Vitrektomi, gözünüzdeki vitreus adı verilen jel benzeri sıvının çıkarılması veya değiştirilmesi işlemidir. Geçmişte vitrektomi ameliyatı olmadan birçok göz hastalığı tedavi edilememekte ve kalıcı görme kayıplarına neden olabilmekteydi. Günümüzde ise bu cerrahi müdahale sayesinde retina sorunları, vitreöz kanama ve göz içi enfeksiyonlar gibi ciddi durumlar başarıyla tedavi edilebilir.
Bu yazıda vitrektomi ameliyatının ne olduğunu, hangi durumlarda uygulandığını, ameliyat sürecini ve iyileşme dönemini detaylı şekilde ele alacağız.
Vitrektomi Cerrahisi Nedir?
Gözünüzün iç kısmını dolduran şeffaf jel yapısına vitreus denir. Bu madde, lens ile retina arasında yer alır ve gözün hacminin yaklaşık %80’ini oluşturur. Tamamen saydam olan bu yapı, ışığın retinaya engelsiz ulaşmasını sağlar ve göz küresinin şeklini korur.
Vitreus Sıvısının Gözdeki Rolü
Vitreus, gözün anatomik bütünlüğünü koruyan önemli bir yapıdır. Retina üzerinde destek oluşturarak gözün iç basıncının dengelenmesine yardımcı olur. Doğumdan itibaren büyük ölçüde sabit kalır ve kan damarları içermez.
Yaşla birlikte vitreus yapısında değişiklikler meydana gelir. 40-49 yaş arası bireylerin %25’inde vitreus sıvılaşması görülürken, bu oran 80-89 yaş grubunda %62’ye kadar yükselir. Vitreus dekolmanı olarak adlandırılan bu durum, 50 yaş üstünde %53, 65-85 yaşları arasında ise %66 oranında görülür.
Bu doğal yaşlanma süreci genellikle sorun yaratmaz. Ancak bazı durumlarda vitreus bulanıklaşabilir, kanama oluşabilir veya retinaya zarar verebilir. Bu noktada vitrektomi ameliyatı devreye girer.
Vitrektomi Ameliyatının Amacı
Vitrektomi, göz içindeki vitreus jelinin cerrahi olarak çıkarılması işlemidir. Bulanıklaşmış veya kanla dolmuş vitreus, özel cihazlarla temizlenir ve yerine göz içi sıvısı veya gaz enjekte edilir.
Ameliyatın temel hedefi, hasarlı veya sorunlu vitreus sıvısını gözden uzaklaştırmaktır. Vitreus bulanıklaştığında veya kanama olduğunda ciddi görme bulanıklığı oluşur. Bu durumda retina dokusunda zarar meydana gelebilir ve görme fonksiyonlarınız olumsuz etkilenir.
Vitrektomi sayesinde retina üzerindeki onarım yapılabilir ve görme sorunu ortadan kaldırılabilir. Ameliyat sonrasında hastaların büyük bölümünde görme fonksiyonlarında önemli ölçüde iyileşme sağlanır. Tedavi edilmezse körlük ve gözün tamamen kaybı söz konusu olabilir.
Mikrocerrahi tekniklerle gerçekleştirilen bu işlem, göz içi kanamaların, yabancı cisimlerin veya enfeksiyonun temizlenmesini sağlar. Skar dokuları ve iltihap hücreleri görüntünün algılandığı retinaya ulaşmasına engel olduğunda, vitrektomi ile bunun düzeltilmesi gerekir. Retina dekolmanı gibi acil durumlarda kalıcı görme kaybını önleyebilir.
Vitrektomi Ameliyatı Hangi Durumlarda Uygulanır?
Vitrektomi ameliyatı, retinayı etkileyen ve görme kaybına neden olan birçok hastalıkta uygulanır. Göz doktorunuz, retina hasarının boyutuna ve görme fonksiyonlarınızdaki kayba göre bu ameliyata karar verir.
Retina Ayrılması ve Yırtılmaları
Retina dekolmanı, retinanın göz duvarından ayrılmasıyla oluşan ciddi bir durumdur. Genellikle retina yırtıklarıyla başlar ve tedavi edilmezse tüm retinaya yayılabilir. Yüksek miyopi, ileri yaş ve göz travması risk faktörleri arasındadır.
Retina ayrıldıktan sonra vitrektomi cerrahisi gerekir. Bu işlemde vitreus jeli temizlenir ve retina tekrar yerine oturtulur. Büyük yırtıkların onarımında lazer ve gaz tampon yöntemleri de kullanılır. Vitrektomi operasyonlarının başarı oranı %63 ile 100 arasında değişir.
Diyabetik Retinopati
Şeker hastalığı göz damarlarında hasara yol açar ve retinada kanama oluşturur. Diyabetli hastalarda göz içi kanamalarının yaklaşık %50’si diyabetik retinopatiye bağlıdır. Hastalık kontrolsüz ilerlerse görme kaybı ve körlükle sonuçlanabilir.
Göz içine kanama oluştuğunda ve kendiliğinden açılmazsa vitrektomi ameliyatı uygulanır. Ameliyat sırasında kanama ve kanamaya yol açan yapılar gözden temizlenir. Tekrar kanama engellemek için göz içine silikon yağı veya hava bırakılır.
Vitreöz Kanama
Vitreus içine olan kanamalarda ani görme kaybı gelişir. Hafif bulanıklıktan tam görme kaybına kadar değişen belirtiler görülebilir. Tüm göz içi kanamalarının yaklaşık %20’si retina yırtılması ve dekolmana bağlıdır.
Kanama şiddetli ise veya hastanın işi gereği iki gözle görmesi gerekiyorsa hemen ameliyat yapılır. Retina dekolmanı gibi nedenlerden kanama olmuşsa acil vitrektomi gerekir. Hafif kanamalarda 3 aya kadar beklenebilir ancak açılmazsa ameliyat planlanır.
Makula Deliği
Makula, retinanın merkez bölgesidir ve okuma, araba kullanma gibi ayrıntılı görme işlevlerinden sorumludur. Genellikle 50 yaşından sonra vitreus jelinin retinadan ayrılması sırasında çekintiler ve delikler oluşur. Bir gözde delik olan hastaların diğer gözünde de gelişme ihtimali %10-15’tir.
Makula deliğinin tek tedavisi vitrektomi cerrahisidir. Ameliyat 50-60 dakika sürer ve başarı oranı %90 civarındadır. Evre 1 ve Evre 2 deliklerde başarı oranı neredeyse %100’dür. Ameliyat sonrası hastanın 5 gün yüzüstü yatması istenir.
Epiretinal Membran
Epiretinal membran, makulanın yüzeyinde oluşan ve görme azalmasına neden olan bir dokudur. 40 yaşından sonra görülme sıklığı %4-12 arasındadır. Toplumda yıllık görülme sıklığı %1’dir.
Görme seviyesi %70’in altına inerse vitrektomi ameliyatı gerekir. Deneyimli ellerde anatomik başarı oranı %100’e yakındır. Ameliyat sonrası iyileşme 6 aya kadar devam edebilir.
Göz İçi Enfeksiyonlar ve Travmalar
Göz içi enfeksiyonlar acil müdahale gerektirir. Vitrektomi ile enfekte dokular temizlenir ve enfeksiyon kontrol altına alınır. Kaza veya yaralanma sonucu göze yabancı cisim girmesi durumunda da vitrektomi uygulanır. Travmatik yaralanmalar 40 yaş altındaki kişilerde vitreus kanamalarının en sık nedenidir.
Vitrektomi Ameliyatı Nasıl Yapılır?
Ameliyathane ortamında özel mikroskop altında gerçekleştirilen vitrektomi ameliyatı, hassas bir işlemdir. Göz cerrahınız, hastalığınızın ciddiyetine göre uygun anestezi yöntemini belirler.
Anestezi Seçenekleri
Genellikle lokal anestezi tercih edilir. Göz çevresine aneztezik ilaçlar enjekte edilerek gözde oluşabilecek ağrı hissi ortadan kaldırılır. Bu yöntemde ameliyat süresince sırtüstü yatmanız ve başınızı hareket ettirmeden durmanız beklenir.
Bazı durumlarda genel anestezi gerekir. Özellikle ameliyatın uzun süreceği öngörüldüğünde, kapalı ortam fobisi olan kişilerde, çocuk hastalarda veya uyum zorluğu bulunan bireylerde bu yöntem uygulanır. Genel anestezi alan hastaların hastanede bir gece yatması gerekir.
Ameliyat Süreci
Cerrah, göz duvarına yaklaşık 0.5 mm çapında 3 adet küçük kesi yapar. Bu kesiler o kadar küçüktür ki genellikle dikiş gerekmez. Son yıllarda 23, 25 ve 27 ölçek mikrocerrahi aletler kullanılmaktadır.
Birinci kesiden göz içine sürekli sıvı verilir. İkinci kesiden ışık kaynağı sokularak göz içi aydınlatılır. Üçüncü kesiden ise vitrektör adı verilen kesici-emici alet yerleştirilir. Bu cihaz, dakikada 10.000 kesiden oluşan özel bir sistemle çalışır.
Vitreus jeli küçük parçalara ayrılarak temizlenir. Ameliyat sırasında kan hücreleri, iltihap yapan mikroorganizmalar ve yabancı cisimler de gözden uzaklaştırılır. Retina üzerindeki zarlar veya anormal dokular alınır.
Ameliyat süresi hastalığın ciddiyetine göre 30 dakika ile 2 saat arasında değişir. Ortalama olarak 45 ila 90 dakika sürer.
Ameliyat Sonrası Göze Verilen Maddeler
Ameliyat sonunda retinayı sabitlemek için göz içine farklı maddeler bırakılabilir. Duruma göre sıvı, hava, gaz veya silikon yağı kullanılır.
Steril tuzlu su verilirse görmenizi bozmaz ve gözün kendi sıvısı zaman içinde üretilir. Hava konulursa 1 hafta içinde, gaz konulursa 2-8 hafta içinde emilir. SF6 gazı 2 haftada, C3F8 gazı ise 6-8 haftada tamamen kaybolur.
Gaz tamponadı zamanla kendi rezorbe olur ve ikinci ameliyat gerekmez. Ancak gaz olduğu sürece görüntü bulanık olacaktır. Gözüne gaz konan kişi kesinlikle uçağa binemez ve yüksek irtifaya çıkamaz.
Silikon yağı şeffaf olduğu için görmeyi bozmaz ve baş pozisyonu gerektirmez. Genellikle 3-6 ay süreyle gözde bırakılır. Silikon bir süre sonra bozularak göze zarar verme ihtimali olduğundan mutlaka alınması gerekir. Alınması için ikinci bir ameliyat yapılır.
Vitrektomi Ameliyatı Öncesi Dikkat Edilmesi Gerekenler
Başarılı bir vitrektomi ameliyatı için öncesinde yapılması gereken hazırlıklar büyük önem taşır. Göz doktorunuz ameliyat öncesinde size çeşitli talimatlar verecek ve gerekli muayenelerden geçmenizi isteyecektir.
Gerekli Tetkikler ve Muayeneler
Göz doktorunuz ameliyat öncesinde gözünüzün detaylı bir muayenesini gerçekleştirir. Bu muayeneler OCT, retina ultrasonu, yarık lamba muayenesi ve floresan anjiografi gibi yöntemlerle yapılır. Detaylı görme testleri ve görme keskinliği ölçümü de değerlendirme sürecinin parçasıdır.
Göz içi basıncı kontrolü yapılır ve retina fotoğrafları çekilir. Eğer operasyon gözün ön bölgesini de kapsayacaksa ilave tetkikler gerekebilir. Göz travması sonucu hasar meydana gelmişse yaralanmanın seviyesini tam olarak anlamak için BT tarama veya MR görüntüleme yapılması gerekir.
Genel sağlık durumunuz da ameliyat öncesinde titizlikle değerlendirilir. Hipertansiyon veya diyabet gibi sistemik hastalıkların varlığı açısından tıbbi geçmişiniz incelenir. Kardiyovasküler ve solunum sistemleriniz detaylı şekilde değerlendirilerek cerrahiye uygunluğunuz doğrulanır.
Tam kan sayımı ve pıhtılaşma profili gibi laboratuvar testleri yapılır. Anestezi uzmanı ameliyat sırasında olası riskleri önlemek için detaylı bir değerlendirme gerçekleştirir. Ameliyat öncesinde mümkünse tüm tıbbi rahatsızlıkların istikrara kavuşturulması amaçlanır.
Ameliyat Öncesi Hazırlık Talimatları
Ameliyattan 8 saat önce bir şey yiyip içmemeniz istenir. Bu kural kusma durumunda midenin içindekilerin nefes borusuna kaçıp akciğere ulaşması ihtimalini azaltır. Ameliyatınız günün ilerleyen saatlerinde olsa dahi bu kurala uymanız gerekir.
Ameliyat sabahı aç gelmeniz ve yüz bölgenizi makyajsız bırakmanız enfeksiyon riskini azaltır. Ameliyat sonrası araç kullanımı yasak olduğu için ulaşım planlamasını önceden yapmanız gerekir.
Diyabetli hastalarda kan şekeri düzenlemesine özellikle dikkat edilir. Açlık kan şekerinin uygun seviyede tutulması hipoglisemiye karşı koruyucudur. Hipertansiyonlu hastalarda tansiyon kontrolü sağlanır.
Ameliyata geç gelmektense erken gelmeniz daha doğrudur. Diğer ameliyatlar tahmin edilenden uzun sürecek olursa beklemeniz gerekebilir ancak acele edip telaşlanmaktansa erkenden varıp dinlenmek daha iyidir.
Kullanılan İlaçlar Hakkında Bilgilendirme
Düzenli kullandığınız aspirin veya kan sulandırıcı ilaçlar gerekiyorsa geçici olarak kesilir. Doktor ve anestezi ekibiniz ameliyat gününde ilaçlarınıza devam edip etmeyeceğinizi size söyleyecektir.
Genellikle göz damlası kullanan hastalar ameliyat gününde dahi ilaçlarına devam edebilir. Ancak ağızdan alınan ilaçlar için özel yönlendirme yapılması gerekir.
Kalp, solunum, tansiyon veya anksiyete konusunda kritik önem taşıyan ilaçlar büyük olasılıkla bir tatli kaşığı su ile beraber alınmaya devam edecektir. Vitaminler, kolesterol düşürücü ilaçlar veya doğum kontrol hapları gibi diğer ilaçlar ise ameliyat sonrasında alınmaya devam edebilir.
Cerrah enfeksiyon riskini azaltmak amacıyla ameliyat öncesi göz damlaları reçete edebilir ve bunların doğru kullanımını açıklar.
Vitrektomi Ameliyatı Sonrası İyileşme Süreci
İyileşme süreci kişiden kişiye farklılık gösterir ve ameliyatın karmaşıklığına bağlı olarak değişir. Çoğu hasta ameliyat gününde evine dönerken, bazı durumlarda gece gözlem gerekebilir.
İlk Günlerde Yaşanabilecek Belirtiler
Ameliyat sonrası ilk günlerde gözünüzde rahatsızlık, batma hissi, ağrı ve kızarıklık yaşamanız normaldir. Bu belirtiler beklenen durumlardır ve zamanla azalır. Hafif batma ve sulanma olması doğaldır.
Gözünüzün beyaz kısmında kızarıklık ve kanlanma görülebilir. Ağrı kesiciye yanıt veren bir miktar ağrı kabul edilebilir seviyededir. Ancak ağrı kesiciye cevap vermeyen şiddetli ağrı, ani görme kötüleşmesi veya yoğun kızarıklık durumunda derhal göz hekimine başvurmanız gerekir. Göz basıncınız yükselmiş veya enfeksiyon kapmış olabilirsiniz.
Ameliyat sonrası görme keskinliğinin ne zaman düzeleceğini tahmin etmek oldukça zordur. Görme iyileşmesi, ameliyat öncesinde retinanın ne kadar etkilendiğiyle doğrudan ilişkilidir. Retina hafif etkilenmişse görme artışı hızlı olur. Ciddi retina hasarı varsa iyileşme 6 ay hatta 1 yıl sürebilir.
Pozisyon ve Aktivite Kısıtlamaları
Gözünüze gaz verildiyse baş pozisyonu hayati derecede önemlidir. Doktorunuzdan nasıl ve ne kadar süre yatmanız gerektiğini mutlaka öğrenin. Genellikle ilk 3-5 gün yüzüstü yatış pozisyonu önerilir. Gözünüzün önünde siyah bir karartı hissetmeniz normaldir.
Gaz tampon uygulanmış hastalarda uçak ile seyahat kesinlikle yasaktır. Gaz tamamen çekilinceye kadar diğer ulaşım araçlarını tercih etmelisiniz. Bu süre 2-6 hafta arasında değişir.
Silikon yağı kullanıldıysa ilk 2 hafta baş pozisyonu uygulaması gerekir. Silikon şeffaf olduğu için birkaç gün sonra bulanık da olsa görme başlar. Ağır kaldırma, öne uzun süre eğilme ve havuza girme ilk 3 hafta yasaktır.
Göz Bakımı ve İlaç Kullanımı
Ameliyattan sonra gözünüz 3 gün kapalı kalmalıdır. Eczaneden temiz kapama pamuk ve bantları alıp günlük olarak değiştirebilirsiniz. Bir hafta süreyle gözünüze su değdirmeyiniz. Başınızı arkadan yıkayın ve gövdenizi ayrı olarak temizleyin.
Doktorunuzun reçete ettiği göz damlaları enfeksiyon ve ödem önler. İlaçları günde kaç kere damlatmanız gerektiğini mutlaka öğrenin ve aksatmayın. Genellikle bir ay boyunca antibiyotikli ve steroidli damla kullanılır.
Gözünüzü temiz olmayan mendil veya kağıt havlu ile silmeyiniz. Gözünüze basmayınız ve travmalardan koruyunuz. Ovuşturmaktan kesinlikle kaçının.
Kontrol Muayeneleri
Gaz tamamen çekilinceye kadar 10-15 gün aralıklarla kontrol muayeneleri yapılması gerekir. İlk kontrolde doktor ve hasta birlikte sonraki randevuların sıklığını belirler. Düzenli kontroller iyileşme sürecini takip etmek için vazgeçilmezdir.
Ameliyat Sonrası Riskler
Erken dönem komplikasyonlar arasında göz basıncı düşüklüğü %13.9, göz içi basınç artışı %12.36, kornea ödemi %13.9, göz içi kanama %7.52 ve enflamasyon %2.15 oranında görülür. Bu komplikasyonlar erken tespit edilip tedavi edilirse uzun dönem başarıyı artırır.
Retina tekrar yırtılabilir veya dekolman gelişebilir. Silikon alındıktan sonra retina dekolmanının nüks etme riski olduğu unutulmamalıdır. Katarakt gelişme ihtimali yaşa bağlı olarak artar.
Özetle Vitrektomi Cerrahisi
Vitrektomi ameliyatı, retina sorunlarınızı tedavi eden etkili bir cerrahi yöntemdir. Görme kaybına yol açan birçok göz hastalığı bu ameliyat sayesinde başarıyla tedavi edilebilir. Retina ayrılması, diyabetik retinopati veya makula deliği gibi durumlarda görme fonksiyonlarınızı korumanın en iyi yoludur.
Ameliyat öncesinde doktorunuzun verdiği talimatlara eksiksiz uymanız gerekir. Ameliyat sonrasında ise iyileşme sürecini sabırla takip etmelisiniz. Düzenli kontroller ve ilaç kullanımı başarılı sonuçlar elde etmenizi sağlar. Göz sağlığınız söz konusu olduğunda gecikmeden uzman bir göz hekimine başvurun.
Sıkça Sorulan Sorular
Hastalar vitrektomi hakkında çeşitli sorular sorar. Ameliyat sürecine dair merak ettiklerinizi yanıtlayalım.
Vitrektomi ameliyatı ağrılı mı?
Ameliyat sırasında ağrı hissetmezsiniz. Lokal anestezi gözünüzü uyuşturur ve rahatsızlık yaşamazsınız. Ameliyat sonrası ilk günlerde hafif ağrı veya batma hissi olabilir ancak kısa sürede geçer.
Ağrı kesiciye cevap veren bir miktar rahatsızlık normaldir. Ancak ağrı kesiciye yanıt vermeyen şiddetli ağrı durumunda hemen doktorunuza başvurmalısınız. Gözünüzde basınç artışı veya enfeksiyon gelişmiş olabilir.
Ameliyat ne kadar sürer?
Vitrektomi ameliyatı ortalama 1-2 saat sürer. Süre hastalığın durumuna göre değişebilir. Ortalama olarak 45 ila 90 dakikada tamamlanır.
Basit durumlarda 30 dakika yeterli olurken, karmaşık retina sorunlarında ameliyat 2 saate kadar uzayabilir. Cerrahınız ameliyat öncesinde size tahmini süreyi bildirecektir.
Ameliyat sonrası ne zaman normale dönebilirim?
İyileşme genellikle birkaç hafta içinde gerçekleşir. Tam iyileşme retina durumuna göre farklılık gösterir. Ortalama 3 ila 6 ay sürebilir.
İlk haftalarda göz bakımına dikkat etmelisiniz. Ağır kaldırma ve yorucu aktivitelerden kaçının. Düzenli kontroller sonrasında doktorunuz normal yaşamınıza ne zaman dönebileceğinizi size bildirir.
Vitrektomi ameliyatı sonrası görme ne zaman gerçekleşir?
Görme, ameliyatın türüne ve gözün durumuna göre değişiklik gösterir. Çoğu kişide görme ilk birkaç hafta içinde iyileşmeye başlar. Gözünüze gaz verildiyse 2-6 hafta boyunca bulanık görürsünüz.
Ameliyat öncesi görme seviyeniz ve hastalık süresi sonucu etkiler. Erken ameliyat edilen hastalarda %80-100 seviyelerinde görmeye ulaşılabilir. Geç başvurularda ise %5-10 görme bile başarı sayılır. Tam iyileşme 6 ay sürebilir.
Vitrektomi, gözdeki vitreus sıvısının cerrahi olarak çıkarılması işlemidir. Retina sorunları, vitreöz kanama ve göz içi enfeksiyonlar gibi ciddi durumların tedavisinde kullanılır.
