Кои се болестите на надбубрежните жлезди? Кои се симптомите? Како се дијагностицираат и лекуваат?

Болестите на надбубрежните жлезди, хормоните на надбубрежните жлезди се од витално значење за правилното функционирање на вашето тело. Овие мали жлезди, сместени веднаш над вашите бубрези, произведуваат важни хормони неопходни за живот, како што се кортизол, алдостерон, епинефрин и норепинефрин. Всушност, овие жлезди извршуваат критични задачи како што се регулирање на одговорот на телото на стрес, рамнотежата на вода и сол, метаболизмот и крвниот притисок.

Проблемите што се јавуваат во надбубрежните жлезди можат да доведат до нерамнотежа во производството на хормони и да предизвикаат сериозни здравствени проблеми. На пример, прекумерното производство на кортизол во телото се нарекува Кушингов синдром, додека Адисоновата болест се јавува кога надбубрежните жлезди не произведуваат доволно кортизол и алдостерон. Симптомите на овие болести вклучуваат замор, губење на апетит и тежина, низок крвен притисок, несвестици и психолошки нарушувања.

Надбубрежните жлезди и функциите на хормоните

Надбубрежните жлезди, кои се едни од најмалите, но највредните органи во нашето тело, се наоѓаат на горниот дел од секој бубрег. Овие жлезди, кои по форма наликуваат на триаголник, произведуваат хормони кои регулираат многу витални функции, од метаболизмот до реакцијата на стрес.

Што се адреналниот кортекс и медулата?

Надбубрежната жлезда (адренална жлезда) се состои од два главни дела: надворешниот слој, кој е кортекс, и внатрешниот слој, кој е медула. Овие два слоја произведуваат различни хормони за да ја одржат хемиската рамнотежа на телото.

Адреналниот кортекс лачи витални хормони како што се кортизол, алдостерон и андрогени, кои го регулираат метаболизмот и рамнотежата на течности и електролити. Овој дел е одговорен за долгорочната метаболичка рамнотежа на телото.

Адреналната медула, пак, произведува адреналин и норадреналин, кои брзо реагираат во ситуации на стрес. Овој дел го контролира механизмот „бори се или бегај“, кој му овозможува на телото брзо да реагира во моменти на опасност.

Хормони кортизол, алдостерон и андрогени

Кортизолот е важен хормон произведен во делот на кортексот на надбубрежните жлезди, познат и како „хормон на стресот“. Кортизолот, кој се лачи најмногу во утринските часови, го подготвува телото за денот, а неговото ниво опаѓа во вечерните часови за да го регулира циклусот на спиење.

Основните функции на хормонот кортизол се:

Му помага на телото да се справи со стресот

Го регулира шеќерот во крвта и крвниот притисок

Ја намалува инфламацијата и го поддржува имунолошкиот систем

Го контролира метаболизмот на јаглехидрати, масти и протеини

Хормонот алдостерон ја одржува рамнотежата на вода и сол во бубрезите, со што се обезбедува зачувување на крвниот притисок. Благодарение на овој хормон, се одржува електролитната рамнотежа на телото, се задржува натриумот и се излачува калиумот.

Андрогените, пак, играат улога во производството на полови хормони. Нерамнотежата на овие хормони, особено кај жените, може да доведе до проблеми како што се машки тип на влакнетост и продлабочување на гласот.

Хормони адреналин и норадреналин

Адреналинот (епинефрин) е хормон произведен од адреналната медула кој го активира телото во моменти на опасност. Ја зголемува брзината на отчукување на срцето, го забрзува протокот на крв и го зајакнува дишењето.

Норадреналинот (норепинефрин) е и хормон и невротрансмитер. Кога мозокот ќе препознае опасност, се активира лачењето на норадреналин и телото се подготвува да се спротивстави на таа опасност.

Главни функции на норадреналинот:

Ја зголемува будноста и вниманието

Го одржува крвниот притисок за време на стрес

Влијае на циклусот спиење-будење, расположението и меморијата

Овозможува ширење на зениците во моменти на опасност

Врската помеѓу надбубрежните жлезди и стресот

Надбубрежните жлезди играат централна улога во реакцијата на телото на стрес. Во состојба на стрес, мозокот ги стимулира надбубрежните жлезди да го зголемат лачењето на кортизол и адреналин.

Краткорочниот стрес го активира овој хормонален одговор неопходен за преживување. Меѓутоа, долгорочниот стрес може да предизвика надбубрежните жлезди постојано да работат и со текот на времето да се исцрпат.

Кај луѓето кои се под постојан стрес, може да се појави состојба позната како „адренална исцрпеност“. Во овој случај, надбубрежните жлезди стануваат неспособни да произведат доволно количество хормони и се појавуваат симптоми како замор, низок крвен притисок и проблеми со спиењето.

За здраво функционирање на надбубрежните жлезди, редовниот сон, урамнотежената исхрана и управувањето со стресот се од големо значење. Неспиењето 7-8 часа секоја ноќ автоматски го става телото под стрес, што негативно влијае на надбубрежните жлезди.

Кои се болестите на надбубрежните жлезди?

Болестите што се јавуваат во надбубрежните жлезди настануваат како резултат на прекумерно или недоволно производство на хормони. Нарушувањето на оваа рамнотежа може да предизвика сериозни здравствени проблеми во телото. Еве ги најчестите болести на надбубрежните жлезди и нивните карактеристики:

Адисонова болест (Адренална инсуфициенција)

Адисоновата болест е ретка болест при која надбубрежните жлезди не можат да произведат доволно хормони кортизол и алдостерон. Обично се јавува како резултат на тоа што имунолошкиот систем ги напаѓа надбубрежните жлезди. Дополнително, туберкулозата и други микробиолошки болести се исто така меѓу факторите што ја предизвикуваат. Се јавува кај едно од 100.000 лица, а соодносот меѓу мажите и жените е еднаков.

Симптомите вклучуваат екстремен замор, слабост, губење на апетит, губење на тежина, потемнување на кожата, низок крвен притисок, несвестици и желба за солена храна. Ако не се лекува, дури и при благи ситуации на стрес, може да се развие животно загрозувачка адренална криза. Основен третман е замена на недостасувачките хормони.

Кушингов синдром (Вишок на кортизол)

Кушинговиот синдром е состојба на присуство на прекумерно количество хормон кортизол во телото. Оваа состојба може да се развие како резултат на тоа што хипофизата произведува премногу ACTH, формирање на бенигни тумори во надбубрежните жлезди или долготрајна употреба на кортикостероидни лекови.

Симптомите вклучуваат заоблување на лицето, дебелеење во пределот на стомакот, розово-виолетови стрии на кожата, мускулна слабост, висок крвен притисок и висок шеќер во крвта. Третманот може да биде во форма на операција, лекови или радиотерапија, во зависност од основната причина.

Адренална хиперплазија (Конгенитално нарушување)

Конгениталната адренална хиперплазија (КАХ) е генетска болест при која надбубрежните жлезди не произведуваат доволно кортизол и алдостерон, што резултира со зголемено производство на андрогени (машки хормони). Се јавува еднаш на секои 10.000-15.000 живородени деца.

Најчеста причина за КАХ е недостатокот на ензимот 21-хидроксилаза. Симптомите вклучуваат машки изглед на гениталиите кај женските бебиња, губење на сол, повраќање и дехидрација во сериозни случаи. Во третманот се применува терапија за замена на кортизол и алдостерон.

Феохромоцитом (Потекнува од тумор)

Феохромоцитомот е редок тумор кој се развива во медуларниот дел на надбубрежната жлезда и предизвикува прекумерно лачење на адреналин и норадреналин. Кај 10% од пациентите, туморот е канцероген.

Симптомите вклучуваат ненадејно покачување на крвниот притисок, палпитации, главоболка, прекумерно потење и треперење. Обично се дијагностицира на возраст од 20-50 години, а во третманот се користат хируршки методи.

Конов синдром (Вишок на алдостерон)

Коновиот синдром е состојба во која надбубрежните жлезди прекумерно го произведуваат хормонот алдостерон. Вишокот на алдостерон предизвикува задржување на натриум и губење на калиум во телото, што го зголемува крвниот притисок.

Тоа е една од најчестите причини за секундарна хипертензија. Симптомите вклучуваат висок крвен притисок, ниско ниво на калиум, мускулна слабост, грчеви и често мокрење. Третманот обично се врши хируршки или со лекови кои го блокираат дејството на алдостеронот.

Адренални аденоми и карциноми

Карциномите на надбубрежните жлезди се ретки тумори. Тие можат да бидат бенигни (аденоми) или малигни. Туморите можат да произведуваат хормони или да бидат нефункционални.

Симптомите варираат во зависност од хормонот што го произведуваат. Туморите што произведуваат кортизол покажуваат симптоми на Кушингов синдром, додека оние што произведуваат алдостерон покажуваат симптоми на Конов синдром. Третманот обично е хируршки, но во зависност од степенот на ширење на ракот, може да се примени и хемотерапија и радиотерапија.

Симптоми на болести на надбубрежните жлезди

Нарушувањата на надбубрежните жлезди обично предизвикуваат различни симптоми поради промените во нивото на хормоните. Во зависност од видот на болеста, овие симптоми се разликуваат и влијаат на многу системи во телото.

Замор и слабост

Најчеста поплака кај пациентите со болести на надбубрежните жлезди е постојаниот замор и губењето на енергија. Особено кај Адисоновата болест се забележува екстремен замор, слабост и мускулна слабост. Овие симптоми се резултат на недоволно производство на хормони кои ги регулираат виталните функции на телото. Пациентите често имаат потешкотии дури и при извршување на нормалните секојдневни активности. Мускулната слабост е особено изразена при недостаток на кортизол, а кај долготрајни болести може да се забележи намалување на мускулната маса.

Нерамнотежа на крвниот притисок

Хормоните на надбубрежните жлезди играат важна улога во контролата на крвниот притисок. При висок алдостерон се развива резистентна и неконтролирана хипертензија. Кај пациенти со Конов синдром, високиот крвен притисок може да не се контролира со три или повеќе лекови. Од друга страна, кај Адисоновата болест, поради неможноста да се задржи натриумот, се забележува низок крвен притисок и чувство на несвестица. Кај феохромоцитомот, пак, се доживуваат напади на палпитации и кризи на висок крвен притисок.

Промени во тежината

Кај Кушинговиот синдром, особено се јавува дебелеење во пределот на стомакот, заоблување на лицето и таложење на маснотии во пределот на вратот, познато како „биволска грпка“. Спротивно на тоа, се забележува слабеење на рацете и нозете. Кај Адисоновата болест, губењето на тежината и губењето на апетит се типични симптоми, дури и без диета. Слабеење и губење на тежината може да се забележат и кај феохромоцитомот.

Промени на кожата и влакнетост

Кај Кушинговиот синдром, кожата се истенчува, лесно се појавуваат модринки и розово-виолетови стрии. Кај Адисоновата болест се забележува потемнување на кожата на лицето, вратот и непцата. Исто така, поради хормоналната нерамнотежа, кај жените може да се забележи машки тип на влакнетост (хирзутизам) или, напротив, намалување на влакната во пределот на пазувите и препоните. Хирзутизмот, кој се јавува кај 10 од секои 100 жени, иако најчесто е поврзан со синдромот на полицистични јајници, може да се појави и при болести на надбубрежните жлезди.

Психолошки симптоми

Депресијата, анксиозните нарушувања и раздразливоста се чести кај болестите на надбубрежните жлезди. Промените во нивото на кортизол директно влијаат на расположението. Додека кај Кушинговиот синдром може да се доживее губење на емоционалната контрола, кај Адисоновата болест се забележуваат депресивни симптоми и тешкотии при справување со стресот.

Симптоми на нефункционирање на надбубрежните жлезди

Кога надбубрежната жлезда не функционира доволно, нивото на калиум се зголемува и се појавува метаболичка ацидоза. Се забележува губење на апетит, болки во стомакот, гадење, повраќање и брзо губење на тежината. Во стресни ситуации може да се развие адренална криза и да се појават симптоми кои претставуваат животна опасност, како што се висока температура, силно повраќање, дијареа и конфузија.

Методи на дијагностика и тестови

Точната дијагноза на болестите на надбубрежните жлезди започнува со проценка на поплаките на пациентот и се потврдува со користење на различни лабораториски тестови и методи на снимање. За точна дијагноза се следи сеопфатен процес на проценка од страна на специјалисти лекари.

Тестови на крв и урина

Првиот чекор во откривањето на хормоналната нерамнотежа се тестовите на крв и урина. Со овие тестови се мерат нивоата на хормони како кортизол, алдостерон, ACTH и адреналин. Нивоата на кортизол во утринските часови обично се сметаат за нормални помеѓу 6-23 mcg/dL. Нормалните вредности за алдостерон се помеѓу 4-30 ng/dL. DHEA, пак, варира помеѓу 8-50 ng/mL во зависност од возраста.

Тестот за собирање на 24-часовна урина се користи особено за одредување на дневната брзина на производство на хормони. Пациентот ја собира целата урина во текот на 24 часа и ја испраќа во лабораторија. Благодарение на овој тест, може да се утврди колку брзо се произведуваат хормоните на надбубрежните жлезди.

ACTH стимулациски тест

ACTH стимулацискиот тест е важна дијагностичка алатка која се користи особено при сомневање за Адисонова болест. Во овој тест се инјектира синтетички ACTH (козинтропин) и се проценува способноста на телото да произведува кортизол. Пред и по тестот (обично во интервали од 30-60 минути) се земаат примероци од крв.

При нормален одговор, по инјектирањето на ACTH се забележува доволно зголемување на нивото на кортизол (најмалку до 18-20 mcg/dL). Недоволниот одговор е показател за адренална инсуфициенција. Овој тест треба да се направи во утринските часови и пред него треба да се прекине со одредени лекови (особено стероиди).

Методи на снимање (КТ, МРИ)

За откривање на структурни промени во надбубрежните жлезди се користи компјутеризирана томографија (КТ) и магнетна резонанца (МРИ). Овие методи ги откриваат адреналните тумори, зголемувањето или други структурни абнормалности.

КТ користи рендгенски зраци за да создаде тридимензионални слики од телото и е многу ефикасен при откривање на камења. МРИ, пак, дава подетални резултати при снимање на меките ткива и детално ги прикажува надбубрежните жлезди.

Функционални тестови

Дексаметазонскиот супресивен тест се користи особено при дијагноза на Кушингов синдром. Во овој тест се дава дексаметазон, лек кој се однесува како кортизол. Кај нормални лица производството на кортизол се намалува, додека кај оние со тумор на надбубрежната жлезда нивото на кортизол останува високо.

Мерењето на односот ренин-алдостерон се користи при дијагноза на Конов синдром. Исто така, при сомневање за феохромоцитом се врши мерење на метанефрини (метаболити на адреналинот).

Како се открива зголемување на надбубрежната жлезда?

Зголемувањето на надбубрежната жлезда обично се открива случајно при снимања направени од други причини. Со КТ, МРИ и ултрасонографија се проценува големината, обликот и внатрешната структура на жлездата.

За да се утврди дали зголемувањето е функционално, се прават тестови на крв и урина. Во некои случаи, за да се потврди причината за зголемувањето, може да бидат потребни напредни техники на снимање како што е сцинтиграфија или биопсија.

Опции за третман и препораки за животен стил

Откако ќе се постави дијагнозата, третманот на болестите на надбубрежните жлезди се планира индивидуално според видот и сериозноста на болеста. Правилниот метод на лекување го подобрува квалитетот на животот со повторно воспоставување на хормоналната рамнотежа.

Третман со лекови и хормонска замена

Во состојби на адренална инсуфициенција, како што е Адисоновата болест, се применува терапија за хормонска замена за да се заменат хормоните кортизол и алдостерон кои недостасуваат. Пациентите треба редовно да ги користат лековите како хидрокортизон и флудрокортизон. Кај Кушинговиот синдром, пак, се претпочитаат лекови кои го намалуваат производството на кортизол. Хормонската терапија се планира во согласност со природниот ритам на телото, а дозите се прилагодуваат според состојбата на пациентот.

Хируршка интервенција

Кај тумори на надбубрежните жлезди или неконтролиран вишок на хормони може да биде потребен хируршки третман. Во оваа постапка, наречена адреналектомија, се отстранува целата или дел од надбубрежната жлезда. Денес се претпочитаат лапароскопски (затворени) методи. Лапароскопската адреналектомија обезбедува помалку болка, помали лузни и побрзо закрепнување во споредба со отворената хирургија. Пациентите обично се отпуштаат во рок од 1-2 дена и можат да се вратат на нормалниот живот во рок од 4-5 дена.

Радиотерапија и хемотерапија

Во случај на карцином на адреналната жлезда, покрај хируршката интервенција, може да се примени радиотерапија и хемотерапија. Радиотерапијата се претпочита особено ако ракот се проширил на коските и мозокот. Хемотерапијата, пак, се користи за убивање на канцерогените клетки или за запирање на нивното размножување. Кај напреднатите фази на рак, овие третмани се применуваат за продолжување на животниот век и подобрување на квалитетот на живот.

Исхрана и управување со стресот

Промените во животниот стил се важни за поддршка на здравјето на надбубрежните жлезди. Тие вклучуваат:

Редовен сон и вежбање

Намалување на потрошувачката на преработена храна, рафиниран шеќер и кофеин

Зеленчук богат со калиум, натриум и магнезиум

Техники за управување со стресот (медитација, длабоко дишење)

Кај пациенти со болести на надбубрежните жлезди, особено во случај на адренална исцрпеност, интермитентниот пост и диетите со малку јаглехидрати можеби не се соодветни. Во оваа група на пациенти, почестото јадење (на секои 4-5 часа) помага во одржување на рамнотежата на шеќерот во крвта.

Зошто се зголемуваат хормоните на надбубрежните жлезди?

Многу фактори играат улога во зголемувањето на хормоните на надбубрежните жлезди. Хроничниот стрес е еден од најважните предизвикувачи. Исто така, нарушувањето на циклусот на спиење, прекумерната потрошувачка на сол и лошите навики во исхраната исто така можат да предизвикаат хормонална нерамнотежа. Некои лекови, особено оние што содржат кортизон, при долготрајна употреба можат да влијаат на функциите на надбубрежните жлезди. Генетските фактори и другите хормонални болести исто така можат да придонесат за зголемување на хормоните на надбубрежните жлезди.

Накратко за болестите на надбубрежните жлезди

Болестите на надбубрежните жлезди можат сериозно да влијаат на хормоналната рамнотежа на телото и да го намалат квалитетот на животот. Особено нарушувањата во производството на витални хормони како кортизол, алдостерон и адреналин можат да предизвикаат широк спектар на поплаки, од замор до проблеми со крвниот притисок, од промени во тежината до психолошки симптоми. Адисоновата болест и Кушинговиот синдром се едни од најпознатите меѓу овие нарушувања.

Раната дијагноза на овие болести е многу важна. Благодарение на тестовите на крв и урина, ACTH стимулацискиот тест и методите на снимање, може да се постави точна дијагноза. На тој начин, соодветниот третман може да започне навреме. Откако ќе се постави дијагнозата, опциите за третман вклучуваат терапија за хормонска замена, хируршка интервенција или, доколку е потребно, радиотерапија и хемотерапија.

Сепак, промените во животниот стил се исто толку важни за зачувување на здравјето на надбубрежните жлезди. Редовниот сон, урамнотежената исхрана и ефективното управување со стресот се основните елементи кои ќе ви помогнат да ја одржите вашата хормонална рамнотежа. Исто така, со редовни здравствени прегледи можно е рано да се откријат можните проблеми.

Како заклучок, познавањето и свесноста за симптомите на болестите на надбубрежните жлезди е од витално значење за вашето здравје. Доколку почувствувате сомнителни симптоми, задолжително треба да се консултирате со ендокринолог. Со точна дијагноза и соодветен третман, овие болести можат да се стават под контрола и да се води квалитетен живот.

Често поставувани прашања

Дали може да се живее без надбубрежни жлезди?

Тешко е да се живее без надбубрежни жлезди. Сепак, тоа е можно со употреба на одредени лекови. Кај луѓето без жлезди се забележува ниска енергија, тешкотии во управувањето со стресот и електролитна нерамнотежа.

Дали болестите на надбубрежните жлезди се лекуваат?

Да, многу од нив се лекуваат. На пример, инсуфициенцијата на надбубрежните жлезди може да се стави под контрола со лекови. Меѓутоа, во некои случаи, третманот може да треба да трае доживотно.

Што е Кушингов синдром?

Тоа е болесна состојба во која телото произведува премногу кортизол. Пациентите типично доживуваат заоблено лице, црвени образи, масна грпка на вратот и зголемување на тежината во пределот на торзото.

Дали феохромоцитомот е опасен по живот?

Ако не се лекува, може да биде опасен по живот поради сериозни проблеми со крвниот притисок. Оваа ретка болест, која се јавува кај околу осум од секој милион луѓе, предизвикува прекумерно лачење на адреналин и норадреналин.

На кој оддел треба да се обратам за надбубрежните жлезди?

Ендокринологија е специјалност која ги проценува хормоналните нерамнотежи и дисфункции поврзани со надбубрежните жлезди.

Дали стресот може да доведе до болести на надбубрежните жлезди?

Прекумерниот стрес може да влијае на функцијата на надбубрежните жлезди, но не создава директна болест.

Сеопфатни информации за болестите на надбубрежните жлезди, симптомите и методите на лекување. Дијагноза и третман на Адисонова болест, Кушингов синдром и други адренални болести.