Kolagjeni është një molekulë proteine e përbërë nga aminoacide. Gjendet natyrshëm në trup. Ai siguron mbështetje strukturore për hapësirën jashtëqelizore të indeve lidhëse. Ofron forcën dhe mbështetjen strukturore që i nevojitet trupit. Falë rezistencës së tij të lartë ndaj tërheqjes, ai shërben si një substancë ndërmjetëse efektive për lëkurën, tendinat, kockat dhe ligamentet. Proteina e kolagjenit ndahet në disa grupe në varësi të llojit të strukturës që formon. Edhe pse janë zbuluar 28 lloje të ndryshme kolagjeni, llojet I, II, III dhe IV përbëjnë afërsisht 90% të trupit të njeriut.
Çfarë është kolagjeni?
Kolagjeni është një proteinë e formuar nga aminoacide që përmbajnë karbon, oksigjen dhe hidrogjen. Aminoacidet e quajtura glicinë, prolinë, hidroksiprolinë dhe argininë bashkohen për të formuar proteinën e kolagjenit. Sinteza e kolagjenit ndodh kryesisht në qeliza të veçanta të quajtura fibroblaste. Kjo sintezë mund të ndodhë si në mjedisin brendaqelizor ashtu edhe në atë jashtëqelizor. Fjala rrjedh nga fjala greke “kolla”, që do të thotë ngjitës. Përafërsisht 30% e proteinave në trup përbëhen nga kolagjeni. Ato gjenden kudo në trup, veçanërisht në lëkurë, flokë, thonj, kocka, tendina dhe struktura lidhëse. Ai punon së bashku me substanca të tilla kaipër acidi hialuronik dhe elastina për të ruajtur elasticitetin, volumin dhe lagështinë e lëkurës. Gjithashtu, ai mbështet procesin e formimit të proteinave si keratina, të cilat përbëjnë lëkurën, flokët dhe thonjtë.
Pas moshës 30 vjeç, për shkak të faktorëve si dielli, stresi mjedisor, plakja, alkooli dhe duhani, procesi i shkatërrimit të kolagjenit në trup përshpejtohet dhe aftësia për të prodhuar kolagjen cilësor zvogëlohet. Në këtë fazë, për të mbështetur depot e kolagjenit, prodhimi i kolagjenit mund të mbështetet duke përdorur suplemente të ndryshme dhe produkte topikale në përputhje me rekomandimin e një specialisti. Suplementet e kolagjenit mund të gjenden në formë pluhuri, kapsule ose të lëngshme, të marra nga pjesë kafshësh të pasura me kolagjen si kockat, kërci dhe lëkura. Këto suplemente zakonisht hidhen në treg në formë të hidrolizuar, sepse kolagjeni i hidrolizuar copëtohet në një mënyrë që trupi mund ta përthithë më lehtë. Produktet që përmbajnë acid retinoik, acid glikolik dhe peptide mund të stimulojnë sintezën e kolagjenit në lëkurë. Kremrat kundër diellit që mbrojnë lëkurën nga rrezet e dëmshme UV mund të ofrojnë gjithashtu përfitime në mbrojtjen e kolagjenit ekzistues. Formimi i prokolagjenit mund të nitet me anë të masazhit të rregullt të lëkurës. Në këtë mënyrë, mund të rriten edhe përfitimet e kremrave kundër plakjes.
Cilat janë llojet e kolagjenit?
Ekzistojnë 28 lloje kolagjeni, secili me funksion të ndryshëm biologjik. Megjithatë, llojet e zakonshme që luajnë një rol të rëndësishëm në trupin e njeriut mund të renditen si tipi I, tipi II, tipi III, tipi IV dhe tipi V. Informacionet rreth llojeve kryesore të kolagjenit mund të jepen si më poshtë:
Kolagjeni i tipit I: 90% e kolagjenit në trup është i tipit I. Është përbërësi kryesor i vendosur veçanërisht në lëkurë, kocka, enët e gjakut, dhëmbë, tendina, ligamente dhe indet e tjera lidhëse. Gjendet kudo në trup, me përjashtim të indit kërcor. Ai krijon forcë tërheqëse dhe siguron mbështetje strukturore në mënyrë që të mos ndodhë deformim në këto pjesë të trupit. Gjithashtu, ai mund të sintetizohet në përgjigje të dëmtimit dhe në nyjet e fibrave te sëmundjet fibroze. Ndihmon në komunikimin qelizor, nxit rritjen e qelizave dhe kryerjen e funksioneve të tyre. Burimet nga të cilat merret kolagjeni i tipit I përfshijnë kolagjenin e gjedhit dhe kolagjenin detar.
Kolagjeni i tipit II: Gjendet kryesisht në indin kërcor dhe konsiderohet si përbërësi kryesor i kërcit. Gjithashtu, gjendet në kornenë në zhvillim dhe në lëngun qelqor. Ai i siguron rezistencë ndaj thyerjes dhe elasticitet kërcit që mbron nyjet. Në këtë mënyrë, ai mund të mbështesë shëndetin e nyjeve dhe të zvogëlojë simptomat e artritit. Zakonisht gjendet si një kompleks i dy ose më shumë kolagjeneve. Burimet nga të cilat mund të merret kolagjeni i tipit II përfshijnë kolagjenin e pulës dhe atë detar.
Kolagjeni i tipit III: Është lloji i kolagjenit që gjendet në lëkurë, mushkëri, muskuj, zorrë dhe muret e enëve të gjakut. Zakonisht gjendet në muret e organeteve me hapësirë të brendshme (organeve zgavrotore). Duke punuar së bashku me kolagjenin e tipit I, ai siguron mbështetje strukturore dhe elasticitet. Është i rëndësishëm për integritetin e enëve të gjakut dhe organeve. Kolagjeni i gjedhit bën pjesë ndër burimet e tij kryesore.
Kolagjeni i tipit IV: Gjendet në membranën bazale të lëkurës, qelizat endoteliale dhe qelizat epiteliale. Siguron mbështetje dhe filtrim për membranat bazale që ndajnë shtresat e ndryshme të indeve. Me fjalë të tjera, ai formon shtresat e membranës bazale. Lloji i kolagjenit të tipit IV gjendet gjithashtu në veshka, thjerrëzat e syrit dhe veshin e brendshëm. Zakonisht gjendet në formë suplementi si pjesë e një larmie të gjerë suplementesh kolagjeni.
Kolagjeni i tipit V: Gjendet në lëkurë, flokë, shtresën e kornesë dhe indin e placentës. Është i nevojshëm për formimin e sipërfaqeve qelizore dhe qimeve. Zakonisht gjendet në një larmi të gjerë suplementesh kolagjeni.
Kur zgidhni suplemente kolagjeni, duhet të merren parasysh nevojat e veçanta shëndetësore të personit. Për individët që përjetojnë probleme me shëndetin e nyjeve ose që dëshirojnë të mbështesin shëndetin e nyjeve, mund të jetë e përshtatshme të përdorin një suplement që përmban kolagjen të tipit II për të mbështetur funksionin e kërcit dhe të nyjeve. Personat që duan të mbështesin shëndetin e lëkurës, flokëve dhe thonjve mund të preferojnë suplemente që përmbajnë kolagjen të tipit I dhe tipit III për të rritur elasticitetin e lëkurës, për të zvogëluar rrudhat dhe për të forcuar flokët e thonjtë. Personat që dëshirojnë të shohin përfitime të gjera mund të përdorin suplemente me shumë lloje kolagjeni që përmbajnë format e tipit I, II, III, IV dhe V, ose mund të konsumojnë ushqime dhe pije ku gjenden këto lloje. Megjithatë, para se të përdoren këto suplemente, duhet të konsultohet patjetër me një profesionist shëndetësor dhe duhet të merren informacione më të gjera rreth përmbajtjes së përshtatshme të suplementit.
Cilat janë përfitimet e kolagjenit?
Duke marrë pjesë në strukturën e shumë pjesëve kritike të trupit të njeriut, kolagjeni ka rëndësi për sa i përket përfitimeve të tij dhe është gjithashtu i nevojshëm për ruajtjen e shëndetit të përgjithshëm. Për shkak të përhapjes së përdorimit të suplementeve me përmbajtje kolagjeni, këto çështje hulumtohen shpesh, por nevojiten më shumë studime shkencore për të konfirmuar përfitimet e tij. Përfitimet e mundshme të kolagjenit që bien në sy janë:
Mund të mbështesë filtrimin e veshkave.
Mund të mbështesë shëndetin e zemrës dhe të enëve të gjakut.
Mund të nxisë përmirësimin e shëndetit të nyjeve dhe të zvogëlojë shenjat e artritit.
Mund t'i japë elasticitet lëkurës dhe të rrisë lagështinë e saj.
Mund të forcojë kockat dhe të mbështesë densitetin e kockave.
Mund të mbështesë procesin e shërimit të plagëve dhe migrimin qelizor që ndihmon përgjigjen imunitare.
Mund të ndihmojë komunikimin e qelizave, të sigurojë rritjen dhe kryerjen e funksionit të tyre.
Mund të përmirësojë rrudhat dhe lëshimin e lëkurës.
Mund të sigurojë rigjenerimin e qelizave të vdekura të lëkurës.
Siguron një mbulesë mbrojtëse në organe.
Mund të ndihmojë në rregullimin e ekuilibrit të glukozës në gjak te diabeti i tipit 2.
Mund të eliminojë problemet e qarkullimit të gjakut.
Mund të përmirësojë aftësinë për të lëvizur.
Mund të parandalojë tkurrjen, dobësimin e muskujve dhe dhimbjet muskulore.
Mund të lehtësojë problemet gastrointestinale që mund të ndodhin për shkak të hollimit të sipërfaqes së brendshme të sistemit tretës.
Mund të zvogëlojë hollimin që zhvillohet në flokë dhe lëkurën e kokës.
Mund të përshpejtojë rritjen e thonjve dhe të zvogëlojë pamjen e thonjve të thyer e të çeduar.
Duke ndihmuar në ruajtjen e formës së enëve të gjakut, mund të zvogëlojë rrezikun e aterosklerozës dhe sulmit në zemër.
Cilat janë ushqimet që përmbajnë kolagjen?
Kolagjeni është një proteinë me molekula të mëdha. Për këtë arsye, përthithja e tij në trup nuk ndodh e plotë. Proteinat e kolagjenit të marra përmes të ushqyerit copëtohen në aminoacide. Prandaj, ushqimet që përmbajnë kolagjen nuk çojnë në rritje të ndjeshme të niveleve të kolagjenit në trup. Megjithatë, shumë ushqime që përmbajnë lëndët e para që mbështesin prodhimin e kolagjenit mund të përfshihen në rutinën e të ushqyerit. Ushqimet që nxisin prodhimin e kolagjenit:
Ushqime që përmbajnë vitaminë C si portokalli, luleshtrydhet, specat dhe brokoli
Ushqime që përmbajnë prolinë si kërpudha, lakra, kikirikët, gruri
Ushqime që përmbajnë glicinë si mishi i kuq, gjeldeti, pula dhe kikirikët
Ushqime që përmbajnë bakër si bimët me gjethe jeshile, lajthitë dhe tofu
Ushqime që përmbajnë zink si shpendët, fasulet, qiqrat dhe produktet e qumështit
Burimet e kolagjenit me origjinë shtazore dhe bimore:
Lëngu i kockave
Peshku dhe frutat e detit
Pula
E bardha e vezës
Mishi i kuq
Bishtajoret dhe fasulet
Elbi, gruri dhe kuinoa
Soja e fermentuar
Aloe vera
Çfarë është mungesa e kolagjenit dhe teprica e kolagjenit?
Mungesa e kolagjenit fillon me moshën, por gjenetika dhe mënyra e jetesës së një personi ndikojnë se me çfarë shpejtësie ndodh ky degradim. Rrezet UV, ndotja mjedisore, ushqyerja e keqe, përdorimi i duhanit dhe alkoolit shkaktojnë formimin e radikaleve të lira, duke përshpejtuar kështu procesin e shkatërrimit të kolagjenit. Për shkak të zvogëlimit të sasisë së kolagjenit, lëkura mund të rrudhoset dhe të humbasë elasticitetin e saj. Për më tepër, mund të zhvillohen edhe probleme muskulore, të nyjeve dhe të qarkullimit të gjakut.
Prania e shumë kolagjenit në lëkurë ose në inde të tjera, pra teprica e kolagjenit, mund të shkaktojë një sëmundje autoimune që çon në inflamacion dhe fibrozë (trashje). Kjo sëmundje njihet si skleroderma.
Pyetjet e bëra më shpesh
Personat që përjetojnë humbje të densitetit të kockave dhe humbje të muskujve, personat që dëshirojnë të rrisin lagështinë dhe elasticitetin e lëkurës, gratë në periudhën e menopauzës dhe personat me osteoporozë mund të përdorin suplemente kolagjeni në përputhje me rekomandimin e mjekut. Individët që nuk kanë ndonjë problem shëndetësor mund të përdorin gjithashtu suplemente kolagjeni nëse mjekët e shohin të përshtatshme. Mungesa e kolagjeni nuk mund të matet drejtpërdrejt, por ka disa shenja se niveli i kolagjenit po zvogëlohet. Simptomat e mungesës së kolagjenit përfshijnë rrudhjen dhe lëshimin e lëkurës, dobësimin dhe dhimbjen e muskujve, ngurtësimin dhe humbjen e elasticitetit në tendina dhe ligamente, zvogëlimin e aftësisë lëvizëse, probleme të ndryshme gastrointestinale dhe kardiovaskulare. Kolagjeni nuk ka ndonjë efekt të drejtpërdrejtë që sjell humbje peshe. Megjithatë, duke mbështetur ndërtimin e muskujve, ai mund të kontribuojë në mënyrë indirekte në procesin e rënies në peshë. Nuk këshillohet përdorimi i ndonjë suplementi, përfshirë kolagjenin, pa marrë mendimin e mjekut, veçanërisht për individët që kanë probleme shëndetësore. Fillimi i përdorimit të kolagjenit duke u konsultuar me një mjek ose një profesionist shëndetësor mund të japë rezultate më pozitive. Nuk ka asnjë hulumtim shkencor se kolagjeni krijon ndonjë efekt pozitiv ose negativ në ciklin menstrual. Këshillohet që personi të konsultohet me një profesionist shëndetësor për të marrë informacione të plota lidhur me këtë temë. Kolagjenët nuk kanë ndonjë efekt në dobësim (humbje peshe). Megjithatë, nëse problemi i peshës është shkaktuar për shkak të diabetit të tipit 2 ose çrregullimeve të tretjes, kolagjenët e hidrolizuar mund të kenë një efekt pozitiv mbi këto çrregullime dhe të mbështesin procesin e rënies në peshë.
Për shkak të efekteve pozitive në lëkurë, flokë, nyje dhe muskuj, përdorimi i kolagjenit është rritur ndjeshëm vitet e fundit. Edhe pse përgjithësisht pranohet si një përmbajtje e sigurt, rekomandohet përdorim i kujdesshëm për gratë shtatzëna dhe ato me fëmijë në gji (në laktacion), individët e moshuar dhe personat me sëmundje kronike. Suplementet e kolagjenit po diversifikohen dita-ditës; ofrohen shumë opsione si kolagjeni në pluhur, kolagjeni në tableta dhe kolagjeni i pijshëm. Këshillohet që personi të konsultohet me një mjek në lidhje me përdorimin e këtyre produkteve për të mundur të zgjedhë llojin dhe formën e kolagjenit që i përshtatet më shumë.
Nëse dëshironi të merrni informacion të detajuar për këtë temë, mund të vizitoni departamentin tonë të Dermatologjisë ose mund të kontaktoni Uzm. Dr. Cemile Dilek UYSAL për të marrë një mendim specialisti rreth mbështetjes së kolagjenit që ju përshtatet më shumë.
