Жер сілкінісінен қорқу және адамға әсерлері қандай?

Жер сілкіністері – әлем бойынша жиі кездесетін, адамдардың өміріне қауіп төндіретін және жойқын салдар қалдыруы мүмкін табиғи құбылыстар. Жер сілкіністері пайда болған аймақта олардың шамасына байланысты ауыр зақым келтіруі мүмкін. Жер сілкінісі сияқты табиғи апаттар физикалық бұзылулармен қатар психологиялық мәселелерге де әкелуі мүмкін.

Жер сілкінісінен тікелей зардап шеккен адамдарда жер сілкінісі болған сәттен кейін жер сілкінісінен қорқу басталуы мүмкін. Сонымен қатар, жер сілкінісіне тікелей ұшырамаса да, бұқаралық ақпарат құралдары немесе басқа байланыс арнасы арқылы жер сілкінісіне куә болған адамдарда да қорқыныш пайда болуы мүмкін. Жер сілкінісінен қорқу дегеніміз не? Оның белгілері қандай? Бұл қорқынышпен қалай күресуге болады? Осындай сұрақтардың жауаптарын және тақырып бойынша толық ақпаратты мақаланың жалғасынан оқи аласыз.

Жер сілкінісінен қорқу дегеніміз не?

Қалыпты жағдайда адамдардың өмірінде кейбір қорқыныштар болуы мүмкін. Жер сілкінісінен қорқу да солардың бірі. Жер сілкіністері табиғи апаттардың ішінде ең көп қорқынышты туғызатындардың бірі. Себебі жер сілкінісінің қашан және қайда болатынын толық білу мүмкін емес. Кез келген жерде және кез келген уақытта болуы мүмкін жер сілкіністері адам психологиясына терең әсер етуі мүмкін. Адамдар, әсіресе өздерін қауіп астында сезінгенде, өз бақылауынан тыс дамыған оқиғаларда дәрменсіздік, алаңдаушылық және қорқыныш сезімдерін бастан кешіруі мүмкін. Дегенмен жер сілкінісінен қорқуды басқа қорқыныштардан ажырататын ең маңызды ерекшеліктердің бірі – адамның өзі үшін де, айналасы үшін де алаңдауы.

Жер сілкінісінен қорқу – жер сілкінісі кезінде немесе одан кейін адамдардың жер сілкінісіне қатысты бастан кешірген қорқыныш пен алаңдаушылық жағдайы. Әсіресе жер сілкінісі қаупі жоғары аймақтарда өмір сүретін адамдарда бұл қорқыныш жиі кездеседі. Жер сілкінісінен қорқу кейбір жағдайларда тек қорқыныш сезімінен тұрмайды, адамның өмірін барлық жағынан әсер ететін фобияға айналуы мүмкін. Сейсмофобия деп те аталатын жер сілкінісі фобиясының негізінде өлім мен жоғалту қорқынышы жатыр.

Жер сілкінісінен зардап шеккен аймақта тұратын, жақындарын және/немесе үйлерін, жұмыс орындарын жоғалтқандар қорқынышты әлдеқайда қатты сезінуі мүмкін. Мұндай адамдарда травмадан кейінгі стресс бұзылысы, алаңдаушылық және депрессия сияқты психологиялық мәселелер пайда болуы мүмкін. Сонымен қатар, зардап шеккен аймақта жақындары бар адамдарда немесе аймақтағы қирауларға қандай да бір жолмен куә болғандарда да күшті алаңдаушылық жағдайы пайда болуы мүмкін. Сондықтан жер сілкінісінен кейін психологиялық қолдау маңызды қажеттілік болып табылады.

Жер сілкінісінен қорқудың белгілері қандай?

Жер сілкінісінен қорқудың белгілері адамнан адамға қарай ерекшеленеді, ал симптомдар қорқыныштың қарқыны мен ұзақтығына байланысты өзгеруі мүмкін. Қорқыныш кейде фобия түрінде көрініп, кейбір жағдайларда травмадан кейінгі стресс бұзылысы ретінде де байқалуы мүмкін. Жер сілкінісінен қорқудың ең жиі кездесетін белгілерін төмендегідей санамалауға болады:

Үздіксіз жалғасатын алаңдаушылық пен қорқыныш күйі,

Жүрек соғуы,

Ұйқы мәселелері,

Назар аудару қиындығы,

Тамақтану мәселелері,

Қорқыныш сезімі пайда болғанда оны бақылауға алуға тырысу; бірақ сәтсіздікке ұшырау,

Бас айналу,

Адамдар көп жиналатын және жабық орталарда болудан аулақ болу,

Мазасыздық сезімі,

Тыныс жетпеу, тұншығу сезімі сияқты паникалық шабуыл белгілері (1)

Жоғарыда санамаланған белгілерге қосымша, жер сілкінісіне қатысты қорқыныш пен алаңдаушылық жағдайын бастан кешіретін адамдар, әдетте, жер сілкінісі туралы әңгіме жүріп жатқан орталарда болғысы келмейді.

Ересектерде пайда болатын белгілер

Жер сілкінісі әр жастағы және әр жыныстағы адамдардың барлығына теріс әсер етуі мүмкін. Алайда ересектер мен балаларда байқалатын белгілер әртүрлі болуы мүмкін. Ересектерде байқалатын негізгі белгілер төмендегідей (1, 2):

Үздіксіз алаңдау және қорқу сезімі: Жер сілкінісінен қорқатын ересектер үздіксіз алаңдаушылық және қорқыныш күйінде болуы мүмкін. Бұл адамдар жер сілкінісі қашан болатыны және/немесе ықтимал жер сілкінісі жағдайында өздерін және айналасындағыларды қалай қорғайтыны туралы үнемі алаңдаушылық сезінуі мүмкін.

Паникалық шабуыл: Жер сілкінісіне қатысты бір мәселе туралы сөйлесу немесе кез келген жерде жер сілкінісінің болуы ересектерде паникалық шабуыл туғызуы мүмкін. Бұл жағдай; кенеттен пайда болатын қатты қорқыныш, терлеу, тыныс жетіспеушілігі, жүрек соғуы, құрысу сезімі сияқты белгілермен көрінуі мүмкін.

Ұйқы мәселелері: Жер сілкінісінен қорқатын ересектерде ұйқы мәселелеріне жиі кездесуге болады. Түнде жер сілкінісіне тап болудан қорқатын адамдарда ұйықтауда қиындық туындауы мүмкін. Бұл жағдай адамдардың күнделікті өмірінің де теріс әсерленуіне себеп болуы мүмкін.

Назар аудару мәселесі: Бұл қорқынышты бастан кешіретін ересектердің санасы үнемі жер сілкінісіне қатысты ойлармен толы болуы мүмкін. Адамдар үнемі жер сілкінісі туралы зерттеу жүргізу немесе жаңалықтарды бақылау қажеттілігін сезінуі мүмкін. Бұл жағдай адамдардың күнделікті істерін орындауына кедергі келтіруі мүмкін.

Әлеуметтік тұрғыдан оқшаулану: Жер сілкінісінен қорқатын адамдардың әлеуметтік қарым-қатынастарында да мәселелер туындауы мүмкін. Үнемі жер сілкінісі туралы ойлайтын адамдар отбасы мен достарынан алшақтап, өз ішкі әлеміне оқшауланып кетуі мүмкін.

Қорқыныш деңгейіне байланысты адамдардың көрсететін реакциялары да әртүрлі болуы мүмкін. Сонда ересектерде жер сілкінісінен қорқудан туындайтын реакциялар қандай? Жер сілкінісі табиғи құбылыс болғанымен, адамдардың күнделікті өмір ағымынан тыс болатын жойқын жағдай. Мұндай ерекше жағдайларда адамдар көрсететін түрлі реакциялар әдетте қалыпты деп қабылданады. Осы реакциялардың басында өзін және айналасын қорғауға бағытталған әрекеттер тұрады. Сонымен бірге тәбеттің жоқтығы, жүрек соғуы сияқты физиологиялық реакциялар және есте сақтау мәселелері, ұйқысыздық сияқты когнитивтік реакциялар да жиі байқалады. Бұл шағымдар ұзақ уақыт сақталса, адамдардың өмірін теріс бағытта әсерлеуі мүмкін. Сондықтан жер сілкінісінен қорқатын адамдардың уақытты босқа өткізбей, жақын арадағы денсаулық сақтау мекемесіне жүгінуі және денсаулық сақтау мамандарынан көмек алуы маңызды.

Балаларда пайда болатын белгілер

Балалардың физиологиялық және психологиялық ерекшеліктері ересектерден өзгеше. Сондықтан жағдайларға қарсы балалардың көрсететін реакциялары да әртүрлі болуы мүмкін. Балаларда байқалатын негізгі белгілер төмендегідей:

Себепсіз жылау,

Жалғыз қалғысы келмеу,

Жалғыз ұйықтаудан бас тарту,

Мектепке баруды қаламау,

Ішнің ауыруы, жүрек айнуы сияқты физиологиялық шағымдар,

Ызақорлық, ұялшақтық сияқты бұрын болмаған мінез-құлықтардың пайда болуы,

Мұңаю, ынтасыздық сияқты мәселелер

Әсіресе жер сілкінісін бастан кешірген балаларда жоғарыда санамаланған белгілерге жиі кездесуге болады. Алайда бүгінде бұқаралық ақпарат құралдарының өмірдің барлық салаларында орын алуы, жер сілкінісін бастан кешірмеген балалардың да жер сілкінісінен зардап шеккен адамдарды көруіне және жер сілкінісінен қорқуына себеп болуы мүмкін. Балалардағы қорқынышты жеңудің ең маңызды жолдарының бірі – оларға жер сілкінісін түсіндіру. Сонда балаларға жер сілкінісін қалай түсіндіруге болады? Жер сілкінісін түсіндіру кезінде, ең алдымен, баланың жасына және дамуына сәйкес тілді қолдану маңызды. Балаларға жер сілкінісі дегеніміз не, ол қалай пайда болатыны сияқты жер сілкінісіне қатысты нақты мәліметтер беру маңызды. Бұдан бөлек, балалардың алаңдаушылықтарын тыңдау және жер сілкінісінен қорғану мүмкін екенін оларға сәйкес тілмен түсіндіру де маңызды.

Жер сілкінісінен қорқу үшін не істеуіміз керек?

Жер сілкінісінен қорқатын адамдар кейбір шаралар қабылдау арқылы алаңдаушылығын азайта алады. Алайда психологиялық мәселелері бар адамдардың ең алдымен жақын денсаулық сақтау мекемесіне жүгінуі және өз саласындағы маман дәрігерлерден қажетті көмек алуы маңызды. Сонда жер сілкінісінен қорқуды жеңу үшін не істеуге болады? Жер сілкінісінен қорқуды жеңуге көмектесетін кейбір ұсыныстарды төмендегідей санамалауға болады:

Жер сілкінісі туралы жеткілікті білімге ие болу: Жер сілкінісі туралы жеткілікті білімге ие болу қорқыныш пен алаңдаушылықпен күресуге көмектесуі мүмкін. Сонымен қатар, жер сілкінісінің пайда болуына қатысты бейнелерді көру, семинарларға қатысу немесе жергілікті апаттарды басқару жоспарларын зерделеу қорқыныш пен алаңдаушылықтың азаюына көмектесуі мүмкін.

Дайындық жасау: Жер сілкіністеріне қарсы дайын болу адамдардың қорқыныш пен алаңдаушылығын азайтуға көмектесуі мүмкін. Бұл үшін ең алдымен төтенше жағдай сөмкесін дайындап, үйлердің жер сілкінісіне төзімді ме, жоқ па, соны білуге болады.

Тыныштандыратын жаттығулар жасау: Медитация, йога, терең тыныс алу жаттығулары сияқты тыныштандыратын жаттығулар стрессті азайтып, қорқыныш пен алаңдаушылық сезімінің азаюына көмектесуі мүмкін.

Кәсіби қолдау алу: Қорқыныш пен алаңдаушылықты жеңудің ең тиімді жолдарының бірі – психолог немесе психиатр сияқты маманға жүгініп, көмек алу.

Жер сілкінісінен қорқу кезінде психологиялық қолдаудың маңызы

Жер сілкінісінен қорқу адамдар үшін едәуір қиын жағдай болуы мүмкін. Сондықтан осындай адамдарға психологиялық қолдау көрсету аса маңызды. Психологиялық қолдау жер сілкінісінен қорқатын адамдарға олардың бастан кешіріп жатқан сезімдерімен күресуге көмектесе алады.

Терапия жер сілкінісінен қорқатын және алаңдайтын адамдар үшін пайдалы таңдау болып табылады.

Өз саласындағы маман психолог немесе психиатр жер сілкінісінен қорқатын адамдарға олардың қорқынышы мен алаңдаушылығын түсінуге көмектесе алады. Психологиялық қолдау жер сілкінісі кезінде немесе одан кейін де травмалық тәжірибе кешкен адамдар үшін маңызды. Жер сілкінісінен кейін стресс бұзылысын бастан кешіретін адамдар, әдетте, бастан кешірген қорқынышты тәжірибелермен күресуде қиналады. Бұл адамдарға терапия, дәрі-дәрмекпен емдеу және басқа да емдеу әдістері арқылы көмектесуге болады. Психологиялық қолдау жер сілкінісінен қорқатын адамдарға қорқыныштарын басқаруға және күнделікті өмірлерін жалғастыруға көмектесе алады.

Жер сілкінісі – жойқын әсерлері бар табиғи құбылыс. Сондықтан жер сілкінісінен зардап шеккендердің қалыптан тыс көрінетін реакциялары – әдеттегі реакциялар. Жер сілкінісінен зардап шеккен адамға қалай жақындау керектігі маңызды. Жер сілкінісінен зардап шеккен адамға қалай жақындау керек? Ең алдымен жер сілкінісінен зардап шеккендер сияқты олардың айналасындағы адамдардың да психологиялық қолдау алуы маңызды. Сонымен бірге жер сілкінісінен зардап шеккен адамға жақындағанда, ең алдымен олардың сезімдерін түсінуге тырысу және оларды тыңдау маңызды. Эмпатия таныту зардап шеккен адамның азабын және уайымдарын түсіну тұрғысынан маңызды. Сонымен қатар, зардап шеккен адамға тек қазір ғана емес, кейінгі уақытта да көмектесетінін сездіру қажет.

Бастан кешken травмалармен күресу әрдайым оңай болмауы мүмкін. Бұл жағдайда саласындағы маман денсаулық сақтау қызметкерінен көмек алу ұсынылады. Сіз де өзіңіз және балаңыз үшін жақын денсаулық сақтау мекемесіне жүгініп, қолдау мен ақпарат алуды ұмытпаңыз.