Ішек полиптері дегеніміз не? Белгілері, себептері және емдеу әдістері

Ішек полиптері

Ішек полиптері – әсіресе 50 жастан асқан адамдарға әсер ететін, бүкіл әлемде миллиондаған адамда кездесетін кең таралған денсаулық мәселесі. Ішек қабырғасының ішкі бетінде дамитын полиптер, әдетте қатерсіз болғанымен, емделмесе, кейде қатерлі ісікке айналуы мүмкін. Бұл жағдайдың табиғатын, себептерін, белгілерін және емдеу нұсқаларын түсіну ас қорыту жүйесінің денсаулығын сақтау және ықтимал ауыр асқынулардың алдын алу үшін өте маңызды. Ерте диагностика және тиісті медициналық араласу ішек полиптерінен зардап шегетін адамдар үшін нәтижелерді айтарлықтай жақсарта алады.

Ішек полиптері дегеніміз не?

Ішек полиптері – ішектің ішкі қабырғасынан шығып тұратын қалыптан тыс тіндердің өсуі. Олардың өлшемі бұршақтан кіші болуы мүмкін немесе бірнеше сантиметрге дейін жетуі мүмкін. Бұл өсінділер ас қорыту жүйесінің кез келген жерінде пайда болуы мүмкін болса да, көбінесе тоқ ішек пен тік ішекте кездеседі. Олардың бірнеше түрі бар. Ең көп таралғаны – аденоматозды полиптер (аденомалар) және гиперплазиялық полиптер.

Аденоматозды полиптер қатерлі ісіктің алдындағы жағдай деп саналады, олар тоқ ішек полиптерінің шамамен үштен екісін құрайды. Барлық аденомалар қатерлі ісікке айналмаса да, тоқ ішек қатерлі ісігінің барлығы дерлік осы түрден дамиды. Екінші жағынан, гиперплазиялық полиптер әдетте кішірек болады және олардың қатерлі ісікке айналу мүмкіндігі өте аз немесе мүлдем жоқ. Полиптердің пішіні де әртүрлі болуы мүмкін, кейбіреулері тегіс және кең табанды (сессильді) болса, басқалары ішек қабырғасына жіңішке сабақпен бекітілген (педункулярлы) болуы мүмкін. Полиптердің өлшемі, түрі және саны олардың денсаулыққа тигізетін әлеуетті әсеріне және ұсынылатын емдеу тәсіліне айтарлықтай әсер етуі мүмкін.

Ішек полиптері қалай пайда болады?

Ішек полиптерінің нақты себебі толық белгісіз болса да, олар тоқ ішек пен тік ішектің ішкі қабырғасындағы жасушалардағы ДНҚ өзгерістері немесе мутациялар салдарынан дамиды деп есептеледі. Бұл генетикалық өзгерістер жасушалардың қалыптан тыс өсуіне әкеліп, полиптің түзілуіне жол ашуы мүмкін. Полиптердің пайда болуына ықпал ететін бірнеше фактор бар, оларды келесідей тізімдеуге болады:

Жас: Жас – негізгі қауіп факторы, 50 жастан асқан адамдар полиптердің дамуына бейім келеді.

Генетикалық бейімділік: Отбасылық тарих та маңызды рөл атқарады. Жақын туыстарыңызда тоқ ішек полиптері немесе колоректальды қатерлі ісік тарихы болса, қауіп жоғары болады. Отбасылық аденоматозды полипоз (FAP) немесе Линч синдромы сияқты тұқым қуалайтын жағдайлар адамдарда ерте жаста көптеген полиптердің дамуына әкелуі мүмкін.

Өмір салты факторлары: Өңделген тағамдарға, қызыл етке және зиянды майларға бай диета полиптердің дамуына ықпал етуі мүмкін. Керісінше, жемістер, көкөністер және талшыққа бай диета қауіпті азайтуы мүмкін. Темекі шегу, алкогольді шамадан тыс тұтыну, семіздік – ықпал ететін басқа факторлар.

Қабыну жағдайлары: Созылмалы қабынулы ішек аурулары, мысалы, ойық жаралы колит немесе Крон ауруы полиптердің даму ықтималдығын арттыруы мүмкін.

Қозғалыссыз өмір салты: Тұрақты физикалық белсенділіктің болмауы – полиптер мен колоректальды қатерлі ісік қаупін арттыратын тағы бір фактор.

Ішек полиптерінің белгілері қандай?

Ішек полиптері, әсіресе кішкентай болғанда, ешқандай белгі бермеуі мүмкін, бірақ олар өскенде немесе саны көбейгенде әртүрлі белгілер пайда болуы мүмкін. Жиі кездесетін белгілер:

Тік ішектен қан кету: Ең жиі кездесетін белгілердің бірі – нәжістегі қан немесе тік ішектен қан кету. Қан көзге көрінуі мүмкін немесе жасырын қан анализі арқылы анықталуы мүмкін.

Ішек әдеттерінің өзгеруі: Полиптер ішек қозғалысының тұрақты өзгеруіне, мысалы, бір аптадан астам уақытқа созылатын диарея, іш қату немесе нәжіс консистенциясының өзгеруіне әкелуі мүмкін.

Іштің ауыруы немесе ыңғайсыздық: Үлкен полиптер, әсіресе ішекте бітелу тудырса, түйілуге немесе ауырсынуға әкелуі мүмкін.

Темір тапшылығы анемиясы: Полиптерден туындайтын баяу, созылмалы қан кету темірдің жоғалуына және сәйкесінше анемияға әкелуі мүмкін. Анемия белгілеріне шаршау, әлсіздік, терінің бозаруы жатады.

Нәжістегі шырыш: Кейбір жағдайларда нәжісте шамадан тыс шырышты байқауға болады, бұл полиптердің немесе басқа ішек мәселелерінің көрсеткіші болуы мүмкін.

Ішек полиптері қалай диагностикаланады?

Ішек полиптерін диагностикалау егжей-тегжейлі медициналық тарихты жинаудан және физикалық тексеруден басталады. Полиптерге күдік болса немесе жоғары қауіп тобы болса, келесі диагностикалық әдістердің бірі немесе бірнешеуі ұсынылуы мүмкін:

Колоноскопия: Колоноскопия – полиптерді диагностикалаудың ең тиімді және жиі қолданылатын әдісі. Бұл процедурада ұшында камерасы бар ұзын, иілгіш түтік тік ішек арқылы тоқ ішекке бағытталады. Полиптер табылса, олар әдетте бірден алынып тасталуы және биопсияға жіберілуі мүмкін.

Сигмоидоскопия: Колоноскопияға ұқсас, бұл процедура тек тоқ ішектің төменгі бөлігін тексереді. Ол аз инвазивті, бірақ бүкіл тоқ ішектің толық көрінісін қамтамасыз етпейтіндіктен, басқа аймақтардағы түзілімдерді өткізіп алуы мүмкін.

Нәжіс анализі: Жасырын қан анализі (FOBT) немесе нәжістегі иммунохимиялық тест (FIT) сияқты тесттер нәжісте жасырын қанның бар-жоғын тексереді. Бұл полиптердің бар екенін көрсетуі мүмкін болғанымен, оларды тікелей анықтамайды.

КТ колоноскопия (виртуалды колоноскопия): КТ колоноскопия – тоқ ішек пен тік ішекті егжей-тегжейлі бейнелеу үшін КТ сканерлеуді қолданатын инвазивті емес бейнелеу тесті. Егер полиптер табылса, оларды алып тастау үшін дәстүрлі колоноскопия қажет болуы мүмкін.

Барийлі клизма: Бұл тестте тік ішекке барий сульфаты енгізіледі, бұл тоқ ішектің ішкі бетін қаптап, рентген суреттерінің айқынырақ болуын қамтамасыз етеді, бірақ колоноскопияға қарағанда сирек қолданылады.

Ішек полиптерін емдеу қалай жүргізіледі?

Ішек полиптерін емдеудің ең жиі қолданылатын әдісі – полиптерді алып тастау, өйткені осылайша қатерлі ісікке айналу қаупі жойылады. Полиптердің өлшеміне, түріне және орналасқан жеріне байланысты әртүрлі емдеу әдістері қолданылады. Жиі қолданылатын емдеу нұсқалары:

Колоноскопия кезінде полипэктомия: Полиптердің көпшілігін колоноскопия кезінде орналастырылған кішкентай құралдардың көмегімен алып тастауға болады. Кішкентайлары әдетте кесіліп алынса, үлкенірек полиптер snare (ілмек түріндегі сымды қолданып) немесе күйдіру (коагуляция) сияқты техникалармен алынуы мүмкін.

Эндоскопиялық шырышты резекция (EMR): Егер полип үлкенірек болса немесе стандартты полипэктомиямен алып тастау қиын болса, EMR қолданылуы мүмкін. Бұл техникада полиптің астына сұйықтық енгізіліп, оның ішек қабырғасынан көтерілуі қамтамасыз етіледі және оны алып тастау жеңілдейді.

Хирургиялық жолмен алып тастау: Сирек жағдайларда полиптер өте үлкен, саны көп немесе колоноскопиямен жету қиын болғанда хирургиялық араласу қажет болуы мүмкін. Бұған ішінара колэктомия (тоқ ішектің бір бөлігін алып тастау) сияқты процедуралар жатады. Егер қатерлі ісік табылса, хирургиялық араласу да қажет болуы мүмкін.

Бақылау: Полиптер алынғаннан кейін тұрақты бақылау скринингтері ұсынылады. Әсіресе аденоматозды немесе серрацияланған полиптері бар адамдар үшін скринингтер маңызды, өйткені олар қайталану немесе колоректальды қатерлі ісікке айналу қаупін тудырады.

Жиі қойылатын сұрақтар

Ішек полиптері әдетте кішкентай болғанда ауырсыну тудырмайды, бірақ үлкендері ішек қабырғасының керілуіне және бітелуіне әкеліп, іштің ауыруына себеп болуы мүмкін. Кейбір науқастарда түйілу түріндегі ауырсыну, іштің кебуі, ыңғайсыздық сезімі болуы мүмкін. Полиптің өлшемі мен орналасуы ауырсынудың қарқындылығы мен түрін анықтайтын факторлар болып табылады. Ота ұзақтығы полиптің өлшеміне, санына, орналасуына байланысты өзгереді. Колоноскопия кезінде жасалатын қарапайым полипэктомия процедурасы әдетте 15-30 минутқа созылады. Күрделірек немесе үлкен полиптер үшін жасалатын эндоскопиялық шырышты резекция 45-60 минутқа созылуы мүмкін. Ашық хирургия қажет болған жағдайда процедура 1-3 сағат аралығында аяқталуы мүмкін. Аденоматозды полиптер уақыт өте келе қатерлі ісікке айналу мүмкіндігі болғандықтан қауіптірек. Гиперплазиялық полиптер әдетте қауіпсіздеу. Тұрақты скрининг және ерте диагностика арқылы полиптердің көпшілігін ауыр мәселеге айналмай тұрып емдеуге болады. Әсіресе отбасылық тарихы бар адамдарда мұқият бақылау маңызды. Аденоматозды полиптердің қатерлі ісікке айналу процесі әдетте 5-10 жыл аралығында өзгереді, бірақ бұл уақыт полиптің түріне, өлшеміне және генетикалық факторларға байланысты өзгеруі мүмкін. Кейбір агрессивті полиптер қысқа уақыт ішінде қатерлі ісікке айналуы мүмкін, ал кейбіреулері мүлдем айналмауы мүмкін. Ішек полипі бар адамдар өңделген еттерден, қуырылған тағамдардан және майлы тағамдардан аулақ болуы керек. Қызыл етті шамадан тыс тұтыну, тазартылған қанттар, алкоголь де қауіп факторлары болып табылады. Оның орнына талшықты тағамдар, жаңа көкөністер мен жемістер, тұтас дәнді дақылдар таңдалуы керек. Омега-3-ке бай балық және зәйтүн майы сияқты пайдалы майларды тұтынуға болады. Ішек полиптері алынғаннан кейін қайта пайда болуы мүмкін. Қайталану қаупі алғашқы полиптердің санына, түріне және науқастың қауіп факторларына байланысты. Аденоматозды полип тарихы бар адамдарда қайталану қаупі жоғары. Сондықтан тұрақты бақылау колоноскопиялары маңызды. Салауатты өмір салты өзгерістері қайталану қаупін азайтуы мүмкін. Колоноскопия жиілігі табылған полиптердің санына, өлшеміне, түріне қарай анықталады. Кішкентай гиперплазиялық полиптер үшін 5-10 жыл аралықпен бақылау жеткілікті болуы мүмкін, ал көптеген немесе үлкен аденоматозды полиптер үшін 1-3 жыл аралықпен бақылау қажет болуы мүмкін. Отбасылық тарих және генетикалық қауіп факторлары да бақылау жиілігіне әсер етеді. Полип оталары әдетте қауіпсіз процедуралар болып табылады. Колоноскопия кезінде жасалатын полипэктомияларда асқыну қаупі төмен (1-2%). Ең жиі кездесетін қауіптер – қан кету және перфорация. Үлкендерін хирургиялық жолмен алып тастауда қауіп сәл жоғары болуы мүмкін, бірақ тәжірибелі мамандар бұл қауіптерді барынша азайта алады. Полиптер, әсіресе 1 см-ден үлкен болғанда, қауіптірек бола бастайды. Аденоматозды типтегі полиптер, әсіресе виллезді құрылымдағы немесе жоғары дәрежелі дисплазия көрсететіндер, қатерлі ісік қаупі тұрғысынан қауіптірек. Сонымен қатар, көптеген полиптер, тез өсу көрсететіндер және отбасында тоқ ішек қатерлі ісігі тарихы бар адамдарда кездесетін полиптер де қауіптірек деп саналады. Қауіпті бағалау полиптің өлшеміне, түріне және науқастың жалпы денсаулық жағдайына қарай жасалады. Ішек полиптерімен ең алдымен гастроэнтерология бөлімі айналысады. Гастроэнтерологтар ас қорыту жүйесі аурулары бойынша маманданған дәрігерлер. Олар колоноскопия сияқты диагностикалық және емдік процедураларды жүзеге асырады. Кейбір жағдайларда, әсіресе хирургиялық араласу қажет болғанда, жалпы хирургия бөлімі де емдеу процесіне қосылады. Сонымен қатар, отбасылық тарихы бар науқастарда генетикалық бағалау үшін медициналық генетика бөлімімен де ынтымақтастық орнатылуы мүмкін. Егер сіз де 50 жастан асқан болсаңыз немесе отбасыңызда полип тарихы болса, ерте диагностика және емдеу үшін тексеруге жазыла аласыз.

Ішек полиптерінде ерте диагностика өмірді сақтап қалады

Ішек полиптері көбінесе белгі бермей дамуы мүмкін және емделмеген жағдайда ауыр денсаулық мәселелеріне әкелуі мүмкін. Әсіресе 50 жастан асқан болсаңыз, отбасыңызда тоқ ішек полипі немесе тоқ ішек қатерлі ісігі тарихы болса, тұрақты тексерулер үлкен маңызға ие.

Hisar Hospital Intercontinental Гастроэнтерология бөлімі озық диагностикалық технологиялармен және тәжірибелі мамандар құрамымен колоноскопия, полипэктомия және бақылау процестерін сенімді түрде жүзеге асырады.

Ерте диагностика және дұрыс емдеу үшін қазір жазылыңыз.