ფსიქოლოგია

რა არის ფსიქოლოგია? რა არის ფსიქოლოგიური დაავადებები?

ფსიქოლოგია მრავალი მიმართულების მქონე მეცნიერებაა, რომელიც სწავლობს კავშირს თავის ტვინის ფუნქციასა და ქცევას შორის. ემოციების, აზრებისა და ქცევის ცვლილებების შედეგად სხვადასხვა ფსიქოლოგიური დაავადება ვითარდება. ეს დარღვევები შეიძლება იწვევდეს ადამიანის გადაჭარბებულ სევდას, გაღიზიანებას, დაღლილობასა და ძილიანობას. ფსიქოლოგიური დარღვევების დროს ზოგჯერ რეალურისა და წარმოსახვითის გარჩევა შეიძლება გაჭირდეს. ეს მდგომარეობა ხელს უშლის ადამიანის ყოველდღიურ საქმიანობას და შეიძლება გამოიწვიოს სოციალური გარემოსგან დისტანცირება. რადგან ფსიქოლოგიური დარღვევები მნიშვნელოვნად ამცირებს ცხოვრების ხარისხს, მათი მკურნალობა აუცილებელია. არსებობს მკურნალობის ისეთი მეთოდები, როგორიცაა ფსიქოთერაპია, მედიკამენტური მკურნალობა და ცხოვრების წესის ცვლილებები.

რა არის ფსიქოლოგია?

ფსიქოლოგია სამეცნიერო დისციპლინაა, რომელიც სწავლობს ფსიქიკურ მდგომარეობებსა და პროცესებს, რომლებიც კავშირს ამყარებს თავის ტვინსა და ქცევას შორის. იგი იკვლევს სოციალურ გარემოს, ბიოლოგიურ და გარემო ფაქტორებს, რომლებიც გავლენას ახდენს ადამიანების ქცევაზე, პიროვნებაზე, განვითარებაზე, აზრებსა და გრძნობებზე. ფსიქოლოგიური ცნებებისა და პრინციპების სწორად შეფასება მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ამ ფაქტორების შეფასებაში.

რა სახის ფსიქოლოგია არსებობს?

რადგან ფსიქოლოგიის საგანი ფართო და მრავალფეროვანია, ჩამოყალიბდა ფსიქოლოგიის მრავალი სახე. ფსიქოლოგიის სახეებია:

• ანომალიური ფსიქოლოგია: ეხება ფსიქოლოგიურ დარღვევებთან დაკავშირებული ანომალიური ქცევის დიაგნოსტიკასა და მკურნალობას.

• ჯანმრთელობის ფსიქოლოგია: მუშაობს ფსიქიკური და ფიზიკური ჯანმრთელობის გასაუმჯობესებლად.

• ბიოლოგიური ფსიქოლოგია: აერთიანებს ნეირომეცნიერებასა და ფსიქოლოგიას და სწავლობს ბიოლოგიური პროცესების გავლენას გონებასა და ქცევაზე.

• განვითარების ფსიქოლოგია: ეხება ადამიანის ზრდა-განვითარებას მთელი ცხოვრების განმავლობაში.

• კლინიკური ფსიქოლოგია: მუშაობს ფსიქოლოგიური დარღვევების დიაგნოსტიკასა და მკურნალობაზე.

• კოგნიტური ფსიქოლოგია: სწავლობს აზროვნებასთან დაკავშირებულ მდგომარეობებსა და პროცესებს.

• შედარებითი ფსიქოლოგია: ატარებს კვლევებს ცხოველების ქცევის შესახებ.

• სასამართლო ფსიქოლოგია: ფსიქოლოგიის სახე, რომელიც სწავლობს ფსიქოლოგიური კვლევებისა და პრინციპების გამოყენებას სამართლის სფეროში.

• პიროვნების ფსიქოლოგია: ცდილობს გაიგოს თითოეული ინდივიდისთვის დამახასიათებელი ქცევა და აზრები.

• სოციალური ფსიქოლოგია: იკვლევს, როგორ მოქმედებს ჯგუფის ან საზოგადოების ქცევა ინდივიდების დამოკიდებულებასა და ქცევაზე.

• ინდუსტრიულ-ორგანიზაციული ფსიქოლოგია: ეხება ფსიქოლოგიური კვლევებისა და ტექნიკების გამოყენებას სამუშაო ეფექტიანობის გასაზრდელად.

რა არის ფსიქოლოგიური დაავადებები?

ფსიქოლოგიურ დაავადებებს ასევე უწოდებენ ფსიქიკურ ან ფსიქიატრიულ დაავადებებს. ეს არის დაავადებათა ჯგუფი, რომელიც გავლენას ახდენს ადამიანის ემოციებზე, ქცევასა და აზრებზე. ყველაზე გავრცელებული ფსიქოლოგიური დარღვევებია:

• შფოთვითი აშლილობები: ხასიათდება გადაჭარბებული და მუდმივი შიშით, წუხილით, შფოთვით და მათთან დაკავშირებული ქცევითი დარღვევით. გადაჭარბებული წუხილი და შიში შეიძლება განიცდებოდეს ყოველდღიური მოვლენების, ცხოველებისა და სიტუაციების მიმართ. განსაკუთრებით მომავლის შესახებ წუხილმა შეიძლება ფსიქოლოგიური ზემოქმედების სახით შფოთვა გამოიწვიოს. გარდა ამისა, ადამიანი შეიძლება გადაჭარბებულად შფოთავდეს რომელიმე საგნისადმი ან ადამიანისადმი მიჯაჭვულობის გამო. ასევე, შფოთვისა და შიშის მუდმივმა განცდამ შეიძლება პანიკური შეტევები გამოიწვიოს.

• დეპრესიული აშლილობები: ხანგრძლივობისა და მიზეზის მიხედვით დეპრესიული აშლილობის მრავალი სახე არსებობს. მათი საერთო ნიშანია ყოველდღიურ ცხოვრებაზე მოქმედი ხარისხის გაღიზიანება და სევდა, აქტივობებისადმი ინტერესის დაქვეითება, სუიციდური აზრები, შინაგანი სიცარიელის განცდა და დაღლილობა.

• ნეიროგანვითარების აშლილობები: ჩვეულებრივ ვლინდება ჩვილობის, ბავშვობისა და მოზარდობის პერიოდში ფსიქოლოგიური ადაპტაციის დარღვევის სახით. ნეიროგანვითარების აშლილობები ხასიათდება სხვადასხვა უნარის — მეტყველების, აღქმის, სწავლის, გაგებისა და სოციალური უნარების — ჩამორჩენით ან დარღვევით. ყველაზე ხშირად გვხვდება გონებრივი ჩამორჩენა, განვითარების შეფერხება, ყურადღების დეფიციტისა და ჰიპერაქტიურობის აშლილობა (ADHD) და აუტისტური სპექტრის აშლილობა.

• ბიპოლარული აშლილობა: ბიპოლარული აშლილობა ფსიქოლოგიურ დაძაბულობასთან დაკავშირებული დარღვევაა, რომელიც ხასიათდება ადამიანის განწყობისა და აქტივობის ცვლილებებით. ადამიანი მუდმივად მონაცვლეობს ენერგიულ განწყობას (მანია) და დეპრესიულ ეპიზოდებს შორის, რომლებსაც ახასიათებს გაღიზიანება, სევდა, დაღლილობა და აქტივობებისადმი ინტერესის დაქვეითება.

• ტრავმასთან და სტრესთან დაკავშირებული აშლილობები: ასე უწოდებენ დარღვევებს, რომლებიც ვითარდება ფსიქოლოგიური ძალადობის ან ტრავმული მოვლენის შედეგად. ტრავმული მოვლენები, რომლებმაც შეიძლება გამოიწვიოს ტრავმასთან და სტრესთან დაკავშირებული აშლილობები, შემდეგია:

• უბედური შემთხვევა,

• სტიქიური უბედურება,

• სამსახურიდან გათავისუფლება,

• განქორწინება,

• სექსუალური ძალადობა,

• მძიმე დაზიანება,

• სიკვდილის მუქარა,

• იმედგაცრუება.

• ნივთიერებების მოხმარებით გამოწვეული და დამოკიდებულების აშლილობები: დარღვევები, რომლებიც დაკავშირებულია ისეთი ნივთიერებების მოხმარებასთან, როგორიცაა კოკაინი, ალკოჰოლი, კანაფი და ოპიატები.

• ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობა: ობსესია არის დაჟინებული, განმეორებადი აზრები და იმპულსები, რომლებიც დისკომფორტსა და შფოთვას იწვევს. კომპულსია არის განმეორებადი ქცევა, რომელიც ვლინდება ფსიქოლოგიური ზეწოლის შედეგად, რომ ადამიანმა შფოთვის შესამცირებლად აუცილებლად უნდა შეასრულოს იგი. ორივე დარღვევის დროს ადამიანი დღის განმავლობაში საათებს კარგავს, რაც ხელს უშლის მის ყოველდღიურ საქმეებს. ობსესიისა და კომპულსიის ერთდროულ არსებობას ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობა ეწოდება.

• კვებისა და ჭამის აშლილობები: ხასიათდება ჭამის მავნე ქცევით, რომელიც სხეულის ფორმასა და წონასთან დაკავშირებული აკვიატებული აზრების შედეგად გავლენას ახდენს ფსიქიკურ და ფიზიკურ ჯანმრთელობაზე. ხშირად გვხვდება კვების ისეთი აშლილობები, როგორიცაა ნერვული ანორექსია, პიკა, ნერვული ბულიმია, კომპულსიური გადაჭმა და რუმინაციის აშლილობა.

• ძილისა და ღვიძილის აშლილობები: ფსიქოლოგიური დაავადებები, რომლებიც არღვევს ძილის რეჟიმსა და ყოველდღიურ ფუნქციონირებას.

• დესტრუქციული, იმპულსების კონტროლისა და ქცევითი აშლილობები: ქცევითი დარღვევა, რომლის დროსაც ადამიანი ვერ აკონტროლებს ემოციებსა და ქცევას და ამის შედეგად ზიანს აყენებს სხვებს ან საზოგადოებას.

• დისოციაციური აშლილობები: მოიცავს ცნობიერების ზოგიერთი ნაწილის, მათ შორის იდენტობისა და მეხსიერების, წყვეტას. მაგალითად შეიძლება დასახელდეს მრავლობითი პიროვნების აშლილობა და მეხსიერების დაკარგვა.

• სომატური სიმპტომების აშლილობა: ადამიანს აწუხებს ფიზიკური ჩივილები, რომლებიც სერიოზულ დისკომფორტს უქმნის და მის ყოველდღიურ ცხოვრებაზე მოქმედებს, თუმცა სამედიცინო მიზეზი არ ვლინდება. მიუხედავად იმისა, რომ ადამიანი სიმპტომებს ნამდვილად განიცდის, მათი რაიმე მიზეზით ახსნა შეუძლებელია.

• პიროვნული აშლილობა: ხასიათდება არაადაპტური ემოციებით, აზრებითა და ქცევით, რომლებიც სერიოზულ ზიანს აყენებს სოციალურ ცხოვრებასა და ურთიერთობებს. არსებობს მრავალი სახე, მაგალითად, განრიდებითი, დამოკიდებული, ნარცისული და პარანოიდული პიროვნული აშლილობა.

• შიზოფრენიის სპექტრი და სხვა ფსიქოზური აშლილობები: მოიცავს ფსიქიატრიულ მდგომარეობებს, რომლებიც ხასიათდება ჰალუცინაციებითა და გაუგებარი მეტყველებით და გავლენას ახდენს აზრებზე, ქცევასა და ემოციებზე.

რა სიმპტომები აქვს ფსიქოლოგიურ დაავადებებს?

ფსიქოლოგიური სიმპტომები დაავადების სახის მიხედვით განსხვავდება. ფსიქოლოგიური დაავადებების დროს შეინიშნება შემდეგი სიმპტომები:

• სოციალური გარემოს თავიდან არიდება,

• უჩვეულო ან არალოგიკური აზრები,

• ნივთიერებების გართობის მიზნით მოხმარება,

• წონის კლება ფსიქოლოგიური მიზეზით,

• ზედმეტი ძილი და უძილობა,

• გადაჭარბებული წუხილი და შიში,

• რეალობის გარჩევის სირთულე,

• ბრაზი და სევდა,

• სწავლისა და აღქმის პრობლემები,

• სუიციდური აზრები,

• განწყობის უეცარი ცვლილებები.

როგორ ისმება ფსიქოლოგიური დაავადებების დიაგნოზი?

ფსიქოლოგი ან ფსიქიატრი ფსიქოლოგიური ტესტების გამოყენებით იღებს ინფორმაციას სიმპტომების, აზრებისა და ქცევის შესახებ. გარდა ამისა, დიაგნოზი შეიძლება დაისვას ფსიქოლოგიური შემოწმების შედეგად, პაციენტთან მისი შემაშფოთებელი მოვლენების, განწყობისა და აზრების შესახებ დეტალური საუბრით. ამასთან, ზოგჯერ ქცევითი დარღვევები შეიძლება სამედიცინო მდგომარეობის შედეგადაც განვითარდეს. ამიტომ ფსიქოლოგიური დაავადებების დიაგნოსტიკა მოიცავს ფიზიკალურ გასინჯვას, სისხლის ანალიზებსა და ნევროლოგიურ ტესტებს.

როგორ მკურნალობენ ფსიქოლოგიურ დაავადებებს?

ფსიქოლოგიური დაავადებების მკურნალობა დამოკიდებულია დაავადების სიმძიმეზე, ყოველდღიურ ცხოვრებაზე მისი გავლენის ხარისხსა და სიმპტომების სიხშირეზე. გარდა ამისა, მკურნალობის გეგმა დგება არსებული სამკურნალო საშუალებების რისკებისა და სარგებლის გათვალისწინებით. მკურნალობის საფუძველია ფსიქოლოგიური მხარდაჭერა. ამ მიზნით გამოიყენება მკურნალობის სხვადასხვა მეთოდი: ფსიქოთერაპია, მედიკამენტური მკურნალობა, ცხოვრების წესის ცვლილებები და თავის ტვინის სტიმულაცია.

ფსიქოთერაპია

ფსიქოთერაპია, რომელსაც ასევე საუბრით თერაპიას უწოდებენ, მკურნალობის მეთოდია, რომელიც პაციენტს ეხმარება გააცნობიეროს და შეცვალოს საკუთარი თავისა და სხვებისთვის საზიანო ქცევა. ფსიქოთერაპია ძირითადად კვალიფიციურ ფსიქიკური ჯანმრთელობის სპეციალისტთან ერთად ტარდება ინდივიდუალურად ან ჯგუფურად. ამასთან, ფსიქოთერაპიასთან ერთად მედიკამენტური მკურნალობის მიღება მკურნალობის წარმატებას უწყობს ხელს. ფსიქოთერაპიის მიზნებია:

• ფსიქოლოგიური დარღვევის გამო განვითარებული სიმპტომებისგან გათავისუფლება.

• ყოველდღიური ცხოვრების გაგრძელება და ადამიანის უნარების განვითარება.

• ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესება.

მედიკამენტური მკურნალობა

მედიკამენტური მკურნალობა მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ფსიქოლოგიური დარღვევების გაუმჯობესებაში. ჩვეულებრივ, იგი სხვა მკურნალობასთან ერთად გამოიყენება. ადამიანისთვის შესაფერისი, მაღალი ეფექტიანობისა და ნაკლები გვერდითი მოვლენების მქონე მედიკამენტის შესარჩევად შეიძლება რამდენიმე მედიკამენტის გამოცდა გახდეს საჭირო.

თავის ტვინის სტიმულაციის თერაპია

ეს არის მკურნალობის მეთოდი, რომელიც ფსიქოთერაპიასა და მედიკამენტურ მკურნალობასთან შედარებით უფრო იშვიათად, მძიმე ფსიქოლოგიური დაავადებების დროს გამოიყენება. თავის ტვინის სტიმულაციის თერაპიისას ტვინის ნერვული უჯრედების აქტივობის უზრუნველსაყოფად ელექტრული დენი გამოიყენება.

ცხოვრების წესის ცვლილებები

ზოგადი ჯანმრთელობა და ცხოვრების წესი დიდ გავლენას ახდენს ფსიქოლოგიურ ჯანმრთელობაზე. საკუთარი თავისთვის დროის დათმობა დადებითად მოქმედებს ფიზიკურ და ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზე. ფსიქოლოგიური ჯანმრთელობის გასაუმჯობესებლად შესაძლო ცხოვრების წესის ცვლილებებია:

• რეგულარული ვარჯიში,

• საკმარისი და დაბალანსებული კვება,

• ბევრი წყლის დალევა,

• საკმარისი ძილი,

• დამამშვიდებელი აქტივობები, როგორიცაა მედიტაცია და სუნთქვითი ვარჯიშები,

• მიზნებისა და პრიორიტეტების გეგმის შედგენა.

ჩვენი მიზანი

ჩვენი ერთ-ერთი მიზანია, ადამიანის კულტურისა და მისი ფსიქიკური, ემოციური, ბიოლოგიური, სოციალური და ქცევითი სტრუქტურის გათვალისწინებით, გამოვიყენოთ ჩვენი სამეცნიერო და პროფესიული ცოდნა და უნარები მისი შეწუხების, ფსიქიკური უკმარისობისა და შეუთავსებლობის გასაგებად და შესამსუბუქებლად, ასევე ფსიქიკური წონასწორობის განვითარების ხელშესაწყობად. ადამიანის სიყვარული მისი რეალობის გაგებას მოითხოვს.

ჩვენი საქმიანობა

შემთხვევები ფსიქიატრიის განყოფილებასთან თანამშრომლობით მიმდინარეობს. ჩვენ ვაგრძელებთ მომსახურების გაწევას ისეთ საკითხებზე, როგორიცაა დეპრესია, შფოთვითი აშლილობები, ფობიები, ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობები (OCD), ტრავმული აშლილობები (PTSD), ურთიერთობის პრობლემები, განქორწინების პრობლემები, განქორწინების შემდგომი დეპრესია, გლოვის პროცესთან დაკავშირებული დეპრესია, მშობიარობის შემდგომი დეპრესია, სამსახურებრივი პრობლემები და სტრესი, პიროვნული აშლილობები, სასკოლო პრობლემები, გამოცდის შფოთვა და შიშები.

ფსიქოთერაპიის პროცესი

მკურნალობისას კლიენტი და თერაპევტი გამოჯანმრთელებაზე ორიენტირებული თანამშრომლობით მუშაობენ აზრებს, ემოციებსა და ქცევას შორის კავშირებზე, რათა გამოავლინონ და გაიგონ სხვადასხვა პრობლემა. ეს მიდგომა ჩვეულებრივ ფოკუსირებულია „აქ და ახლაზე“, ანუ იმ პრობლემებზე, რომლებიც ამ მომენტში აწუხებს ადამიანს.

ხშირად დასმული კითხვები ფსიქოლოგიის შესახებ

როგორ ხვდება ადამიანი, რომ ფსიქოლოგიური პრობლემა აქვს?

ადამიანის მადის, განწყობისა და აქტივობების უარყოფითი ცვლილებები შეიძლება ფსიქოლოგიური პრობლემის ნიშანი იყოს. ამ ნიშნებს შორის შეიძლება იყოს პირადი მოვლის შემცირება, უფრო ხშირი გაღიზიანება ან სევდა, წარუმატებლობა სამსახურსა და სოციალურ ცხოვრებაში. გარდა ამისა, ამ ნიშნებს შორის შეიძლება იყოს კონცენტრაციის დაკარგვა, აქტივობებისადმი ინტერესის დაქვეითება, მადის დაქვეითება და უცნაური ქცევა.

რომელია ყველაზე უჩვეულო ფსიქოლოგიური დაავადებები?

პიროვნული აშლილობები და ბიპოლარული აშლილობები ყველაზე უჩვეულო ფსიქოლოგიურ დაავადებებს მიეკუთვნება. პიროვნული აშლილობის მრავალი სახე არსებობს, რომლებიც იწვევს ადამიანის მიერ ემოციებისა და ქცევის გადაჭარბებულად გამოხატვას. ბიპოლარული აშლილობის დროს კი ადამიანის განწყობა სწრაფად და უეცრად იცვლება.

როგორ შევამჩნიოთ ადამიანი, რომელსაც ფსიქოლოგიური პრობლემა აქვს?

ადვილი არ არის იმის გაგება, აქვს თუ არა ადამიანს ფსიქოლოგიური პრობლემა. თუ ადამიანს ახლოს იცნობთ, ამის შემჩნევა შესაძლებელია მისი განწყობისა და ქცევის ცვლილებებით.

რა შეინიშნება ფსიქოლოგიური პრობლემების მქონე ადამიანებში?

ფსიქოლოგიური პრობლემების მქონე ადამიანებში ხშირად შეინიშნება ძლიერ გაღიზიანებულ და სევდიან განწყობაზე უეცარი გადასვლები. ამასთან, მათ შეიძლება ჰქონდეთ დაღლილობა, მადის დაქვეითება და ყოველდღიური აქტივობების შესრულების სირთულე.

როგორ მოქმედებს ფსიქოლოგიური პრობლემები სხეულზე?

ფიზიკური და ფსიქიკური ჯანმრთელობა ერთნაირად მოქმედებს ზოგად ჯანმრთელობაზე. ფსიქოლოგიური დარღვევები ზრდის ქრონიკული დაავადებების განვითარების ალბათობას. დეპრესია, შფოთვა და სტრესი მრავალ სისტემაზე მოქმედებს, უპირველეს ყოვლისა ნერვულ და გულ-სისხლძარღვთა სისტემებზე.

როგორ გავიგოთ, რომ ტკივილი ფსიქოლოგიურია?

ფსიქოლოგიური ტკივილი სომატური სიმპტომების აშლილობის ნაწილად ვლინდება. ასეთ შემთხვევებში ტკივილი, რომელიც არ არის გამოწვეული რაიმე დაზიანებით ან დაავადებით, ფსიქოლოგიურ ტკივილად მიიჩნევა.

რა ფსიქოლოგიური პრობლემები აქვთ 18 წლის ასაკში?

წუხილი, დეპრესია, მომავლის შესახებ შფოთვა, კვების აშლილობები და ყურადღების დეფიციტისა და ჰიპერაქტიურობის აშლილობა (ADHD) 18 წლის ასაკის ფსიქოლოგიური პრობლემებია.

რა მახასიათებლები აქვს ფსიქოლოგიური ტესტების მასალებს?

იმისთვის, რომ ფსიქოლოგიური ტესტები დიაგნოზის დასმაში ეფექტიანი იყოს, მათ ვალიდური, თანმიმდევრული და სანდო შედეგები უნდა აჩვენონ.