Психология

Психология дегеніміз не? Психологиялық аурулар қандай?

Психология — ми қызметі мен мінез-құлық арасындағы байланысты зерттейтін, көптеген салалары бар ғылым саласы. Эмоциялардың, ойлардың және мінез-құлықтың өзгеруі нәтижесінде әртүрлі психологиялық аурулар пайда болады. Бұл бұзылыстар адамның шамадан тыс мұңаюына, ашушаң болуына, шаршауына және ұйқышылдығына әкелуі мүмкін. Психологиялық бұзылыстарда кейде шындық пен қиялды ажырату қиынға соғуы мүмкін. Бұл жағдай адамның күнделікті істеріне кедергі келтіріп, оның әлеуметтік ортасынан алыстауына себеп болуы мүмкін. Психологиялық бұзылыстар адамның өмір сапасын айтарлықтай төмендететіндіктен, оларды емдеу қажет. Психотерапия, дәрі-дәрмекпен емдеу және өмір салтын өзгерту сияқты емдеу әдістері бар.

Психология дегеніміз не?

Психология — ми мен мінез-құлық арасындағы байланысты қамтамасыз ететін психикалық күйлер мен процестерді зерттейтін ғылыми пән. Ол адамдардың мінез-құлқына, тұлғасына, дамуына, ойлары мен эмоцияларына әсер ететін әлеуметтік ортаны, биологиялық және қоршаған орта факторларын зерттейді. Психологиялық ұғымдар мен қағидаттарды жақсы түсіну осы факторларды бағалауда маңызды рөл атқарады.

Психологияның қандай түрлері бар?

Психологияның зерттеу аясы кең әрі алуан түрлі болғандықтан, психологияның көптеген түрлері пайда болды. Психологияның түрлері мыналар:

• Аномальды психология: психологиялық бұзылыстарға байланысты аномальды мінез-құлықты анықтаумен және емдеумен айналысады.

• Денсаулық психологиясы: психикалық және физикалық денсаулықты жақсарту бойынша жұмыстар жүргізеді.

• Биологиялық психология: нейроғылым мен психологияны біріктіре отырып, биологиялық процестердің сана мен мінез-құлыққа әсерін зерттейді.

• Даму психологиясы: адамның өмір бойғы өсуі мен дамуын зерттейді.

• Клиникалық психология: психологиялық бұзылыстарды диагностикалау және емдеу мәселелерімен айналысады.

• Когнитивтік психология: ойлауға қатысты күйлер мен процестерді зерттейді.

• Салыстырмалы психология: жануарлардың мінез-құлқына қатысты зерттеулер жүргізеді.

• Сот психологиясы: құқық саласында психологиялық зерттеулер мен қағидаттарды қолдануды зерттейтін психология түрі.

• Тұлға психологиясы: әр адамға тән мінез-құлық пен ойларды түсінуге тырысады.

• Әлеуметтік психология: топтың немесе қоғамның мінез-құлқы жеке адамдардың көзқарасы мен мінез-құлқына қалай әсер ететінін зерттейді.

• Өндірістік-ұйымдастырушылық психология: еңбек өнімділігін арттыру үшін психологиялық зерттеулер мен әдістерді қолданумен айналысады.

Психологиялық аурулар қандай?

Психологиялық аурулар психикалық аурулар немесе психиатриялық аурулар деп те аталады. Бұл — адамның эмоцияларына, мінез-құлқына және ойларына әсер ететін аурулар тобы. Жиі кездесетін психологиялық бұзылыстар мыналар:

• Мазасыздық бұзылыстары: шамадан тыс және тұрақты қорқынышпен, уайыммен, мазасыздықпен және соларға байланысты мінез-құлық бұзылыстарымен сипатталады. Шамадан тыс уайым мен қорқыныш күнделікті өмірдегі оқиғаларға, жануарларға және жағдайларға қатысты сезілуі мүмкін. Әсіресе болашаққа деген алаңдаушылық мазасыздыққа әкелуі мүмкін. Сонымен қатар адам белгілі бір затқа немесе адамға байланып қалуына байланысты да шамадан тыс мазасыздануы мүмкін. Сондай-ақ үнемі мазасыздық пен қорқыныш сезімі дүрбелең шабуылдарына әкелуі мүмкін.

• Депрессиялық бұзылыстар: ұзақтығы мен себебіне қарай депрессиялық бұзылыстардың көптеген түрлері бар. Олардың ортақ белгілері — күнделікті өмірге әсер ететін деңгейдегі ашушаңдық пен мұңаю, белсенділікке қызығушылықтың төмендеуі, суицидтік ойлар, жан күйзелісі мен бостық сезімі және шаршау.

• Нейродамулық бұзылыстар: әдетте нәрестелік, балалық және жасөспірімдік кезеңдерде психологиялық бейімделудің бұзылуы ретінде байқалады. Нейродамулық бұзылыстар сөйлеу, қабылдау, оқу, түсіну және әлеуметтік дағдылар сияқты әртүрлі қабілеттердің артта қалуымен немесе бұзылуымен сипатталатын аурулар. Ең жиі кездесетіндері — ақыл-ой кемістігі, дамудың тежелуі, зейін тапшылығы және гиперактивтілік синдромы және аутизм спектрінің бұзылысы.

• Биполярлық бұзылыс: биполярлық бұзылыс — адамның көңіл-күйі мен белсенділігінің өзгеруімен сипатталатын, психологиялық күйзеліспен байланысты бұзылыс. Адам үнемі көтеріңкі, қуатты көңіл-күй (мания) мен ашушаңдық, мұң, шаршау және белсенділікке қызығушылықтың төмендеуі сияқты депрессиялық эпизодтар арасында ауысып отырады.

• Жарақат пен күйзеліске байланысты бұзылыстар: психологиялық зорлық-зомбылыққа ұшырау немесе жарақаттық оқиға нәтижесінде пайда болатын бұзылыстар. Жарақат пен күйзеліске байланысты бұзылыстарды тудыратын жарақаттық оқиғалар мыналар:

• Жазатайым оқиға,

• Табиғи апат,

• Жұмыстан шығарылу,

• Ажырасу,

• Жыныстық зорлық-зомбылыққа ұшырау,

• Ауыр жарақат,

• Өлім қаупі,

• Көңіл қалу.

• Психобелсенді заттарды қолдану және тәуелділік бұзылыстары: кокаин, алкоголь, марихуана және опиаттар сияқты заттарды қолдануға байланысты бұзылыстар.

• Обсессивті-компульсивті бұзылыс: обсессия — қобалжу мен мазасыздық тудыратын табанды, қайталанатын ойлар мен түрткілер. Компульсия — адамның мазасыздықты азайту үшін орындауы керек деген психологиялық қысым нәтижесінде пайда болатын қайталанатын әрекеттер. Екеуі де адамның күнінің бірнеше сағатын алып, күнделікті істеріне кедергі келтіреді. Обсессия мен компульсияның бірге кездесуі обсессивті-компульсивті бұзылыс деп аталады.

• Тамақтану және тамақ қабылдау бұзылыстары: дене пішіні мен салмағына қатысты обсессивті ойлар нәтижесінде психикалық және физикалық денсаулыққа әсер ететін зиянды тамақтану мінез-құлқымен сипатталады. Жүйке анорексиясы, пика, жүйке булимиясы, компульсивті артық тамақтану және руминация бұзылысы сияқты тамақтану бұзылыстары жиі кездеседі.

• Ұйқы мен сергектік бұзылыстары: ұйқы тәртібі мен күнделікті тіршілік қызметін бұзатын психологиялық аурулар.

• Деструктивті бұзылыстар, импульсті бақылау және мінез-құлық бұзылыстары: адамның эмоциялары мен мінез-құлқын бақылай алмауы нәтижесінде басқаларға немесе қоғамға зиян келтіруді қамтитын мінез-құлық бұзылысы.

• Диссоциативтік бұзылыстар: сәйкестік пен жадыны қоса алғанда, сананың кейбір бөліктеріндегі үзілістерді қамтиды. Мысал ретінде көптұлғалық бұзылыс пен жадының жоғалуын келтіруге болады.

• Соматикалық симптомдық бұзылыс: адамды қатты қиналтатын және күнделікті өміріне әсер ететін физикалық ауырсынулар болғанымен, медициналық тұрғыдан ешқандай себеп табылмайды. Адам симптомдарды шынымен сезінсе де, оларды ешқандай себеппен түсіндіру мүмкін емес.

• Тұлғалық бұзылыс: әлеуметтік өмір мен қарым-қатынасқа елеулі зиян келтіретін бейімделмеген эмоциялармен, ойлармен және мінез-құлықпен сипатталады. Оның тұйық (жалтарушы), тәуелді, нарцистік және параноидтық тұлғалық бұзылыс сияқты көптеген түрлері бар.

• Шизофрения спектрі және басқа психоздық бұзылыстар: ойға, мінез-құлыққа және эмоцияларға әсер ететін галлюцинациялармен және түсініксіз сөйлеумен сипатталатын психиатриялық жағдайларды қамтиды.

Психологиялық аурулардың белгілері қандай?

Психологиялық белгілер бұзылыстың түріне қарай әртүрлі болады. Психологиялық ауруларда байқалатын симптомдар мыналар:

• Әлеуметтік ортадан қашу,

• Әдеттен тыс немесе қисынсыз ойлар,

• Көңіл көтеру мақсатында психобелсенді заттарды қолдану,

• Психологиялық себептермен салмақ жоғалту,

• Шамадан тыс ұйықтау немесе ұйқысыздық,

• Шамадан тыс уайым мен қорқыныш,

• Шындықты ажыратудағы қиындық,

• Ашу мен мұң,

• Оқу мен қабылдаудағы проблемалар,

• Суицидтік ойлар,

• Көңіл-күйдің кенет өзгеруі.

Психологиялық ауруларға диагноз қалай қойылады?

Психолог немесе психиатр психологиялық тестер жүргізу арқылы симптомдар, ойлар мен мінез-құлық туралы ақпарат алады. Сондай-ақ науқасты алаңдататын оқиғалар, оның көңіл-күйі мен ойлары туралы егжей-тегжейлі әңгімелесу арқылы жүргізілген психологиялық тексеру нәтижесінде диагноз қойылуы мүмкін. Дегенмен кейде мінез-құлық бұзылыстары медициналық жағдайдың салдарынан да пайда болуы мүмкін. Сондықтан психологиялық ауруларды диагностикалау физикалық тексеруді, қан анализдерін және неврологиялық тексерулерді қамтиды.

Психологиялық аурулар қалай емделеді?

Психологиялық ауруларды емдеу аурудың ауырлығына, күнделікті өмірге әсер ету дәрежесіне және симптомдардың жиілігіне байланысты өзгереді. Сондай-ақ емдеу жоспары қолда бар емдеу нұсқаларының қаупі мен пайдасын ескере отырып жасалады. Емдеудің негізі — психологиялық қолдау. Осыған сәйкес психотерапия, дәрі-дәрмекпен емдеу, өмір салтын өзгерту және миды ынталандыру сияқты әртүрлі емдеу әдістері қолданылады.

Психотерапия

Сөйлесу терапиясы деп те аталатын психотерапия — науқасқа өзіне және басқаларға зиян келтіретін мінез-құлқын түсініп, оны өзгертуге көмектесетін емдеу әдісі. Психотерапия көбінесе білікті психикалық денсаулық маманымен жеке немесе топта жүргізіледі. Сонымен қатар психотерапияны дәрі-дәрмекпен емдеумен қатар қабылдау емнің табысты болуына ықпал етеді. Психотерапияның мақсаттары мыналар:

• Психологиялық бұзылыс салдарынан пайда болған симптомдардан арылу.

• Адамның күнделікті өмірін жалғастыруына көмектесу және дағдыларын дамыту.

• Өмір сапасын жақсарту.

Дәрі-дәрмекпен емдеу

Дәрі-дәрмекпен емдеу психологиялық бұзылыстарды емдеуде маңызды рөл атқарады. Әдетте ол басқа емдеу әдістерімен бірге қолданылады. Адамға сай келетін, тиімділігі жоғары және жанама әсерлері аз дәріні табу үшін бірнеше дәрі сынап көрілуі мүмкін.

Миды ынталандыру терапиясы

Бұл психотерапия мен дәрі-дәрмекпен емдеуге қарағанда сирек және ауыр психологиялық ауруларда қолданылатын емдеу әдісі. Миды ынталандыру терапиясында мидағы жүйке жасушаларының белсенділігін қамтамасыз ету мақсатында электр тогы қолданылады.

Өмір салтын өзгерту

Жалпы денсаулық пен өмір салты психологиялық денсаулыққа үлкен әсер етеді. Адамның өзіне уақыт бөлуі оның физикалық және психикалық денсаулығына оң әсер етеді. Психологиялық денсаулықты жақсарту үшін өмір салтында мынадай өзгерістер жасауға болады:

• Үнемі жаттығу жасау,

• Жеткілікті және теңгерімді тамақтану,

• Көп су ішу,

• Жеткілікті ұйықтау,

• Медитация және тыныс алу жаттығулары сияқты босаңсытатын әрекеттермен айналысу,

• Мақсаттар мен басымдықтар үшін жоспар құру.

Біздің мақсатымыз

Адамның өзі өмір сүретін мәдениетін, оның психикалық, эмоционалдық, биологиялық, әлеуметтік және мінез-құлықтық құрылымын негізге ала отырып, ол бастан кешіріп жүрген қиындықты, рухани жеткіліксіздік пен бейімсіздікті түсіну, жеңілдету және рухани тепе-теңдіктің жақсаруын қамтамасыз ету үшін ғылыми және кәсіби білім-дағдыларымызды пайдалану — біздің мақсаттарымыздың бірі. Адамды жақсы көру оның шындығын түсінуді талап етеді.

Біздің жұмысымыз

Науқастар психиатрия бөлімімен бірлесіп бақыланады. Біз депрессия, мазасыздық бұзылыстары, фобиялар, обсессивті-компульсивті бұзылыс (ОКБ), жарақаттық бұзылыстар (ЖКСБ), қарым-қатынас проблемалары, ажырасу мәселелері, ажырасудан кейінгі депрессия, қайғы-қасіретке байланысты депрессия, босанғаннан кейінгі депрессия, жұмыс өміріндегі проблемалар мен күйзеліс, тұлғалық бұзылыстар, мектептегі проблемалар, емтихан алдындағы мазасыздық және қорқыныштар сияқты мәселелер бойынша қызмет көрсетуді жалғастырамыз.

Психотерапия процесі

Емдеу барысында клиент пен терапевт әртүрлі проблемаларды анықтау және түсіну үшін сауығуға бағытталған ынтымақтастықта ойлар, эмоциялар және мінез-құлық арасындағы байланыстар бойынша бірге жұмыс істейді. Бұл тәсіл әдетте «осы жерде және қазір» қағидатына, яғни дәл қазіргі уақытта адамды қинап жүрген проблемаларға назар аударады.

Психология туралы жиі қойылатын сұрақтар

Адам өзінде психологиялық проблема бар екенін қалай біледі?

Адамның тәбетіндегі, көңіл-күйіндегі және белсенділігіндегі жағымсыз өзгерістер психологиялық проблеманың белгісі болуы мүмкін. Бұл белгілерге өзіне күтім жасаудың азаюы, ашушаңдықтың немесе мұңның күшеюі, жұмыста және әлеуметтік өмірде сәтсіздіктер жатуы мүмкін. Сондай-ақ зейін қоюдың жоғалуы, белсенділікке қызығушылықтың төмендеуі, тәбеттің төмендеуі және оғаш мінез-құлық та осы белгілердің қатарында болуы мүмкін.

Ең ерекше психологиялық аурулар қандай?

Тұлғалық бұзылыстар мен биполярлық бұзылыстар — ең ерекше психологиялық аурулар. Тұлғалық бұзылыстардың адамның эмоциялары мен мінез-құлқын шамадан тыс көрсетуіне әкелетін көптеген түрлері бар. Биполярлық бұзылыста адамның көңіл-күйі тез және кенеттен өзгереді.

Психологиялық проблемасы бар адамды қалай тануға болады?

Адамда психологиялық проблема бар-жоғын түсіну оңай емес. Егер адамды жақын танысаңыз, мұны оның көңіл-күйі мен мінез-құлқындағы өзгерістерден байқауға болады.

Психологиялық жағдайы нашар адамдарда не байқалады?

Психологиялық жағдайы нашар адамдарда көбінесе қатты ашушаңдық пен мұңды көңіл-күйге кенет ауысу байқалады. Сонымен қатар оларда шаршау, тәбеттің төмендеуі және күнделікті істерді атқарудағы қиындықтар болуы мүмкін.

Психологиялық проблемалар ағзаға қалай әсер етеді?

Физикалық және психикалық денсаулық жалпы денсаулыққа бірдей дәрежеде әсер етеді. Психологиялық бұзылыстар созылмалы ауруларға шалдығу ықтималдығын арттырады. Депрессия, мазасыздық және күйзеліс ең алдымен жүйке жүйесі мен жүрек-қантамыр жүйесіне, сондай-ақ көптеген басқа жүйелерге әсер етеді.

Ауырсынудың психологиялық екенін қалай білуге болады?

Психологиялық ауырсыну соматикалық симптомдық бұзылыстың бір бөлігі ретінде пайда болады. Мұндай жағдайларда ешқандай жарақатқа немесе ауруға байланысты емес ауырсыну психологиялық ауырсыну деп саналады.

18 жастағы психологиялық проблемалар қандай?

Уайым, депрессия, болашаққа деген алаңдаушылық, тамақтану бұзылыстары және зейін тапшылығы және гиперактивтілік синдромы — 18 жаста кездесетін психологиялық проблемалар.

Психологиялық тест материалдарының ерекшеліктері қандай?

Диагноз қоюда тиімді болуы үшін психологиялық тестер жарамды, дәйекті және сенімді нәтижелер беруі тиіс.