Ішектердің тітіркену синдромы (ІТС) дегеніміз не? Белгілері, себептері және емдеу әдістері

Ішектердің тітіркену синдромы (ІТС) – күнделікті өмірде науқасты қатты мазалайтын және көптеген адамдарда кездесетін жағдай. Ол түйнеп ауыратын іштің ауыруы, кебу сияқты белгілерді тудыруы мүмкін. Нақты себебі белгісіз бұл синдром, әдетте, тамақтану және өмір салтын өзгерту арқылы оңай басқарылады.

Ішектердің тітіркену синдромы (ІТС) дегеніміз не?

Ішектердің тітіркену синдромы (ІТС) – асқазан мен ішекке әсер ететін бірқатар белгілерден тұратын ауру. Бұл синдром өте жиі кездеседі. Ол ас қорыту жүйесінде тіндердің зақымдануына немесе қатерлі ісік сияқты ауыр ауруларға әкелмесе де, науқасты ұзақ уақыт бойы мазалайтын жағдай болып табылады. Ішектердің тітіркену синдромында нәжістің көрінісіне қарай жіктеу жасалуы мүмкін. Бұл жіктеу іш қату, диарея және аралас ішек қозғалыстары түрінде болады. Іш қату кезінде нәжіс көбінесе қатты болады. Ал диарея кезінде сұйық нәжіс байқалады. Аралас ішек қозғалыстары күн ішінде немесе күннен-күнге диарея мен іш қату түрінде ауысып отырады.

Ішектердің тітіркену синдромының белгілері қандай?

Ішектердің тітіркену синдромының белгілері науқасты жиі мазалауы мүмкін, яғни белгілер күннің әр сағатында байқалмауы және кенеттен қатты көрініс беруі мүмкін. Пайда болуы мүмкін белгілер мыналар:

Диарея немесе іш қату: Ішектердің тітіркену синдромындағы диарея кезінде науқастың нәжісі сұйық болуы мүмкін. Іш қату кезінде дәрет шығару қиындайды.

Іштің ауыруы: Іштің ауыруы көбінесе түйнеп ауыру түрінде болады.

Ішек әдеттерінің өзгеруі: Науқастарда бір күні диарея, келесі күні іш қату жиі байқалуы мүмкін.

Газ жиналуы және кебу: Тамақтанғаннан кейін іштің кебуі мүмкін.

Бұл белгілерден бөлек, нәжісте ақ түсті шырыштың болуы және дәреттен кейін ішектің толық сезілуі сияқты жағдайлар орын алуы мүмкін. Белгілер әйелдерде етеккір кезінде күшеюі мүмкін.

Ішектердің тітіркену синдромы неден болады?

Ішектердің тітіркену синдромының себептері толықтай белгілі болмаса да, бұл жағдайға әкелуі мүмкін кейбір факторлар болжанады.

Бұлшықет жиырылуы: Ас қорыту жүйесінің бұлшықеттері тағамды қорыту кезінде жиырылады. Қалыптыдан артық жиырылатын бұлшықеттер іштің кебуі, газ сияқты шағымдарға себеп болуы мүмкін. Ал әлсіз жиырылу тағамның өтуін баяулатып, іш қатуға әкеледі.

Сезімталдық: Ас қорыту жүйесінде сезімтал жүйкелер болуы мүмкін. Соның салдарынан науқастар іштің ауыруы сияқты жайсыздықтарға қарсы осал болады.

Ішек бактериялары: Асқазан-ішек жолындағы бактериялар белгілерді тудыруы мүмкін. Қай бактерияның бұл белгіге себеп болатыны адамнан адамға қарай өзгереді.

Инфекциялар: Ас қорыту жүйесіне әсер ететін ауыр инфекциялар ішектердің тітіркену синдромына әкелуі мүмкін.

Тағамдық төзімсіздік: Кейбір тағамдарға сезімталдығы немесе аллергиясы бар адамдарда ішектердің тітіркену синдромы дамуы мүмкін.

Стресс: Әсіресе балалық шақта бастан кешкен қатты стресс кейінгі жылдары синдромды қоздыруы мүмкін.

Генетика: Отбасында асқазан-ішек аурулары бар адамдарда ІТС белгілері байқалуы мүмкін.

Ішектердің тітіркену синдромына қалай диагноз қойылады?

Ішектердің тітіркену синдромына диагноз қою үшін дәрігер тексеру кезінде науқастан кейбір ақпараттарды алады. Бұл ақпараттарға ішектің ауыруы, оның қарқындылығы, жиілігі, нәжістің өзгеруі, қолданылатын дәрі-дәрмектер сияқты көптеген мәселелер кіруі мүмкін. Осы тексеруден бөлек, дұрыс диагноз қою үшін кейбір сынақтардан өтуді сұрауы мүмкін.

Қан анализі: Белгілерге себеп болуы мүмкін басқа аурудың бар-жоғын анықтау немесе емнің нәтижелілігін тексеру үшін жасалуы мүмкін.

Нәжіс анализі: Ішектегі инфекция мен қабынуды көру және сіңіру мәселесінің бар-жоғын анықтау мақсатында жасалуы мүмкін.

Сутегі тыныс алу тесті: Ішектегі бактериялардың көптігін немесе тағамдық төзімсіздікті анықтау үшін жасалуы мүмкін. Бұл тестте науқасқа белгілі бір зат берілгеннен кейін тыныс үлгісі алынып, сутегі деңгейі өлшенеді.

Колоноскопия: ІТС-ті басқа ас қорыту жүйесі ауруларымен шатастырмау немесе ісікті анықтау үшін жасалуы мүмкін.

Сигмоидоскопия: Колоноскопияға ұқсас тест. Тік ішектің қабығын және тоқ ішектің төменгі бөлігін көруге мүмкіндік береді.

Жоғарғы эндоскопия: Бұл тест арқылы көптеген ас қорыту жүйесі аурулары туралы ақпарат алуға болады. Өңешті, асқазанды және аш ішектің алғашқы бөлігін тексеруге мүмкіндік береді.

Науқас бұл тесттердің барлығын жасауға міндетті емес. Тек жағдайға байланысты дәрігер ұсынған тесттерді жасату жеткілікті.

Ішектердің тітіркену синдромы қалай емделеді?

ІТС ауруын емдеудің нақты шешімі жоқ, бірақ науқастар өмір салтында тамақтану және белсенділік өзгерістерін жасау арқылы белгілердің жеңілдеуіне немесе жойылуына қол жеткізе алады. Бұл өзгерістерге қоса, дәрігер тағайындаған дәрілерді де қолдануға болады. Дәрілердің қатарында антидепрессанттар, түйілуге қарсы дәрілер, іш қату немесе диареяға қарсы дәрілер болуы мүмкін. Тамақтану және белсенділік әдеттерінде жасалуы мүмкін өзгерістер мыналар болуы мүмкін:

Талшықты тағамдарды көбейту: Талшықты тағамдармен тамақтану іш қатудың алдын алады. Жаңғақтар, дәнді дақылдар сияқты талшықты тағамдарды рационыңызға қоса аласыз. Ішектердің жақсы бейімделуі үшін әртүрлі тағамдарды біртіндеп қосуды ұмытпаңыз.

Сүт және сүт өнімдерін шектеу: Лактозаға төзімсіздігі бар науқастарда ІТС даму ықтималдығы жоғары болғандықтан, лактозасы бар тағамдарды тұтынбау маңызды. Мұндай тағамдарды диетадан шығарған кезде, кальцийге бай тағамдармен диетаңызды толықтыруыңыз керек.

Газ тудыратын тағамдарды шектеу: Бұршақ, қырыққабат сияқты тағамдар әдетте газ тудырады, бірақ кейбір адамдарда сағыз шайнау және газдалған сусындар ішу де газ мөлшерін арттыруы мүмкін. Сондықтан адам қай тағамдардың көбірек газ тудыратынын бақылап, сол тағамдарды шектеу ұсынылады.

Глютенсіз тамақтану: ІТС-і бар науқастар көбінесе глютенге сезімтал келеді. Сондықтан глютені бар тағамдарды аз тұтынуы керек. Глютенсіз тамақтанғанда кейбір дәрумендер мен минералдарды ала алмай, тапшылық туындауы мүмкін. Дәрігеріңізбен сөйлесіп, дұрыс тамақтану жоспарын жасаңыз.

Су ішу: Дұрыс тамақтанумен қатар, жеткілікті мөлшерде су ішу іш қатудың алдын алуда маңызды рөл атқарады. Қосымша ауруы жоқ ересек адамға күніне 2-2,5 литр су ішу ұсынылады.

Темекі шекпеу: Темекі шегу кейбір адамдарда асқазан мен ішекке әсер етіп, іш қатуға әкелуі мүмкін. Сондықтан оны тастау керек. Егер тастауға көмек қажет болса, дәрігеріңізбен кеңесіңіз.

Жазба жүргізу: Күн ішінде тұтынған тағамдарыңызды жазып отырып, белгілеріңізді күшейтетін тағамдарды анықтай аласыз.

Тұрақты жаттығулар: Дәрігеріңіз ұсынған күндері және қарқынмен жаттығу жасау ішек денсаулығын жақсартуы мүмкін.

Босаңсыту әдістері: Йога, медитация сияқты денені босаңсытатын әдістерді қолданып көріңіз.

Жеткілікті ұйқы: Дұрыс тамақтанғанмен, ұйқының қанбауы стресс деңгейін арттырады. Стресс артқанда асқазан-ішек жүйесі зардап шегіп, белгілер пайда болуы мүмкін.

Ішектердің тітіркену синдромы туралы жиі қойылатын сұрақтар

Ішектердің тітіркену синдромы басқа ауруға әкелмейді немесе өмірге қауіп төндірмейді. Тек науқастың күнделікті өміріне әсер етеді. Газдалған сусындар, бұршақ тұқымдастар, брокколи, қырыққабат сияқты тағамдар газ жиналуына әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, тамақты тез жеу немесе ауа жұту да асқазанда газ жиналуына себеп болады. Аш ішекте бактериялар тағамды ашытқанда пайда болатын заттар газ түзілуін арттыруы мүмкін. Сонымен қатар, ішек қозғалысы баяулағанда да газ жиналуы мүмкін. ІТС ауруы тамақтануға мән бермеген жағдайда өмір бойы созылуы мүмкін ауру. Ішектердің тітіркену синдромы әрқашан психологияға байланысты болмаса да, мазасыздық немесе депрессиямен ауыратын кейбір науқастарда пайда болуы мүмкін. Ішектердің тітіркену синдромы өмірге қауіп төндіретін ешқандай жанама әсер тудырмаса да, емделмеген жағдайда науқастың өмір сүру сапасын төмендетіп, күн ішінде мазасыз болуына әкеледі. Көптеген адамдарда ІТС кездесуі мүмкін, бірақ кейбір жағдайларда кездесу ықтималдығы жоғары. Ішектердің тітіркену синдромының дамуы 50 жасқа дейінгі адамдарда, әйелдерде, отбасында ІТС бар адамдарда жоғары ықтималдыққа ие. Ішектердің тітіркену синдромы үшін гастроэнтерология бөліміне жазылып, тексерілуге болады. Белгілердің пайда болуы науқастың тамақтануы мен белсенділігіне байланысты өзгереді. Егер тамақтану мен белсенділікке мән берілмесе, симптомдар күн сайын болуы мүмкін, бірақ дұрыс ем жолын ұстанған науқастарда белгілер сирек кездеседі. Ұзақ уақытқа созылған іш қатуға көптеген аурулар себеп болуы мүмкін. Солардың бірі – ІТС. Іш қатуға қарсы шаралар қолдану керек. Пробиотиктері бар және талшықты тағамдарды тұтыну іш қатуды болдырмауы мүмкін. Газ жиналуы әдетте бірнеше сағат немесе бірнеше күнге созылуы мүмкін, бірақ емделмесе, ұзақ уақыт бойы газ жиналуы мүмкін. Диареяны емдеу үшін бұл жағдайды қоздыратын факторлардан аулақ болу керек. Мысалы, өте майлы тамақтану диареяға әкелуі мүмкін. Майсыз немесе майы аз тағамдарды тұтыну арқылы диареяның алдын алуға болады. Әр науқаста диареяға себеп болатын жағдай әртүрлі болуы мүмкін. Сондықтан науқастар өздерінің ас қорыту жүйесін жақсырақ түсінуге тырысуы керек. Сонымен қатар, диетологпен кеңесіп, FODMAP диетасын қолдануға болады. Бұл диета көмірсуларға кедей тамақтану түрі болып табылады. Өте көп және үнемі стресске ұшырау да диареяға әкелуі мүмкін. Стресстен аулақ болу және босаңсыту әдістері арқылы мұның алдын алуға болады. Осы өзгерістерге қарамастан диарея жақсармаса, маман дәрігерге жүгіну ұсынылады.

Егер ішектердің тітіркену синдромы өмір сүру сапаңызды төмендетсе, өз бетіңізше диагноз қоймай, маман гастроэнтеролог және гепатолог дәрігерге жүгінуіңіз керек. Жеке диагноз және емдеу әдістері үшін Hisar Hospital Intercontinental клиникасына дереу жазылыңыз.