Böbrek Büyümesi (Hidronefroz)
Hidronefroz olarak bilinen böbrek büyümesi idrarın vücuttan tamamen boşaltılamaması sonucu oluşan idrar yolu hastalığıdır. Çeşitli faktörler böbrekten mesaneye doğru idrar taşıyan yolların tıkanmasına yol açabilir. Doğumsal anomaliler, enfeksiyon, tümörler ve diğer sağlık sorunları idrarın böbreklere geri dönmesi ve birikmesinden sorumlu olabilir. Bir veya her iki böbreği etkileyebilir. Semptomlar sırt ve yan gövdede yoğun ve ani ağrı ile birlikte ağrılı idrar çıkma, ateş, halsizlik, kusma vb. şeklinde görülebilir.
Gebelikte böbrek büyümesi yaygın olarak görülen bir durumdur ve çoğunlukla ikinci trimesterde gelişim gösterebilir. Doğumdan sonra hidronefroz 6-12 hafta kadar devam edebilir. Progesteron etkisi ve uterusun büyümesi sonucu üreterlerin sıkışması hamilelikte böbrek büyümesi tablosuna yol açabilir.
Bebeklerde böbrek büyümesi ise genel olarak fetal gelişim esnasında oluşan tıkanıklıklardan kaynaklanır. Doğumdan önce kendiliğinden iyileşme gösterme eğilimindedir. Hidronefrozun altında yatan nedenine yönelik tedavi yaklaşımları mevcuttur. Hızlı ve doğru yaklaşım ile uzun vadeli komplikasyonlar azaltılabilir. Tedavi edilemeyen böbrek büyümesi fonksiyon kaybı ve böbrek yetmezliğini beraberinde getirebilir. Böbrek büyümesi veya şişmesi vakalarında bazı durumlarda üreter büyümesi de görülebilir.
Böbrek Büyümesi (Hidronefroz) Nedir?
Böbrek büyümesi veya hidronefroz idrarın böbrekten çıkışının engellenmesi sonucu böbreklerde birikmesi durumudur. İdrar yolunda gelişen tıkanıklık bir veya her iki böbrekte idrar birikmesi sonucu şişlik ve gerginlik oluşturabilir. Boşaltım sistemi böbrekler, üreterler, mesane ve üretradan oluşan karmaşık bir sistemdir. Vücudun sıvı hacmi ile birlikte elektrolit dengesinin korunmasında görev alır. Oluşturulan son ürün idrarın atılımı ile vücut içi dengenin sürdürülmesi amaçlanır.
Böbreklerde oluşturulan idrarın dışarı atılmasının engellenmesi hidrostatik basıncın artmasına sebep olabilir. Bu durum böbreklerde kanın süzülme hızını etkileyebilir ve fonksiyon kaybını beraberinde getirebilir. Tıkanıklık giderilmediğinde kalıcı böbrek hasarları kendini gösterebilir. Tıkanıklık ortadan kaldırıldığında böbrek fonksiyonlarında düzelme olması akut hidronefroz işaret eder. Tıkanıklık giderilse dâhi böbrek fonksiyonlarında iyileşme görülmediğinde bu durum kronikleşmiş hidronefroza işaret edebilir. Ani başlangıçlı akut veya kronik, kısmi veya tam büyüme görülebilir. Tek bir böbrek etkilendiğinde “unilateral hidronefroz” adını alırken her iki böbrekte görülen büyüme “bilateral hidronefroz” olarak adlandırılır.
Böbrek Büyümesi (Hidronefroz) Belirtileri Nelerdir?
Böbrek büyümesi genellikle semptom göstermese de altta yatan durumun nedenine bağlı olarak çeşitli bulgular verebilir. Bu bulgular sıklıkla şunları kapsayabilir:
- Alt karın, kasıklar, sırt ve yan taraflarda ani ve şiddetli ağrı,
- Ağrılı idrar çıkışı,
- Normalden daha sık veya daha az idrar çıkma,
- İdrarda kan görülmesi,
- Ateş,
- Mide bulantısı ve kusma,
- Kilo kaybı ve iştahsızlık,
- İdrar yolu enfeksiyonları,
- Bebeklerde gelişim geriliği,
- Mesanenin tam olarak boşaltılamaması.
İdrarın böbreklerde ve idrar yollarında sıkışması yaygın olarak idrar yolu enfeksiyonlarını beraberinde getirir. Enfeksiyonlar yorgunluk, ateş, titreme, bulanık idrar ve yanma hissine neden olabilir. Bebeklerde böbrek büyümesi belirtileri genellikle fark edilmez. Şiddetli vakalarda sık idrar yolu enfeksiyonları ve iştahsızlık olarak görülebilir.
Böbrek Büyümesi (Hidronefroz) Neden Olur?
Sağ veya sol böbrek büyümesi, bazı durumlarda her iki böbrek büyümesinin en sık görülen nedeni kısmen veya tamamen tıkanmış idrar yollarıdır. Tıkanma sonucu yetişkinlerde böbrek büyümesi gelişimine yol açan unsurlar şunlar olabilir:
- Üreter tıkanıklığı: Böbreklerden çıkan idrarı mesaneye taşıyan kanallarında meydana gelen tıkanıklıklardır.
- Böbrek taşları: Böbreklerde veya idrar yollarında bulunan taşlar tıkanıklığa sebep olabilir.
- Tümörler: İdrar yollarında, mesanede, rahim veya prostat bezinde gelişen tümörler idrar akışını engelleyebilir.
- İdrar yolu daralması: Yaralanma ve travma, enfeksiyon, cerrahi müdahaleler, doğum bozuklukları nedeniyle daralma ve tıkanıklık görülebilir.
- Prostat büyümesi: Prostat bezinin büyümesi üretraya baskı oluşturabilir.
- Üreterosel: Üreterlerin alt kısımlarının mesaneye doğru çıkıntı yapmasıdır.
Hidronefrozun diğer nedenleri arasında çeşitli nedenlere bağlı olarak idrarın böbreklere geri akması yer alabilir. En sık görülen tablo vezikoüreteral reflüdür ve idrarın mesaneden böbreklere doğru geri akmasına neden olur. Ek olarak hamilelik, rahim sarkması ve mesane düşmesi kadınlarda böbrek büyümesini destekleyebilir. Çocuklarda böbrek büyümesi vakalarının çoğu anatomik anormalliklerden kaynaklanır. Anne karnında bebeğin böbrek büyümesi ise fetüsün fazla idrar üretmesi, idrar yollarında tıkanıklık olması veya idrarın böbreğe geri kaçması ile ilişkili olabilir.
Böbrek Büyümesi (Hidronefroz) Nasıl Teşhis Edilir?
Böbrek büyümesi tanısı birden fazla yönteme başvurularak sağlanabilir. Erken tanı ve tedavi böbreklerde oluşabilecek hasarın en aza indirilmesi önemli bir yaklaşımdır. Hidronefrozun teşhisinde uzman doktorlar tarafından önerilen testler ve görüntüleme teknikleri şunlardır:
- Aile öyküsü: Aile bireylerinde var olan böbrek hastalıkları, genetik problemler ve diğer sağlık sorunları değerlendirilir.
- Fizik muayene: Mevcut semptomların gözlemlenmesini içerir. Böbrekler ve alt karın bölgesinde şişlik, hassasiyet, ateş vb. semptomlar incelenir. Erkeklerde prostat büyümesinin kontrolü için rektal muayene, kadınlarda rahim ve yumurtalık kontrolü için pelvik muayene yapılabilir.
- Kan testleri: Vücutta enfeksiyon olup olmadığını gösterebilir. Tam kan sayımında eGFR, kreatinin, kan üre azotu (BUN) değerleri böbrek fonksiyonları hakkında bilgi verebilir.
- İdrar testleri: İdrar örneklerinin kan, bakteri, taş kristalleri, enfeksiyon açısından incelenmesini kapsar.
- Görüntüleme teknikleri: Böbrek büyümesinin esas olarak görüntülenmesi ultrason ile sağlanır. Hidronefrozun diğer nedenleri bilgisayarlı tomografi (BT) ve MRI ile tespit edilebilir.
Anne karnında bebeğin böbreğinin büyümesi ultrasonla görüntülenebilir. Anne karnında böbrek büyümesi ilk trimester gibi erken bir dönemde de teşhis edilebilir. Çoğunlukla bebeklerde kendiliğinden iyileşme görülür.
Böbrek Büyümesi (Hidronefroz) Tedavisi Nasıl Yapılır?
Böbrek büyümesi tedavisi esas olarak böbrekten idrar akışını yeniden kazandırmak, böbrekteki basıncı ve şişliği azaltmak, böbrek hasarını önlemeyi amaçlar. Tedavi yaklaşımı hidronefrozun nedenine bağlı olarak belirlenir. Çoğu zaman hafif hidronefroz tıbbi tedaviye gerek duymadan kendiliğinden iyileşme gösterir ancak diğer durumlar için tıbbi yardım gerekli olabilir. Böbrekte büyümesi tedavisi kapsamında uygulanabilen tedavi seçenekleri şu şekilde verilebilir:
- İdrar boşaltma işlemi: Ani başlayan ve tıkanıklıktan kaynaklanan hidronefrozlu kişilerde aşırı birikmiş idrarın boşaltılması gerekebilir. Cilt üzerinden böbreğe doğru nefrostomi tüpü yerleştirilebilir ve üreterlerin açık kalmasını sağlayan üreteral stent de takılabilir.
- İlaç tedavisi: Ağrının hafifletilmesinde analjezikler, enfeksiyonun giderilmesinde antibiyotikler, ateş, mide bulantısı ve kusmanın iyileştirilmesinde çeşitli ilaçlar reçete edilebilir.
- Üreteroskopi: İdrar yollarındaki taşların parçalanması ve çıkarılmasına yönelik uygulanan prosedürdür.
- Şok dalgası litotripsi: Böbrek taşlarının yüksek enerjili şok dalgası kullanılarak çok küçük parçacıklı toz ve taşlara ayrılmasına ve vücuttan atılmasına yardımcı bir tekniktir.
- Cerrahi: Büyük böbrek taşları, tıkanmış veya daralmış üreter, prostat büyümesi, tümör ve kanserlerin tedavisinde ameliyat gerekli olabilir.
Bebeklerde böbrek büyümesi tedavisi genellikle gerekli olmayabilir. Hafif ve orta şiddetli hidronefroz 18. aya kadar kendiliğinden iyileşebilir.
Böbrek Büyümesi (Hidronefroz) Testi Nedir?
Böbrek büyümesi testi adı altında kan ve idrar testleri, görüntüleme yöntemlerine başvurulabilir. Böbrek büyümesi teşhisini sağlayan spesifik bir test bulunmamaktadır. Bununla birlikte böbrek anatomisi ve fonksiyonları hakkında bilgi edinilebilir. Kan testlerinde hormon değerleri, böbreğin faaliyetlerini doğrudan veya dolaylı olarak gösteren eGFR, kan üre azotu (BUN), kreatinin, HbA1C seviyeleri ölçülür. İdrar testleri boşaltım sisteminde herhangi bir enfeksiyon, anormal bakteri üremesi, kanama, böbrek hasarı, taş ve kum varlığını gösterebilir. Böbreklerin yapısal değişiklikleri ultrason yardımıyla belirlenebilir. Ultrason anne karnında bebeğin böbrek büyümesi de dâhil olmak üzere tüm yaş grubunda uygulanabilir. Ayrıca MRI ve bilgisayarlı tomografi teknikleri de tanı amacıyla kullanılan cihazlardır.
Sık Sorulan Sorular
Hidronefroz Böbreğe Zarar Verir mi?
Böbrek büyümesi tablosu çoğu zaman ciddi sağlık sorunlarına yol açmaz. Sıklıkla hafif veya orta şiddetli olarak ortaya çıktığından kontrol altına alınabilir ve iyileştirilebilir. Erken tanı ve acil müdahale yapılmadığında hidronefroz böbreklere zarar verebilir, kalıcı hasarlar sonucunda böbrek yetmezliği ortaya çıkabilir.
Hidronefroz Geri Döner mi?
Hidronefroza yol açan temel sebebin belirlenmesi ve tedavisinin yapılması çoğunlukla iyileşmeye katkıda bulunur. Bununla birlikte altta yatan nedenin belirlenememesi, ortadan kaldırılmaması gibi durumlarda hidronefroz geri dönebilir. Ayrıca doğum öncesi bebeklerde görülen ancak kendiliğinden iyileşen hidronefroz doğum sonrası belirli bir süreye bağlı kalmaksızın tekrar ortaya çıkabilir.
Hidronefroz Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Tedavi edilmeyen hidronefroz profili böbrekler için ciddi hasarlar doğurabilir. Tek bir böbrek büyümesi durumunda böbrek yetmezliği nadiren görülür. Çalışan tek bir böbrek varsa böbrek yetmezliği riski yüksektir.
Bebeklerde Böbrek Büyümesi Normal mi?
Bebeklerde böbrek büyümesi normal değildir, geçici veya kalıcı bir sorun olabilir. Bazı durumlarda kendiliğinden düzelebilir iken bazen de ciddi bir soruna işaret edebilir. Bebeklerde gebelikte böbrek büyümesi erken doğum ve gelişim gerilikleri, spina bifida gibi doğumsal defektler, alt idrar yolu tıkanıklıkları nedeniyle meydana gelebilir.
Hidronefroz Cerrahi Müdahale Gerektirir mi?
Hidronefroz büyük böbrek taşları, tümörler ve kanserler, prostat büyümesi, daralmış ev tıkanmış üreter nedeniyle oluştuğunda cerrahi müdahale gerekli olabilir ancak tüm hidronefroz vakalarında cerrahiye başvurulmaz.
Tek Taraflı Hidronefroz Tehlikeli mi?
Tek taraflı hidronefroz tedavi edilirse ve diğer böbrek sağlıklı durumda ise tehlike taşımayabilir. Tek taraflı hidronefroz diğer böbreğin çalışmaması durumunda ciddi bir problem olabilir. Acil ve doğru müdahale sağlanmadığında böbrek yetmezliği gelişebilir.
Hidronefroz Ağrı Yapar mı?
Hidronefroz tek taraflı veya her iki sırt bölgesinde, alt karın ve kasıklarda ağrı yapabilir. Bu ağrı hafif veya şiddetli olabilir, aniden başlayabilir. Mide bulantısı ve kusma, ateş, idrar yolu problemleri ağrıya eşlik edebilir.
Ultrasonla Hidronefroz Anlaşılır mı?
Ultrasonla hidronefroz veya böbrek büyümesi anlaşılabilir. Ayrıca anne karnında bebeğin böbrek büyümesi de ultrason ile tespit edilebilir. Fetusta meydana gelen böbrek büyümesi ilk trimesterde bile görüntülenebilir.
Hamilelikte Böbrek Büyümesi Tehlikeli midir?
Hamilelikte böbrek büyümesi genellikle kendiliğinden düzelebilir. Hamile kadınların yaklaşık %80`inde hidronefroz görülür. Doğumdan sonra 12. haftaya kadar seyredebilir ve hafifleyebilir ancak erken tanı ve izlemin sağlanması önemlidir. Doktor kontrolünde hidronefroz yönetilebilir, semptomlar en aza indirilebilir.
Böbrek Sağlığınızı Ertelemeyin
Böbrek büyümesi (hidronefroz) erken tanı ve doğru tedavi ile kontrol altına alınabilen bir sağlık sorunudur. Özellikle şiddetli yan ağrısı, sık idrar yolu enfeksiyonu veya idrar problemleri yaşıyorsanız vakit kaybetmeden uzman değerlendirmesi önemlidir.
Hisar Hospital Intercontinental Nefroloji Bölümü’nde ileri görüntüleme yöntemleri, modern endoskopik uygulamalar ve multidisipliner yaklaşım ile hidronefroz tanı ve tedavisi başarıyla gerçekleştirilmektedir.
Detaylı bilgi ve randevu için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
