Beyin İltihabı (Ensefalit), viral enfeksiyonlar veya bu enfeksiyonlara karşı bağışıklık sisteminin gösterdiği tepkiler nedeniyle ortaya çıkan beyinde iltihap oluşumudur. Beyin ve beyin damarlarında iltihap oluşmasıyla başta soğuk algınlığı benzeri kırgınlık, ateş gibi belirleyici olmayan belirtiler gözlenir. Tedavinin ertelenmesi, enfeksiyonun ilerlemesi, beyinde sinir ucu iltihabı oluşması gibi etkilerle nörolojik sorunlar, konuşma bozuklukları ve epilepsi nöbetleri gibi ensefalit belirtileri ortaya çıkabilir. Bu sebeple beyin damar iltihabı erken teşhis edildiğinde tedavi sonrası kalan hasarın en aza indirgenmesi sağlanabilir. Beyin damar iltihabı belirtileri ortaya çıkmaya başladığında en yakın sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
“Beyinde iltihap neden olur?” sorusunun cevabı ensefalitin türüne göre değişir. Viral beyin iltihabı enfeksiyonlar nedeniyle oluşurken otoimmün ensefalit bağışıklık sisteminden kaynaklanır. Beyin iltihabı altta yatan nedenlerin ortadan kaldırılması, hastada gözlenen semptomların düzeltilmesi ile tedavi edilir. “Beyin iltihabına ne iyi gelir?” sorusunu cevaplamak için de öncelikle altta yatan sebepler bulunur.
Ensefalit (Beyin İltihabı) Nedir?
“Ensefalit hastalığı nedir?” sorusunun cevabı beynin iltihaplanması nedeniyle şişmesi ve çeşitli hasarlar alması kabul edilebilir. Vücutta gelişen çeşitli enfeksiyonlar beyne ulaşarak beyin dokusunda iltihap oluşturur. Bu tip ensefalit bulaşıcıdır ve hızlı şekilde ilerler. Bağışıklık sisteminin çalışmasındaki sorunlar nedeniyle oluşan beyin iltihabı daha yavaş ilerleme gösterir ancak belirtiler daha ciddi olabilir. Beyin kanaması ameliyatı sonrası enfeksiyon oluşması da ensefalit için bir risk olabilir. “Beyinde iltihap nasıl geçer?” sorusunun cevabı hastalığın oluşmasına neden olan etmenlerin düzeltilmesinde izlenecek prosedürlerdir. Örneğin bağışıklık sisteminde oluşan otoimmün yanıtı düzenlemek amacıyla vücuda immunoglobulin verilmesi, otoimmün ensefalit tedavisinde tercih edilebilir.
Ensefalit Belirtileri Nelerdir?
Ensefalit başlangıçta genellikle yüksek ateş ve baş ağrısı gibi grip, soğuk algınlığı belirtilerle kendini gösterse de ensefalitin türüne göre belirtiler değişiklik gösterir. Bunun yanında küçük bebek ve çocuklarda ensefalit yetişkinlerden farklı belirtilerle gözlenir. Enfeksiyon kaynaklı olarak gelişen viral ensefalit belirtileri, ilk olarak sebep olan enfeksiyonun belirtileri olarak ortaya çıkar. Örneğin sinüzit beyin iltihabı belirtileri görülmesine neden oluyorsa öncelikle sinüzite ait belirtiler gözlenir. İlk evrede görülen bazı beyin iltihabı belirtileri şunlardır:
- Yorgunluk ve enerjide düşüş
- Baş ağrıları
- Yüksek ateş
- Hafif veya orta dereceli boyun, sırt bölümlerinde sertleşme
- Işık ve sese karşı artan duyarlılık
- Kas ve eklem ağrıları
İlerleyen gün ve haftalarda şikayetler şiddet ve önem olarak artarak devam eder. Ensefalitin ciddileştiği aşamalarda aşağıdaki belirtiler gözlenebilir:
- Bilinç bulanıklığı veya bilinç kaybı
- Davranışlarda belirgin değişiklik, öfke sorunları
- Konuşma ve anlama sorunları
- Görüşte bozulmalar, çift görme
- Bulantı ve kusma
- Nöbet (epilepsi)
- Hafıza kaybı
- Yürüme, hareket etme gibi becerilerde bozulmalar
- Gerçeklik algısının kaybedilmesi
- Mesane ve bağırsak sorunları
- Duyuların işleyişinde bozulma
Bu tip belirtiler ortaya çıkmaya başladığında hızla müdahaleye ihtiyaç olduğundan en yakın sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. “Beyinde iltihap nasıl geçer?” sorusuna cevap aramak için uzman bir doktora danışılarak muayene olunmalıdır.
Bebek ve Küçük Çocuklarda Görülen Belirtiler
Bebek ve çocuklar kendini yetişkinler kadar rahat ifade etmediğinden belirtileri anlamak daha zorlayıcı olabilir. Ebeveynler tarafından belirtiler gözlendiğinde gerekli önlemler alınmalıdır. Bebeklerde beyin iltihabı belirtileri şunlardır:
- Bebeğin kafatasındaki yumuşak bölümde beklenmeyen şişlik
- Mide bulantısı ve kusma
- Yetersiz beslenme ve iştahsızlık
- Tüm vücutta gelişen sertlik
Çocuklarda baş ağrısı, ensefalitin erken belirtilerinden biri olabilir. Bu nedenle ebeveynler dikkatli olmalı ve gerekli durumlarda doktora başvurmalıdır.
Ensefalit Türleri Nelerdir?
Ensefalitler, enfeksiyöz ve otoimmün olmak üzere iki çeşittir. “Viral ensefalit nedir?” sorusu hastalığın oluşma şekli ile açıklanır. Viral ensefalit olarak da bilinen enfeksiyöz beyin enfeksiyonu, viral enfeksiyonların omurilik ve beyne ulaşarak iltihap oluşturmasıyla gelişir. Viral enfeksiyonlar, sivrisinek gibi parazitler yoluyla bulaşan enfeksiyonlar nedeniyle ortaya çıkabilir. Aşı politikaları bu tip enfeksiyonların yayılmasını azaltsa da AIDS, kanser hastaları gibi bağışıklık sistemi baskılanmış hastalarda görülme sıklığı yüksektir. Enfeksiyöz ensefalite neden olabilecek bazı virüsler şunlardır:
- Batı Nil virüsü
- Enterovirüsler
- Herpes Simplex Virüsü (HSV)
- Adenovirüs
- Kızamık
- Kabakulak
- Kuduz
- Varisella (Suçiçeği)
- Japon ensefalit virüsü
Viral ensefalit, 1. Dünya Savaşı sırasında görülen letarjik ensefalit salgını gibi bulaşıcı hastalıklarla insanlık tarihinde yer etmiştir.
Otoimmün ensefalit, kişinin bağışıklık sisteminin merkezi sinir sistemine saldırarak beyin iltihabı oluşturduğu durumdur. Otoimmün ensefalit belirtileri viral ensefalite oranla daha yavaş ilerler. Otoimmün ensefalitin alt türleri antikorların hedef aldığı protein ve reseptörlere göre gruplandırılır. Bazı otoimmün ensefalit türleri şunlardır:
- Anti-NMDA reseptör ensefaliti
- VGKC kompleksi antikor ensefaliti
- Akut dissemine ensefalomiyelit (ADEM)
- Limbik ensefalit
Ensefalit Tanısı Nasıl Konulur?
Ensefalit tanısı konulurken doktor öncelikle şikayetleri ve hasta öyküsünü dinler. Buna ek olarak bazı tanı yöntemleri ve testleri kullanılabilir. Beyin iltihabı tanısı için tercih edilebilecek testlerden bazıları şunlardır:
- Kan değerleri ve çeşitli metabolik ölçümleri içeren kan testleri
- İdrar ve gaita testi
- Bilgisayarlı tomografi (BT)
- Manyetik rezonans görüntüleme (MR)
- Beyin omurilik sıvısı iltihabı gibi enfeksiyonların belirlenmesi için lomber ponksiyon
- Nöbet ve beyindeki elektriksel faaliyetleri tespit etmek için EEG testi kullanılabilir.
Beyin iltihabı mr gibi görüntülemelere ek olarak balgam kültürü, kafa içi basıncı ölçümü gibi farklı testlerle tanı alabilir. Altta yatan hastalığa ve hastada görülen semptomlara bağlı olarak kullanılan yöntem ve testler de çeşitlilik gösterebilir.
Ensefalit Tedavisi Nasıl Yapılır?
“Beyin iltihabı nasıl geçer?” sorusunun cevabı hastalığın altında yatan hastalığın ve semptomların tedavisi şeklinde açıklanabilir. Beyin enfeksiyonu tedavisi şu şekilde sınıflandırılabilir:
- Antiviral ilaçlar: Ensefalit nedenleri altında virüs kaynaklı enfeksiyonlar yatıyorsa tedavi için antiviraller kullanılır.
- Antibiyotikler: Bakteriyel sebeplerle ortaya çıkan beyin iltihabı antibiyotik uygulamasıyla tedavi edilir.
- Kortikosteroidler: Beyin iltihabı nedeniyle beyinde şişme meydana gelir. Beyindeki basıncın azaltılması için kortikosteroidler tercih edilir.
- Enteral beslenme, solunum desteği: Hastalığın ilerlediği hastalarda bilinç kaybı oluşabilir. Yoğun bakımda tedavi alan hastaya oksijen ve beslenme desteği sağlanır.
- İmmunoglobulin/Plazmaferez: Otoimmün ensefalit tedavisinde tercih edilir.
- Epilepsi ilaçları: Beyinde oluşan hasar nedeniyle gelişen nöbetlerin önlenmesi için kullanılır.
- Fizyoterapi uygulamaları: Hastalığın nörolojik etkileri nedeniyle yürüme ve hareketler üzerinde oluşan olumsuz sonuçların tedavi sonrasında azaltılması için tercih edilebilir.
- Dil ve konuşma terapileri: Ensefalit nedeniyle konuşma sorunları yaşayan hastalarda sorunun iyileştirilmesine yardımcı olabilir.
- Psikolojik tedavi: Hastalığın neden olduğu psikolojik değişimler, uzun süren tedavi süresi gibi durumlarda hastanın duygusal olarak iyileştirilmesi uygun olabilir.
Sık Sorulan Sorular
Ensefalit Risk Faktörleri ve Komplikasyonları Nelerdir?
Ensefalit bulaşma yolu sebebiyle herkeste görülebilir. Ancak bazı durumlarda risk artar. Su çiçeği, kabakulak gibi oldukça bulaşıcı olan hastalıklar ensefalite neden olabildiğinden çocukluk dönemi aşıları eksik olan bireyler ciddi risk altındadır. Enfeksiyon kaynaklı bir hastalık geçiren hasta risk altındadır. Örneğin sinüzit beyin iltihabı oluşmasına neden olabilecek şekilde ilerleme gösterebilir. Bu nedenle hiçbir enfeksiyon önemsiz görülmemeli ve tedavi edilmelidir. Böcek ısırıkları ile oluşan enfeksiyonlar da ensefalite neden olabilir. Bu tip böcekler genellikle belirli bölge ve ülkelerde yayılım gösterir. Bu bölgelerde, durgun su kenarlarında yaşayan kişiler de risk altındadır.
Ensefalit tedavi edildikten sonra bazı kalıcı komplikasyonlara neden olabilir. Beyinde sürekli bakım ve rehabilitasyon gerektirecek hasarlar oluşabilir. Hafıza kaybı, yürüme ve konuşma bozuklukları ortaya çıkabilir. İşitmede ve dengede bozulma, hastanın kişiliğinde belirgin değişiklik görülebilir.
Beyin İltihabı Tedavisi Ne Kadar Sürer?
Ensefalit tedavisi hastanın durumu, altta yatan hastalığın özellikleri gibi değişkenlere bağlı olarak farklılık gösterir. Bu sebeple tedavi süresi birkaç günlük hastane yatışından aylar sürecek bir sürece kadar değişebilir. Bu konuda kesin cevabı alabilmek için hastanın uzman bir doktor tarafından muayene edilmesi daha uygun olacaktır.
Otoimmün Beyin İltihabı Neden Olur?
Otoimmün beyin iltihabının nedenleri tam olarak açıklanmamıştır. Ancak Behçet hastalığı gibi otoimmün hastalıklar bu süreci tetikleyebilir. Streptokok, Zona hastalığı gibi herpes virüsü kaynaklı enfeksiyonlar sonrasında bağışıklık sistemi kendi hücrelerine saldırarak otoimmün ensefalite yol açabilir. Antikor üretimini tetikleyen teratomlar nedeniyle ortaya çıkabilir. Nadir de olsa bazı kanser türleri, otoimmün reaksiyonların gelişmesine neden olabilir.
Ensefalit Menenjit Hastalığı Nedir?
Ensefalit ve menenjit hastalıklarının aynı anda görülmesiyle ensefalit menenjit hastalığı oluşur. Ensefalit ve menenjit beyinde kalıcı veya geçici hasarlara neden olan enfeksiyonlardır. Ensefalit menenjit farkı ensefalitin beynin tümüyle iltihaplanmasıdır. Menenjit ise beyin zarı iltihabı olarak açıklanır. Menenjit ensefalit belirtileri ateş, baş ağrısı, yorgunluk, boyun sertliği, kas güçsüzlüğü gibi etkiler şeklinden görülür. Hastalık sırasında beyinde iltihap belirtileri ve beyin zarı iltihabı belirtileri birlikte görülür.
Ensefalit Nöbetleri Nasıl Olur?
Ensefalit beyin dokusunda gelişen inflamasyon sonucunda psikolojik, bilişsel hasarlara neden olabilir. Nörolojik sorunlar ve epilepsi nöbetleri gözlenebilir. Daha önce herhangi bir epilepsi veya nöbet olgusu göstermeyen hastada epileptik nöbetler gelişebilir.
Ensefalit Epilepsi Yapar mı?
Ensefalit enfeksiyonun ilerlediği hastalarda beyin kanaması, artan kafa içi basıncı, nöron hasarları gibi sorunlara neden olabilir. Beyinde oluşan hasarlar nedeniyle hastada epilepsi nöbetleri ortaya çıkabilir.
Ensefalit (Beyin İltihabı), hızlı teşhis ve müdahale gerektiren ciddi bir nörolojik hastalıktır. Enfeksiyon sonrası devam eden baş ağrısı, yüksek ateş, yorgunluk, bulantı gibi belirtiler gözlendiğinde zaman kaybetmeden uzman bir hekime başvurulmalıdır. Bu tür şikayetlerde Beyin ve Sinir Cerrahisi alanında hizmet veren Op. Dr. Ertuğrul Pınar gibi uzman doktorların değerlendirmesi büyük önem taşır. Erken tanı ve tedavi sayesinde kalıcı hasar riski en aza indirilebilir.
Detaylı bilgi almak veya muayene randevusu oluşturmak için aşağıdaki iletişim formunu doldurabilir ya da online randevu sayfamız üzerinden hızlıca randevu talebinde bulunabilirsiniz.
