Beriberi Hastalığı
Beriberi hastalığı B1 vitamini eksikliğinden kaynaklanan bir sağlık sorunudur. Vücut dokularında depolanması sınırlı olan B1 vitamini hücresel metabolik yolaklarda görev alır. B1 vitamini veya tiamin sürekli olarak vücuda alınması gereken bir vitamindir. En çok tahıl taneleri ve bazı tohumlarda bulunur. Aynı zamanda bazı ülkelerde tiaminle zenginleştirilmiş gıdalar mevcuttur. Gıdalarda yaygın olarak bulunan B1 vitamini besinlerin işlenmesi sırasında kayba uğrayabilir.
Çevresel sinir sistemi, merkezi sinir sistemi ve kardiyovasküler sistem tiamin yetersizliğinde olumsuz etkilenebilir. Genellikle gelişmemiş ülkelerde görülen tiamin eksikliği gelişmiş ülkelerde alkolizm ve cerrahi nedenlere bağlı olarak ortaya çıkabilir. Özellikle hamile kadınlar, bariatrik cerrahi geçiren kişiler, yetersiz beslenenler ve kronik diüretik gibi tedaviler gören bireyler tiamin yetersizliği riski altındadır. Beriberi hastalığı akut veya kronik seyredebilir, klinik muayene ile hemen fark edilmeyebilir. Geniş doku hasarları görülmedikçe tiamin eksikliği tedavi edilebilir ve tamamen ortadan kaldırılabilir ancak kronik vakalarda hayatı tehdit eden sorunlara sebebiyet verebilir.
Beriberi Hastalığı Nedir?
Beriberi hastalığı vücutta tiamin pirofosfat eksikliği olarak açıklanır. Tiamin pirofosfat “tiamin” adı verilen B1 vitamininin aktif formudur. Vücutta karbonhidrat metabolizmasında koenzim olarak görev alır. İnsan vücudu tiamin sentezi yapamaz ve bu nedenle düzenli olarak besinlerle alması gerekir. Dokularda yaklaşık 30 miligrama kadar depolanabilir ve iskelet kaslarında yüksek oranda bulunur. Ayrıca karaciğer, kalp, böbrekler ve beyinde de belirli miktarlarda bulunabilir. Tiaminin vücuttaki yarı ömrü yaklaşık 9 ilâ 18 gündür. Yetişkin bireyler için günlük 1,0-1,4 miligram tiamin alınması önerilir.
B1 vitamini eksikliği yetersiz beslenme veya vücuttan aşırı atılması sonucu gelişebilir. Tiamin depoları tükendiğinde vücutta birtakım semptomlar ortaya çıkabilir. Tiamin yokluğunda vücutta laktik asit ve pirüvik asit birikerek özellikle sinir sistemi ve kardiyak bulgulara sebebiyet verebilir. Ayrıca gebelik, hipertiroidizm vb. ikincil sebeplere bağlı olarak da tiamin eksikliği oluşabilir. Tiamin eksikliği Wernicke Korsakoff, kuru ve ıslak beriberi gibi beriberi hastalığı çeşitleri geliştirebilir. Kuru beriberi sinir sistemi ve kas gücü kaybı ile ilişkilendirilir. Wernicke Korsakoff beyin anormallikleri ve ıslak beriberi hastalığı kalp sorunları ile bağlantılıdır.
Beriberi Hastalığı Belirtileri Nelerdir?
Beriberi hastalığı belirtileri hangi formda olduğuna bağlı olarak değişkenlik gösterebilir. Çevresel ve merkezi sinir sistemi, duyu organları, kardiyovasküler sistem beriberi hastalığından olumsuz etkilenebilir. B1 vitamini eksikliği veya beriberi hastalığının ilk belirtileri genel olarak iştahsızlık, kilo kaybı, sinirli ruh hali ve kısa süreli hafıza problemleridir. Teşhis ve tedavi edilmeyen beriberi uzun vadede şu semptomlara neden olabilir:
- Uzuvlarda his kaybı,
- El ve ayaklarda şişkinlik,
- Baş dönmesi,
- Çift görme,
- Hafıza kaybı,
- Göğüs ağrısı,
- Bilinç bulanıklığı.
Kuru beriberi çevresel (periferik) sinir sistemini etkileyen bulgular gösterebilir. Bunlar başlıca şu şekildedir:
- Reflekslerde azalma,
- Ayak parmaklarında karıncalanma,
- Parmaklarda iğne batması hissi,
- Bacaklarda kramp ve ağrılar,
- Kaslarda güç kaybı,
- Kas erimesi.
Kuru beriberi ilerleme gösterirse kolları ve elleri de etkileyebilir. Kuru beriberinin diğer varyasyonu olan Wernicke Korsakoff ensefalopatisi tipik olarak merkezi sinir sistemini etkiler. Bunlar istemsiz göz hareketleri, kafa karışıklığı, mide bulantısı ve kusma, ateş, yürüme zorluğu vb. olabilir. Wernicke Korsakoff tedavi edilmediğinde ilerleyici zihinsel bozukluklar, koma ve ölüme yol açabilir. Islak beriberi acil bir tıbbi durumdur ve kardiyovasküler sistemi etkiler. Islak beriberi hastalığı kalp yetmezliği, çarpıntı, kardiyomiyopati, periferik ödem riski bulundurabilir.
Beriberi Hastalığı Neden Olur?
Beriberi hastalığının nedenleri yetersiz tiamin alımı, bağırsaklarda emilim problemleri, vücutta normalden fazla tiamin kullanımı ve normalden daha fazla vücuttan atılımı olabilir. Bu nedenleri tetikleyen birçok fizyolojik ve çevresel koşullar mevcuttur. Timin eksikliği ve dolayısıyla beriberi hastalığının nedenleri ve risk faktörleri şunlar olabilir:
- Kronik alkolizm,
- Mide bypass ve diğer bariatrik cerrahi,
- Yetersiz beslenme,
- Malabsorbsiyon sendromu,
- Parenteral beslenme,
- Hipertiroidizm,
- Çölyak hastalığı,
- Böbrek hastalıkları,
- Karaciğer hastalıkları,
- Anoreksiya nervoza,
- Diyabet,
- Gebelik ve emzirme,
- Böbrek replasman tedavisi (diyaliz),
- İshal,
- Diüretik, antibiyotik ve diyabetik ilaçlar,
- Refeeding sendromu,
- HIV/AIDS,
- Yaşlanma.
Beriberi hastalığının tedavi yöntemleri durumun kaynağına bağlı olarak belirlenir. Bu nedenle beriberi nedeninin tespiti önemli bir yere sahiptir.
Beriberi Hastalığı Tanısı Nasıl Konur?
Beriberi hastalığı tanısı için spesifik bir yol bulunmamakla beraber birden fazla teste başvurulabilir. Aile öyküsünün alınması ve tıbbi geçmişin incelenmesi tanıya yardımcı olabilir. Fiziksel muayene tiamin eksikliğinin vücutta bıraktığı etkilerin kontrol edilmesini kapsar. Çarpıntı, ödem, refleksler ve yürüyüş problemleri, göz hareketleri ve göz kapaklarında düşme varlığı, koordinasyon sorunları, kaslarda ağrı ve güçsüzlük gibi bulgular fiziksel ve nörolojik muayenede değerlendirilir. Kan testleri ile vitamin değerleri, elektrolit seviyeleri, TSH ve diğer hormonların üretimi gibi bilgiler teşhis konulmasında yardımcı bilgilerdir. Ayrıca idrar testleri ile vücuttan atılan vitamin ve elektrolit değerleri tespit edilebilir. Tiamin eksikliğinin temelinde yatan sağlık sorunlarının belirlenmesi için MRI gibi görüntüleme yöntemleri tercih edilebilir. Tiamin takviyesinin kullanılması sonucu semptomların hafiflemesi ilet anı doğrulanmış olur.
Beriberi Hastalığı Tedavisi Nasıl Yapılır?
Beriberi hastalığının tüm formları vücutta eksik olan tiaminin yerine konması ile tedavi edilir. Beriberi hastalığı vitamini takviyesi genellikle oral (ağız) yoldan verilir. B1 vitamini tiamin sıklıkla diğer B vitaminleri eksiklikleri ile ilişkili olabildiğinden multivitamin tedavisi tercih edilebilir. Şiddetli ve ciddi semptomlar varlığında acil müdahale olarak damar yoluyla tiamin tiamin takviyesi verilebilir. Beriberi hastalığının temelinde yatan sağlık sorununun tedavi edilmesinin yanı sıra yeterli ve dengeli beslenmeye teşvik edilir. Günlük olarak alınması gereken tiamin miktarından daha fazla tiamin alımı önerilebilir. Tedavi sürecinde alkol tüketimi olmamalıdır. Tedavi ile beriberi hastalarının çoğu iyileşme gösterir. Ancak tamamen iyileşen kişilerde dâhi sonraki zamanlarda tekrarlayan eksiklikler ortaya çıkabilir. Merkezi sinir sistemini etkilediğinden dolayı Wernicke Korsakoff sendromu tıbbi acil durumdur. Bu nedenle damar veya kas içine yüksek doz tiamin enjeksiyonu yapılır ve gözlem altına alınır. Wernicke Korsakoff sendromu olan bazı kişilerde beyin hasar kısmi olarak kalıcı olabilir. Tedavi sürecinde kan testleri tekrarlanarak tedaviye yanıtın olumlu olup olmadığı kontrol edilir.
Sık Sorulan Sorular
Beriberi Hangi Vitamin Eksikliğinden Kaynaklanır?
Beriberi hastalığının ana nedeni vücutta yetersiz tiamin pirofosfat değerleridir. Tiamin pirofosfat B1 vitamini veya tiaminin biyolojik olarak aktif formudur. Vücutta enzimlere bağlanarak metabolik olaylarda rol oynar. Kas ve sinir sistemi faaliyetlerinde önemli bir vitamindir.
Beriberi En Çok Kimlerde Görülür?
Beriberi en çok temelde beyaz pirinç ve öğütülmüş tahılların yoğun olarak tüketildiği popülasyonlarda, alkol tüketenlerde, kronik hastalığı olanlarda, hamile ve emziren kadınlarda, bariatrik cerrahi geçirenlerde, beslenme bozukluklarına sahip kişilerde, sürekli olarak diüretik ve benzeri ilaç kullananlarda görülür. Aynı zamanda geçici olarak çeşitli hastalıklara bağlı beriberi gelişimi görülebilir.
Beriberi Hastalığı Bulaşıcı mıdır?
Beriberi hastalığı bulaşıcı bir hastalık değildir. İnsan vücudunda üretilmeyen tiaminin yetersiz alımı veya vücuttan aşırı uzaklaştırılması, yetersiz emilim gibi faktörlere bağlı olarak eksikliğidir. Akut veya kronik olarak seyredebilir, tedavi edilebilir. Kişiden kişiye bulaşma özelliğine sahip değildir.
Islak Beriberi ile Kuru Beriberi Farkı Nedir?
Islak beriberi tiamin eksikliği durumunda kalbin daha fazla kan pompaladığı ve daha hızlı attığı tablodur. Kalp anormalliklerinin sonucu olarak kan damarları genişler, akciğerlerde sıvı birikir, kan basıncı düşer ve bacaklarda ödem ortaya çıkar. Kuru beriberi kas ve sinir sisteminde anormallikler ile ilişkilidir. Bacaklarda kramplar, kas güçsüzlüğü, el ve ayaklarda karıncalanma hissi, ayaklarda yanma, kas erimesi şeklinde görülebilir.
Beriberi Kalıcı Hasar Bırakır mı?
Islak beriberi ile bağlantılı kalp hasarları geri döndürülebilir. Islak beriberi tedavi edilebilir ve tamamen iyileşme sağlanabilir ancak bu süreç boyunca akut kalp yetmezliği gelişme gösterirse hasar kalma ihtimali doğabilir. Kuru beriberi ile ilişkili sinir sistemi hasarları erken müdahale ile geri döndürülebilir. Erken tıbbi tedavisi sağlanmayan bu vakalarda hafıza sorunları, bilinç bulanıklığı tedavi ile düzelmeyebilir. Wernicke Korsakoff tedavi edildiğinde sinir sistemi bulguları ortadan kalkabilir ancak Korsakoff sendromu/psikozu gelişme riski vardır.
Beriberi Hastalığı Ölümcül müdür?
Tedavi edilmeyen beriberi hastalığı ölümcül olabilir. Erken teşhis edilen ve tedavi edilen beriberi hastalığı kontrol altına alınabilir, semptomlar hızla iyileştirilebilir. Kuru beriberi varyasyonu olan Wernicke Korsakoff acil müdahale gerektirir. Wernicke Korsakoff tedavi edilmezse semptomlar şiddetlenebilir, koma ve ölüme yol açabilir.
Beriberi Tanısı Nasıl Konur?
Beriberi tanısı aile öyküsü, semptomların değerlendirilmesi, tıbbi geçmiş, kullanılan ilaç ve takviyelerin incelenmesi, fiziksel muayene, kan ve idrar testleri ile konulabilir. Kesin tanı için doktorunuz ek testler önerebilir.
Beriberi Tedavisinde Hangi Vitamin Kullanılır?
Beriberi hastalığının tedavisi kapsamında tiamin vitamini kullanılır. Islak ve kuru beriberi, Wernicke Korsakoff formlarının tümünde tiamin takviyesi tedavinin temelinde bulunur. B grubu vitaminleri eksiklikleri genel olarak eş zamanlı yetersizlik gösterdiğinden diğer B grubu vitaminleri ile birlikte verilebilir.
Alkol Kullananlarda Beriberi Neden Sık Görülür?
Alkol kullanan bireylerde beriberi sık görülebilir. Aşırı alkol tüketimi vücutta tiamin emilmesini zorlaştırabilir, idrarla atımını hızlandırabilir ve bunun sonucunda dokularda depolanmasının önüne geçebilir. Ayrıca alkol diğer vitamin eksikliklerini de uyarabilir ve bu durum tiamin eksikliğini tetikleyebilir. Yeterli ve dengeli beslenmenin önüne geçebilir, günlük vitamin alımını zorlaştırabilir.
Beriberi Hastalığı Çocuklarda Görülür mü?
Çocuklarda ve bebeklerde beriberi hastalığı görülebilir. İnfantil beriberi olarak adlandırılan bu tablo tiamin eksikliği olan annenin bebeğini emzirmesi veya yeterli tiamin içermeyen formüllerle beslemesi sonucu ortaya çıkar. Daha az yaygın olarak annenin diyalize girmesi, yüksek doz diüretik ilaçlar kullanması nedenler arasında yer alabilir. Genellikle 3-4 haftalık bebeklerde görülebilir. Reflekslerin olmaması veya yavaş olması gibi belirtilere sahip olabilir.
