Çfarë është vitiligo? Cilat janë simptomat?

Vitiligo është një sëmundje dermatologjike e karakterizuar nga njollat e bardha të zbehta që zhvillohen në lëkurë. Mund të shfaqet në çdo zonë të trupit, por më shpesh shfaqet në fytyrë, qafë, duar dhe në zonat ku lëkura është dëmtuar, si rrudhat, prerjet ose djegiet. Shfaqja dhe përhapja e vitiligos ndryshojnë sipas llojit të zonës ku zhvillohet dhe shtrihet. Është një sëmundje autoimune dhe një pjesë e rasteve janë me trashëgimi gjenetike. Nuk shkakton dhimbje, inflamacion apo fryrje, por meqenëse ndikon në pamjen kozmetike, pacientët mund t'i drejtohen poliklinikave të dermatologjisë për kërkesë trajtimi.

Çfarë është vitiligo?

Ngjyra e lëkurës dhe e flokëve përcaktohet nga një pigment i quajtur melaninë. Për shkaqe të ndryshme, ky pigment humbet dhe bën që ngjyra e lëkurës të duket më e çelur se normalisht. Këto humbje të parregullta të ngjyrës së lëkurës quhen sëmundja vitiligo. Fillimi i vitiligos zakonisht është rreth mesit të të njëzetave, por mund të shfaqet në çdo moshë. Madhësia dhe numri i njollave ndryshojnë nga një person te tjetri. Me kalimin e kohës mund të përparojë dhe të shkaktojë humbje pigmenti në zona më të gjera të lëkurës. Vitiligo është një çrregullim autoimun. Çrregullimet autoimune shfaqen kur sistemi imunitar i trupit sulmon indet dhe organet e veta. Sistemi imunitar sulmon qelizat pigmentare të quajtura melanocite dhe zhvillohet sëmundja e zbardhjes së lëkurës. Te rreth %15-25 e pacientëve me vitiligo ekziston të paktën një çrregullim tjetër autoimun. Nëse nuk ka një sëmundje tjetër autoimune, vitiligo nuk ndikon negativisht në gjendjen e përgjithshme shëndetësore dhe në funksionimin fizik të pacientit. Vitiligo është një sëmundje e zakonshme që prek %0.5-1 të popullsisë në botë. Vitiligo e zhvilluar në zonën me flokë të kokës mund të shkaktojë që flokët dhe qimet të bëhen të bardha ose me ngjyrë argjendi. Vitiligo ka katër lloje kryesore:

Vitiligo jo-segmentale: Shfaqet në të dy anët e trupit dhe në të njëjtat pjesë. Është lloji më i zakonshëm i vitiligos. Humbja e ngjyrës është e shpejtë dhe krijon lezione që mbulojnë pjesë të gjera të trupit.

Vitiligo segmentale: Zakonisht shfaqet në fëmijëri dhe prek vetëm një zonë. Kjo zonë mund të jetë një këmbë, dora ose një pjesë e fytyrës. Është shumë e rrallë; në zonat ku zhvillohet ndryshimi i ngjyrës ndodh edhe rënie e flokëve. Vitiligo segmentale njihet edhe si vitiligo njëanshme. Përparimi i këtij lloji të vitiligos zakonisht ndalon 1-2 vjet pas shfaqjes.

Vitiligo e përzier: Është një përzierje e vitiligos segmentale dhe jo-segmentale dhe është e rrallë.

Vitiligo e paklasifikuar: Ka nënlloje të paklasifikuara: lokale, e përgjithësuar dhe universale. Vitiligo lokale karakterizohet nga zhvillimi i depigmentimit vetëm në një ose disa zona të trupit. Vitiligo e përgjithësuar është nënlloji më i shpeshtë dhe ka depigmentime të shpërndara në trup. Vitiligo universale është nënlloji më i rëndë. Pothuajse e gjithë pigmentimi në sipërfaqen e lëkurës humbet.

Cilat janë simptomat e vitiligos?

Simptomat e sëmundjes së njollave vitiligo mund të jenë të lehta dhe të prekin një zonë të vogël të trupit, ose mund të jenë të rënda dhe të prekin një zonë të gjerë të lëkurës. Simptomat kryesore janë humbje të ngjyrës së lëkurës. Këto humbje natyrale të ngjyrës quhen depigmentim. Simptomat e vitiligos mund të renditen si më poshtë:

Njolla të bardha si qumështi që shfaqen në çdo zonë të lëkurës, veçanërisht në duar, këmbë, krah dhe fytyrë,

Zbardhja e flokëve, përveç humbjes së pigmentit në zonën me flokë të kokës,

Ndryshime të ngjyrës së qerpikëve dhe të një pjese të vetullave,

Ndryshime të ngjyrës në mukozën e brendshme të gojës dhe hundës,

Fryrje dhe disa gjendje inflamatore në veshë dhe sy,

Humbje të dëgjimit,

Indi i lëkurës i ndjeshëm,

Predispozicion ndaj gjendjeve autoimune,

Ndryshime të ngjyrës së syve,

Në disa raste, ndjesi kruajtjeje në lëkurë pa pasur depigmentim,

Pigmente të lëkurës që zhduken papritur dhe rikthehen papritur.

Çfarë shkakton vitiligon?

Pigmentet që i japin ngjyrë lëkurës dhe flokëve quhen melaninë dhe sintetizohen nga qelizat melanocite. Nëse këto qeliza vdesin ose ndalojnë së prodhuari pigmentin melaninë, zhvillohet sëmundja vitiligo e lëkurës. Nuk është përcaktuar me saktësi cilët faktorë shkaktojnë dëmtimin ose vdekjen e qelizave pigmentare. Megjithatë, mendohet se është e lidhur me faktorët e mëposhtëm:

Është një sëmundje autoimune: Sistemi imunitar i sheh qelizat e shëndetshme melanocite si shkaktare dëmi dhe pushtues të huaj, duke reaguar tepër dhe duke i shkatërruar qelizat.

Ndryshime gjenetike: Mutacionet gjenetike mund të ndikojnë në mënyrën e funksionimit të melanociteve. Gjithashtu, historia e vitiligos në familje është një shkak tjetër.

Stresi: Veçanërisht pas një aksidenti ose lëndimi, nëse trupi ekspozohet vazhdimisht ndaj stresit emocional, sasia e pigmentit që prodhojnë qelizat melanocite ndikohet negativisht.

Faktorë mjedisorë: Ekspozimi ndaj rrezatimit ultravjollcë dhe kimikateve toksike mund të ndikojë në prodhimin e pigmentit.

Si diagnostikohet vitiligo?

Zakonisht ekzaminimi vizual është i mjaftueshëm për të vendosur diagnozën e vitiligos. Gjatë ekzaminimit përdoret llamba e Wood-it për të dalluar vitiligon nga kushte të tjera të lëkurës, si pityriasis versicolor. Llamba e Wood-it përdor dritë ultravjollcë që shkëlqen në lëkurë; ekzaminimi bëhet në një dhomë të errët dhe llamba mbahet rreth 10-13 cm larg lëkurës. Gjatë ekzaminimit, dermatologët mund të bëjnë disa pyetje për të marrë informacion mbi historinë mjekësore dhe gjenetike të pacientit. Gjithashtu, ata mund të kërkojnë analiza të ndryshme gjaku për të kontrolluar sëmundjet autoimune.

Si bëhet trajtimi i vitiligos?

Trajtimi i sëmundjes vitiligo nuk është i nevojshëm, sepse kjo sëmundje nuk ka dëm të njohur për trupin. Efektet e saj negative janë vetëm kozmetike. Veçanërisht shfaqja e njollave të bardha në fytyrë mund të ndikojë negativisht në shëndetin mendor të personit. Kjo gjendje mund ta bëjë personin të largohet nga mjediset shoqërore dhe të dëmtohet vetëbesimi. Ekzistojnë opsione trajtimi që bëjnë të mundur rikthimin e lëkurës në ngjyrën e saj të mëparshme ose heqjen e ngjyrës që ka mbetur, për të arritur një ton uniform të lëkurës. Metodat e trajtimit të vitiligos mund të përmenden shkurtimisht si më poshtë:

Ilaçe: Ilaçet topikale të përdorura në trajtimin e vitiligos synojnë zakonisht lehtësimin e rrjedhës së sëmundjes dhe rikthimin e një sasie të caktuar pigmentimi. Ilaçet topikale më të përdorura janë kortikosteroidet topikale. Këto ilaçe duhet patjetër të përdoren sipas këshillës së dermatologut. Nuk janë metodë trajtimi e përshtatshme për çdo pacient me çdo lloj lëkure; kanë disa efekte anësore, si lëkura që bëhet më e hollë dhe më e ndjeshme.

Terapia me dritë: Fototerapia është një procedurë që ndihmon rikthimin e ngjyrës së lëkurës. Trajtimi realizohet duke përdorur dritë ultravjollcë B (UVB) dhe lazer mjekësor. Për të parë rezultatet në lëkurë nevojiten disa seanca të terapisë me dritë. Nëse trajtimi ndërpritet para se të përfundojë, efekti i tij nuk zgjat shumë.

Depigmentimi: Në këtë metodë, ngjyra e lëkurës zbehet në mënyrë që të përputhet me zonat e prekura nga vitiligo. Zakonisht trajtimi realizohet duke përdorur produkte mjekësore.

Operacioni: Mund të aplikohet procedura e quajtur transplantim lëkure, ku lëkura merret nga një pjesë e trupit dhe përdoret për mbulimin e një pjese tjetër. Ekzistojnë komplikacione të mundshme, si cikatrica, infeksioni dhe ripigmentimi.

Këshillim: Disa persona të diagnostikuar me vitiligo mund të marrin këshillim për t'u ndihmuar të përmirësojnë vetëbesimin, ankthin ose depresionin e tyre për shkak të ndryshimeve në lëkurë.

Pyetje të shpeshta rreth vitiligos

Jo, çdo njollë e bardhë nuk është vitiligo. Leukoderma kimike, tinea versicolor, albinizmi dhe pityriasis alba mund të shkaktojnë shfaqjen e pikave të bardha në trup. Në disa raste, këto sëmundje mund të ngatërrohen me vitiligon. Për këtë arsye, diagnoza duhet të bëhet nga një specialist. Simptomat e vitiligos mund të shfaqen në çdo pjesë të trupit, por zonat ku shihen më shpesh janë duart, këmbët, fytyra, goja, mukozat si brenda hundës, organet gjenitale, nënsqetullat, ingujt dhe kofshët, pra zonat ku lëkura fërkohet. Vitiligo nuk është një sëmundje që kërcënon jetën e personit dhe as nuk është ngjitëse. Megjithatë, pamja kozmetike mund të ndikojë negativisht në cilësinë e jetës së pacientit. Mund të shkaktojë probleme të shëndetit mendor. Dihet se imunoterapia e aplikuar gjatë trajtimit të kancerit mund të shkaktojë vitiligo. Megjithatë, kjo nuk do të thotë që vitiligo do të kthehet në kancer të lëkurës. Melanina mbron lëkurën nga dielli; gjithashtu, njollat pa pigment bëhen më të prirura ndaj djegieve nga dielli. Dëmtimi nga dielli mund të rrisë rrezikun e kancerit të lëkurës. Megjithatë, sipas disa studimeve, gjenetika e vitiligos mund të mbrojë personat nga kanceri i lëkurës. Sipas këtyre studimeve, është përcaktuar se personat me vitiligo kanë tre herë më pak gjasa të zhvillojnë kancer të lëkurës krahasuar me ata pa vitiligo. Njollat e vitiligos mund të lehtësohen ose të eliminohen me trajtime mjekësore, fototerapi dhe procedura si operacioni. Rreth %10-20 e personave me vitiligo rikthejnë plotësisht ngjyrën e lëkurës. Diagnoza e hershme e bën trajtimin më të suksesshëm. Njollat e vitiligos mund të shkaktojnë ndjeshmëri ndaj diellit. Prandaj, mbrojtja nga dielli parandalon përparimin e sëmundjes. Pacientët mund të mbrohen nga dielli duke përdorur krem mbrojtës me SPF 30 ose më të lartë, dhe kështu mund të dalin jashtë. Vitaminat luajnë rol të rëndësishëm në procesin e pigmentimit të lëkurës. Për trajtimin e vitiligos, dermatologët mund të përfshijnë në planin e trajtimit vitaminat A, C, E, B12, D dhe acidin folik. Vitamina B12 parandalon prodhimin e homocisteinës, e cila ndikon negativisht në prodhimin e melaninës. Që vitamina B12 ta kryejë këtë funksion, duhet të merret së bashku me acidin folik. Vitaminat A, C dhe E veprojnë si antioksidantë dhe parandalojnë stresin oksidativ epidermal që shkakton dëmtimin e hershëm të melanociteve. Në sëmundjet autoimune zakonisht vërehet mungesë e vitaminës D; për shkak të efektit të saj mbrojtës për sistemin imunitar, ajo është ndër vitaminat që rekomandohet të merren. Përpara se të merren këto vitamina, duhet patjetër të konsultohet një specialist. Vitiligo është një çrregullim i pigmentimit që nuk transmetohet nga një person te tjetri përmes kontaktit fizik. Përveç ndryshimeve kozmetike dhe ndjesisë së shqetësimit që këto ndryshime shkaktojnë, nuk ka rrezik tjetër. Vitiligo nuk ka trajtim të përhershëm, por ekzistojnë metoda trajtimi mbështetëse që lehtësojnë simptomat ose ngadalësojnë rrjedhën e sëmundjes. Për informacion rreth këtyre metodave dhe për t'iu përgjigjur pyetjeve që keni rreth sëmundjes, mund të takoheni me një dermatolog.