazhi i saj është se rezultati arrihet në një seancë të vetme.

• Biopsia e lëkurës: Është marrja e indit me anestezi lokale dhe ekzaminimi i tij në patologji për diagnozën e saktë të sëmundjeve të lëkurës.

• Dermatoskopia: Është një metodë diagnostike që përdoret për diagnostikimin e sëmundjeve të lëkurës, kryesisht të nishaneve dhe kancereve të lëkurës.

• Drita e Wood-it: Është një pajisje, e njohur gjerësisht si drita blu, që përdoret në diagnostikimin e sëmundjeve si infeksionet kërpudhore, vitiligoja dhe melazma.

• Epilimi me lazer: Për t'u çliruar nga qimet e padëshiruara të zeza dhe kafe, aplikohet me pajisje të tipit Aleksandrit, nën kontrollin e mjekut specialist, në ambient higjienik.

• Pulse Dye Laser: Është një lazer efektiv për nishanet vaskulare të lindura ose të fituara më vonë. Te fëmijët, dhe nëse kërkohet edhe te të rriturit, aplikimi bëhet me anestezi të përgjithshme. Pulse Dye Laser përdoret gjithashtu për të arritur efekt rinovimi të lëkurës pa e dëmtuar atë. Rezultate të kënaqshme arrihen edhe për shenjat e akneve, djegieve dhe plagëve.

• Testet e alergjisë: Me testin prick (me shpim) mund të përcaktohen alergjenët ushqimorë dhe mjedisorë. Rezultati del për 20 minuta. Me testin patch (me copëz) përcaktohen alergjenët që shkaktojnë reaksion me kontakt në lëkurë. Testi, që aplikohet duke ngjitur shirita në shpinë, vlerësohet pas 48 dhe 96 orësh.

• Peelingu kimik: Synon rinovimin e lëkurës duke aplikuar acid glikolik në lëkurë. Aplikohet në gjithsej 4 seanca me interval 2-javor, me përqendrime 20-35-50-70%.

• Pastrimi i lëkurës: Pasi lëkura hapet me avull, pastrohen pikat e zeza, cistet e akneve, cistet e keratinës dhe cistet dhjamore.

• Dermaroller: Është aplikimi në fytyrë i cilindrave me gjilpëra të vogla metalike. Në vrimëzat e shumta që hapen aplikohen serume dhe maska të posaçme.

• Mezoterapia: Është injektimi në lëkurë, me gjilpëra të posaçme, i substancave riparuese, ushqyese dhe rinovuese për lëkurën dhe flokët.

• Injeksioni intralezional: Është injektimi në lëkurë i barnave, kryesisht kortizonit, në sëmundje të lëkurës si keloidet dhe në alopecinë areata (qethjen).

• Heqja e thoit: Përdoret në rastet kur trajtimi me barna nuk është i mundur, veçanërisht te thonjtë e futur në mish.

• Drenazhi i abscesit: Lezionet e inflamuara zbrazen me anestezi lokale në dhomën e procedurave.

A bën dermatologu kujdes për lëkurën?

Po, dermatologët mund të kryejnë trajtime mjekësore të kujdesit për lëkurën. Kujdesi për lëkurën kryhet nga mjekë të specializuar në dermatologjinë kozmetike, e cila e ka këtë si nënfushë specializimi. Gjatë kujdesit për lëkurën, dermatologët mund të përdorin procedura si peelingu kimik, skleroterapia dhe trajtimi me lazer.

A trajton dermatologjia aknet?

Trajtimi i akneve kryhet nga mjeku dermatolog. Metodat e trajtimit mund të ndryshojnë në varësi të faktorëve si mosha e pacientit, lloji i akneve dhe vendi ku shfaqen. Dermatologët mund të përshkruajnë barna që përmbajnë retinoide, peroksid benzoili, kortikosteroide dhe antibiotikë. Mund të rekomandojnë ndryshime në dietë dhe mund të përdorin metoda si terapia me lazer dhe me dritë.

A trajton dermatologjia ekzemën?

Ekzema është një sëmundje e shpeshtë ndër sëmundjet e lëkurës dhe trajtimi i saj kryhet në poliklinikat e dermatologjisë. Dermatologët mund të përshkruajnë hidratues kundër thatësisë, antihistaminikë kundër kruajtjes, si dhe barna imunosupresive dhe pomada me kortizon kundër skuqjes, ënjtjes dhe njollave.

Cilat janë sëmundjet e lëkurës?

Përveç sëmundjeve të lëkurës të renditura më sipër, mund të përmenden edhe njollat e moshës, aftet e gojës, hemangioma, liken planus, thatësia e lëkurës, çrregullimet e pigmentimit, alergjia nga dielli, venat variçoze dhe anomalitë vaskulare.

Si quhet ndryshe dermatologjia?

Në turqisht, „Cildiye” është emri i njohur dhe i preferuar nga publiku për degën e dermatologjisë. Si emër poliklinike përdoret edhe emërtimi sëmundjet e lëkurës dhe sëmundjet veneriane.

Cila pajisje përdoret për diagnostikimin e sëmundjeve të lëkurës?

Për diagnostikimin e sëmundjeve të lëkurës përdoret një pajisje e quajtur dermatoskop. Dermatoskopi, një pajisje që mbahet me dorë, ka një sistem lentesh që siguron zmadhim dhe ndriçim.

Sëmundjet e lëkurës mund të prekin 30-70% të popullsisë së botës dhe janë grupi i katërt më i shpeshtë i sëmundjeve ndër të gjitha sëmundjet. Për shkak se mund të prekin njerëz të të gjitha moshave, trajtimi i tyre është shumë i rëndësishëm; përndryshe, në fazat e avancuara mund të shkaktojnë humbje serioze materiale dhe çrregullime mendore. Për këtë arsye, rekomandohet të konsultoheni me dermatologë të specializuar në sëmundjet e lëkurës. Nëse ju ose të afërmit tuaj keni sëmundje ose simptoma të lëkurës që kanë nevojë për trajtim, ju rekomandojmë të caktoni një takim në poliklinikën e dermatologjisë.