Çfarë është sëmundja e Parkinsonit? Simptomat, shkaqet dhe metodat e trajtimit

Çfarë është sëmundja e Parkinsonit? Simptomat, shkaqet dhe metodat e trajtimit – Udhëzues 2025

Çfarë është sëmundja e Parkinsonit?

Sëmundja e Parkinsonit është një sëmundje neurologjike që shfaqet si rezultat i dëmtimit të qelizave substantia nigra, një nga zonat e trurit që kontrollojnë lëvizjen dhe koordinimin. Këto qeliza prodhojnë dopaminë. Por te pacientët me Parkinson, këto qeliza kanë vdekur ose janë dëmtuar, prandaj dopamina nuk mund të prodhohet dhe sistemi nervor funksionon keq.

Shkaqet e sëmundjes së Parkinsonit

1. Faktorët gjenetikë

Te individët me predispozitë gjenetike, disa mutacione gjenesh mund ta rrisin rrezikun e Parkinsonit. Te llojet me kalim familjar shfaqet në moshë më të re.

1. Faktorët mjedisorë

Ekspozimi ndaj pesticideve, insekticideve dhe ndotjes së mjedisit mund ta rrisë rrezikun e Parkinsonit.

1. Gjetjet biologjike

Prania e trupave të Lewy-t dhe grumbullimi i proteinave alfa-sinuklein brenda tyre janë shenjat biologjike të sëmundjes.

Simptomat e Parkinsonit

1. Simptomat e fazës së hershme

Dridhje (tremor) e duarve në gjendje pushimi

Lëvizje të ngadalta (bradikinezi)

Ulje e shprehjeve të fytyrës

Çrregullime të të folurit

Zvogëlim i shkrimit me dorë

Lëvizje të papritura gjatë gjumit

Humbje e aftësisë për të ndjerë erën (anosmi)

1. Simptomat e fazës së avancuar

Ngurtësi e muskujve (rigjiditet)

Probleme me ekuilibrin (instabiliteti posturor)

Marramendje dhe të fikur

Disfagji (vështirësi në gëlltitje)

Humbje e urinës

Kapsllëk

Djersitje e tepruar

Insomni

Klasifikimi i simptomave të Parkinsonit

Simptoma fizike

Ngadalësim i lëvizjeve

Dridhje dhe çrregullime të ecjes

Zvogëlim i gjatësisë së hapave

Ndjesi ftohtësie dhe përgjumjeje

Simptoma kognitive dhe psikiatrike

Humbje e kujtesës

Depresion dhe ankth

Demencë (kuadër që përfshin halucinacione dhe deluzione)

Si vendoset diagnoza e Parkinsonit?

Diagnoza vendoset nga neurologë specialistë me metodat e mëposhtme:

Anamnezë e detajuar

Ekzaminim neurologjik

Vlerësim i aktiviteteve të jetës së përditshme

Test i përgjigjes ndaj trajtimit me levodopë

Mjete mbështetëse diagnostikuese

MRG (Rezonancë Magnetike Imazherike)

Skanim i bartësit të dopaminës (DaTscan)

Kriteret kryesore për diagnozën e Parkinsonit

Bradikinezia (ngadalësimi i lëvizjeve) është gjetje e detyrueshme. Duhet të shoqërohet të paktën nga një nga gjetjet e mëposhtme:

Tremor

Rigjiditet

Çrregullim i ekuilibrit

Fazat e sëmundjes së Parkinsonit

Faza 1

Është periudha në të cilën dalin në pah simptomat jomotore.

Faza 2

Shfaqen lëvizje të ngadalta dhe humbje të shprehjeve të fytyrës.

Faza 3

Në ekzaminimin neurologjik vërehen çrregullime motorike të dukshme.

Faza 4

Komplikimet motorike që prekin jetën e përditshme janë të dukshme.

Kujt i shfaqet Parkinsoni?

Më shpesh shfaqet te individët 60 vjeç e lart. Te %10 e të gjithë pacientëve është vërtetuar fillim nën moshën 40 vjeç. Nëse ekzistojnë mutacione familjare të gjeneve, mund të fillojë edhe në moshë të re.

Shfaqja e Parkinsonit te të rinjtë

Predispozita familjare dhe mutacionet gjenetike janë shkaku i Parkinsonit me fillim të ri. Rastet nën 20 vjeç janë shumë të rralla, por mund të vërehen.

Ecuria e Parkinsonit dhe ndikimi i tij në cilësinë e jetës

Parkinsoni është një sëmundje që përparon ngadalë, por me kalimin e kohës ndikon rëndë në cilësinë e jetës. Fillimi i hershëm i trajtimit mund ta ngadalësojë këtë përparim.

Metodat e trajtimit të Parkinsonit

Trajtimi mjekësor

Levodopa

Agonistët e dopaminës

Inhibitorët MAO-B

Inhibitorët COMT

Bllokuesit e receptorëve adenozinë A2A

Secili prej tyre synon të lehtësojë simptomat motorike duke rritur nivelin e dopaminës.

Trajtimi simptomatik

Për simptomat jomotore si gjumi, kapsllëku dhe depresioni zbatohen trajtime mbështetëse.

Trajtim kirurgjik: Stimulimi i thellë i trurit (DBS)

Duke vendosur elektroda në tru, me stimulim elektrik lehtësohen simptomat motorike. Si alternativë mund të zbatohen metoda ablative (si talamotomia).

Procesi i kujdesit pas trajtimit të Parkinsonit

Kontrolle rutinë

Fizioterapi dhe rehabilitim

Përdorimi i rregullt i barnave

Mbështetje psikiatrike

Këshilla për pacientët dhe të afërmit e tyre

Duhet të qëndrohet besnik planit të trajtimit

Barnat duhet të merren në kohë dhe në mënyrë të duhur

Anëtarët e familjes duhet të ndërgjegjësohen dhe pacienti duhet të mbështetet psikologjikisht

Pyetjet e bëra shpesh (PBS)

Kohëzgjatja e procedurës së ablacionit të tiroides ndryshon sipas madhësisë dhe numrit të nodulit, si dhe zonës ku kryhet procedura, por zakonisht zgjat 30 deri 60 minuta. Para procedurës, për ta qetësuar pacientin, jepet sedim i lehtë ose anestezi lokale. Falë anestezisë, gjatë procedurës nuk ndihet dhimbje dhe shqetësim. Në trajtimin e ablacionit të nodulit të tiroides pa operacion përdoret anestezi lokale dhe te disa pacientë edhe analgjezikë intravenozë. Prandaj gjatë procedurës nuk ndihet dhimbje. Pas procedurës, në zonën ku është kryer, mund të ketë dhimbje të lehtë, ndjeshmëri dhe ënjtje. Nëse ankesat tuaja rriten, është e rëndësishme t'i drejtoheni mjekut tuaj. Mjeku juaj mund t'ju sugjerojë një analgjezik të përshtatshëm për të lehtësuar dhimbjen. Procesi i shërimit pas ablacionit të tiroides është shumë i shpejtë. Në shumicën e rasteve, menjëherë pas procedurës mund tëktheheni në jetën e zakonshme të përditshme. Megjithatë, gjatë disa ditëve të para pas procedurës është e rëndësishme të shmangni aktivitetet e rënda fizike, të konsumoni shumë lëngje dhe të përdorni rregullisht barnat e sugjeruara nga mjeku. Ndjekja pas ablacionit të trajtimit është shumë e rëndësishme për të vlerësuar efektivitetin e trajtimit dhe për të diagnostikuar herët komplikimet e mundshme. Gjatë procesit të ndjekjes zakonisht kryhen veprimet e mëposhtme:

Testet e gjakut: Për të kontrolluar nivelet e hormoneve të tiroides dhe disa vlera të tjera tuaja kërkohen teste gjaku.

Ultrasonografia: Për të vlerësuar gjendjen e gjëndrës tiroide dhe të nodulëve kryhet ultrasonografi.

Ekzaminimi fizik: Kontrollohet nëse ka ënjtje ose ndjeshmëri në zonën e qafës.

Frekuenca e kontrolleve mund të ndryshojë sipas gjendjes së pacientit dhe sugjerimit të mjekut. Zakonisht në vitin e parë kontrollet bëhen më shpesh, ndërsa në vitet pasuese më rrallë. Kontrollet kryhen në bashkëpunim të endokrinologjisë dhe radiologjisë intervencioniste. Ablacioni i tiroides, veçanërisht në trajtimin e nodulëve benignë të tiroides, konsiderohet si alternativë më pak invazive dhe më e sigurt se kirurgjia. Megjithatë, ablacioni i tiroides mund të mos jetë i mjaftueshëm vetëm për të gjitha sëmundjet e tiroides. Disa nga situatat që mund të kërkojnë operacion pas ablacionit të tiroides janë si më poshtë:

Nodulet e mëdhenj dhe të shpërndarë: Në nodulet shumë të mëdhenj ose ata që mbulojnë një pjesë të madhe të gjëndrës tiroide mund të kërkohet trajtim kirurgjik.

Tumoret malinje: Te nodulet kanceroze të tiroides zakonisht preferohet trajtimi kirurgjik.

Nodulet e përsëritur: Nëse nodul përsëritet pas ablacionit, mund të kërkohet operacion. Përveç kësaj, mund të kryhet ablacion edhe si seanca e dytë dhe e tretë.

Ablacioni i tiroides ka vend të rëndësishëm në trajtimin e sëmundjeve të tiroides, por kjo nuk do të thotë që metodat kirurgjike do të zhduken plotësisht. Meqenëse gjendja e secilit pacient është e ndryshme, metoda e trajtimit përcaktohet sipas karakteristikave të pacientit dhe vlerësimit të mjekut. Trajtimi me ablacion të tiroides zakonisht nuk zbatohet gjatë shtatzënisë dhe gjatë periudhës së laktacionit. Burimet e energjisë të përdorura në procedurën e ablacionit (si radiofrekuenca ose mikrovalët) mund të paraqesin rreziqe potenciale për fetusin ose foshnjën që laktohet. Prandaj, për gratë që kanë problem me nodulin e tiroides gjatë shtatzënisë ose laktacionit vlerësohen metoda të tjera trajtimi.

Për gratë shtatzëna dhe ato që laktojnë me sëmundje të tiroides zakonisht preferohet trajtimi me barna. Megjithatë, meqenëse gjendja e secilës pacient është e ndryshme, plani i trajtimit duhet patjetër të vlerësohet nga një endokrinolog.

Trajtimi i sëmundjes së Parkinsonit kërkon një qasje shumëdimensionale, para së gjithash nga neurologjia. Është e rëndësishme që personi të shkojë rregullisht te mjeku për kontrolle dhe të bëjë testet dhe analizat e nevojshme. Për ta zhvilluar procesin e trajtimit në mënyrën më efektive, mund të merrni takim në departamentin tonë të Neurologjisë.

Specialistët tanë të Neurologjisë:

Spec. Dr. Gülümser Kızıltaş Tokmak

Spec. Dr. Nuran Burcu Arkalı