
Ateroskleroza (Ngurtësimi i enëve të gjakut) Çfarë është?
Ateroskleroza, e njohur nga publiku si ngurtësimi i enëve të gjakut, është ndër shkaqet kryesore të sëmundjeve të zemrës dhe të insultit. Në mbarë botën, ateroskleroza dhe komplikacionet që ajo shkakton janë ndër shkaqet kryesore të vdekjes. Ngurtësimi që zhvillohet me formimin e pllakave nga substancat e grumbulluara në arterie mund t’i bllokojë plotësisht enët me kalimin e kohës dhe të shkaktojë probleme serioze në trup. Kuptimi i mirë i faktorëve që çojnë në këtë sëmundje, e cila zakonisht zhvillohet me plakjen, është i nevojshëm për parandalimin dhe trajtimin e saj.
Ateroskleroza (Ngurtësimi i enëve të gjakut) Çfarë është?
Ateroskleroza është një sëmundje kardiovaskulare që zhvillohet për shkak të pllakave të formuara nga grumbullimi i kolesterolit, yndyrnave, qelizave të gjakut, mbetjeve qelizore, fibrinës, kalciumit dhe substancave të tjera që ndodhen në gjak brenda arterieve. Kjo pllakë është një substancë ngjitëse, e cila me kalimin e kohës ngurtësohet dhe çon në ngushtimin e arterieve. Kjo situatë kufizon rrjedhën e gjakut të pasur me oksigjen në trup dhe shkakton shumë komplikacione. Ateroskleroza është një sëmundje e ngadaltë dhe progresive që mund të fillojë në fëmijëri dhe përkeqësohet me kalimin e moshës, por ka edhe raste kur përparon shpejt. Megjithëse shkaqet e aterosklerozës nuk dihen plotësisht, mendohet se zakonet jo të shëndetshme të stilit të jetesës, prania e sëmundjeve të tjera dhe predispozita gjenetike mund të shkaktojnë dëmtime. Shumica e arterieve në trup mund të preken nga formimi i pllakave. Në varësi të arteries së prekur, ajo mund të marrë emra të ndryshëm:
Sëmundja e arterieve koronare: zhvillohet për shkak të formimit të pllakave në arteriet e zemrës.
Sëmundja e arterieve periferike: zhvillohet për shkak të formimit të pllakave në arteriet që transportojnë gjakun nga zemra në trup. Mund të prekë edhe arteriet e krahëve dhe të pelvisit, veçanërisht këmbët.
Sëmundja e arteries karotide: pllaka grumbullohet në arterien e qafës dhe zvogëlon rrjedhën e gjakut drejt trurit.
Stenoza e arteries renale: është formimi i pllakave në arteriet që sigurojnë rrjedhën e gjakut drejt veshkave.
Sëmundja e arteries vertebrale: është grumbullimi i pllakave në arteriet që sigurojnë rrjedhën e gjakut në pjesën e pasme të trurit.
Ishemia e arteries mezenterike: është gjendja kur nuk sigurohet rrjedhë e mjaftueshme gjaku për shkak të formimit të pllakave në arteriet që furnizojnë zorrët me gjak.
Cilat janë simptomat e aterosklerozës?
Në fazat e hershme, ateroskleroza zakonisht nuk shkakton ndonjë simptomë. Disa pacientë nuk shfaqin asnjë simptomë derisa arteriet t’u mbyllen plotësisht, ose derisa të pësojnë infarkt apo insult. Simptomat fillojnë të shfaqen kur rritet nevoja e trupit për oksigjen dhe, në varësi të arteries së ngushtuar, mund të zhvillohen simptoma të ndryshme:
Simptomat që lidhen me arteriet koronare mund të renditen si më poshtë:
Rrahje të pazakonta të zemrës dhe aritmi,
Palpitacione,
Dhimbje ose ndjesi presioni në pjesën e sipërme të trupit si gjoksi, krahu, qafa dhe nofulla (kjo gjendje zakonisht njihet si anginë),
Vështirësi në frymëmarrje, gulçim.
Simptomat e ngurtësimit të enëve të gjakut në tru janë:
Ndjesi mpirjeje ose humbje force në krahë ose këmbë,
Vështirësi në të folur, menduar dhe kuptuar,
Kontraksion i muskujve të fytyrës,
Sulme ishemike kalimtare,
Insult,
Dhimbje koke e fortë,
Probleme me shikimin në njërin ose të dy sytë.
Simptomat e ngurtësimit të enëve të gjakut në krahë, pelvis dhe këmbë:
Klaudikacion i ndërprerë, pra dhimbje në këmbë gjatë ecjes,
Mpirje,
Ftohje e këmbëve,
Dhimbje ose djegie në gishtat e këmbëve dhe në këmbë gjatë pushimit,
Plagë dhe infeksione të shpeshta që nuk shërohen në këmbë.
Simptomat që lidhen me veshkat janë:
Tension i lartë i gjakut (hipertension),
Dështim i veshkave.
Simptomat e aterosklerozës që zhvillohet në enët që prekin zorrët janë si më poshtë:
Dhimbje e tepërt pas vakteve,
Humbje peshe,
Diarre.
Simptoma të tjera shkurtimisht janë:
Për meshkujt, disfunksion erektil,
Mpiksje gjaku dhe komplikacione serioze të lidhura me mpiksjen.
Cilët janë faktorët e rrezikut për aterosklerozën?
Ateroskleroza është një gjendje serioze mjekësore që vlerësohet në kategorinë e sëmundjeve kardiovaskulare. Është një sëmundje me ecuri të ngadaltë që fillon në moshë të re. Sipas studimeve, nëse një person është 40 vjeç dhe gëzon shëndet të mirë të përgjithshëm, probabiliteti për të pasur aterosklerozë të rëndë është 50% [1]. Me rritjen e moshës, rritet edhe rreziku i sëmundjes. Tek të rriturit mbi 60 vjeç zakonisht është zhvilluar njëfarë ateroskleroze, por mund të mos shfaqen simptoma serioze. Faktorët e rrezikut për aterosklerozën rrisin mundësinë e zhvillimit të sëmundjes. Deri në 90% të infarkteve zhvillohen për shkak të këtyre faktorëve të rrezikut [1]:
Obeziteti,
Diabeti dhe rezistenca ndaj insulinës,
Histori familjare e sëmundjeve kardiovaskulare,
Konsumimi i tepruar i alkoolit,
Tensioni i lartë i gjakut,
Niveli i lartë i kolesterolit LDL,
Nivele të larta në gjak të sinjalit inflamator të njohur si proteina C-reaktive,
Niveli i lartë i triglicerideve,
Zakone ushqimore jo të shëndetshme, mungesë e konsumit të frutave dhe perimeve,
Aktivitet fizik i pamjaftueshëm,
Apnea e gjumit,
Sindroma metabolike,
Sëmundje inflamatore si artriti reumatoid dhe psoriaza,
Pirja e duhanit ose përtypja e duhanit,
Si vendoset diagnoza e aterosklerozës?
Kur vendoset diagnoza e aterosklerozës, mjekët fillojnë me ekzaminimin fizik. Ata drejtojnë pyetje të ndryshme për të mësuar simptomat e pacientëve. Mblidhen të dhëna për historinë mjekësore dhe familjare të pacientit, dhe bëhen pyetje për stilin e jetesës dhe faktorët e rrezikut për formimin e pllakave në arterie. Në varësi të simptomave të shfaqura, përgjigjeve të dhëna pyetjeve dhe ekzaminimit fizik, mund të kërkohen disa teste:
Analiza e gjakut: analizat e gjakut zakonisht aplikohen për të ndjekur nivelet e sheqerit në gjak dhe të kolesterolit. Nivelet e larta të sheqerit ose të kolesterolit mund të rrisin rrezikun e sëmundjes së aterosklerozës. Gjithashtu, mund të kryhen analiza gjaku për të përcaktuar nivelin e CRP-së, një proteinë e lidhur me inflamacionin e arterieve.
Elektrokardiografia (EKG): është një test i shpejtë dhe pa dhimbje që mat aktivitetin elektrik të zemrës. Gjatë EKG-së vendosen elektroda në kraharor dhe, nëse është e nevojshme, në krahë dhe këmbë. Është një procedurë që ndihmon në kuptimin e ndryshimeve në sasinë e gjakut që shkon në zemër.
Ekokardiografia: është një test diagnostik që përdor valë zanore për të treguar rrjedhën e gjakut në zemër. Në disa raste mund të aplikohet së bashku me testin e stresit me ushtrime.
Testi i stresit me ushtrime: nëse simptomat zakonisht shfaqen gjatë ushtrimeve ose aktivitetit fizik, mjekët mund ta kërkojnë këtë test. Zemra monitorohet ndërsa pacienti ecën ose vrapon në tapetin lëvizës. Pompimi i zemrës gjatë ushtrimeve është më i fortë dhe më i shpejtë sesa gjatë aktiviteteve të përditshme. Prandaj, testi i stresit me ushtrime mundëson diagnostikimin e problemeve të zemrës që normalisht mund të kalojnë pa u vënë re. Nëse ekziston një gjendje që e pengon pacientin të bëjë ushtrime, mund t’i jepet një ilaç që imiton efektin e ushtrimit në zemër.
Ekografia Doppler: mund të përdoret për të matur presionin e gjakut në pika të ndryshme në krah ose këmbë. Gjatë këtij matimi mund të përcaktohet shpejtësia e rrjedhjes së gjakut në arterie.
Indeksi kyçin e këmbës-krahu (ABI): mundëson krahasimin e presionit të gjakut në kyçin e këmbës dhe në krah, duke ndihmuar në diagnostikimin e arterieve të ngushtuara dhe rrjedhës së dobësuar të gjakut. Është një mënyrë e shpejtë dhe e thjeshtë për të zbuluar sëmundjet e arterieve periferike të shkaktuara nga ateroskleroza.
Kateterizimi kardiak dhe angiografia: ndihmon në diagnostikimin nëse arteriet koronare janë të ngushtuara ose të bllokuara. Një tub i hollë dhe fleksibël, i quajtur kateter, vendoset në enët e duhura të gjakut dhe përparohet drejt zemrës. Lënda kontrastuese rrjedh nga kateteri drejt arteries së zemrës dhe bën që imazhet e marra gjatë testit të jenë më të qarta.
Skanimi i kalciumit koronar: njihet edhe si skanimi i zemrës. Për të marrë pamje të detajuara të zemrës përdoret tomografia e kompjuterizuar. Merren pamje të depozitave të kalciumit që formohen në murin e arteries. Rezultatet e testit vlerësohen me pikë. Kur kalciumi është i pranishëm, pikët janë të larta; pikët e larta nënkuptojnë gjithashtu rrezik të lartë për sëmundje të zemrës.
Si trajtohet ateroskleroza?
Pasi formohet një pllakë, ajo zakonisht mbetet aty. Me trajtimin mjekësor dhe ndryshimet në zakonet e jetesës, formimi i pllakave mund të ngadalësohet ose të ndalet. Madje, me disa procedura të trajtimit të aterosklerozës, pllakat mund të zvogëlohen. Më poshtë jepen informacione për metodat e trajtimit të ngurtësimit të enëve të gjakut:
Ndryshimet e stilit të jetesës: ateroskleroza mund të ngadalësohet duke i kushtuar vëmendje faktorëve të rrezikut. Mund të zbatohen disa ndryshime si zakone të shëndetshme ushqimore, aktivitet fizik dhe mosduhanpirja. Edhe pse këto ndryshime nuk i eliminojnë bllokimet, ato ulin rrezikun e infarktit dhe insultit.
Ilaçet: ilaçet për kolesterolin dhe tensionin e lartë mund ta ngadalësojnë aterosklerozën. Ato kanë efekte si ulja e kolesterolit me lipoproteinë me densitet të ulët (LDL), hollimi i gjakut, parandalimi i mpiksjeve të gjakut dhe kontrolli i gjendjeve shëndetësore si diabeti.
Angiografia dhe stentimi: për të arritur arterien e sëmurë vendoset një tub i hollë në arteriet e këmbës dhe të krahut. Bllokimet mund të shihen në kohë reale në ekranin e rrezeve X. Angioplastika dhe vendosja e stentit mund të hapin arteriet e bllokuara dhe të lehtësojnë simptomat.
Kirurgjia bypass: është një procedurë trajtimi ku merren enë të shëndetshme nga këmba ose gjoksi dhe përdoren në vend të enës së bllokuar. Qëllimi bazë është të krijohet një rrugë e re për gjakun.
Endarterektomia: është procedura me të cilën pllaka hiqet dhe rrjedha e gjakut rivendoset. Nëse aplikohet në arterien karotide kur zhvillohet ngurtësimi i enëve të gjakut në qafë, kjo quhet endarterektomi karotide. Pacientëve me rrezik të lartë mund t’u vendoset edhe stent.
Trajtimi fibrinolitik: është procedura ku përdoren ilaçe që shpërbëjnë mpiksjen, nëse një mpiksje bllokon arteriet.
Pyetje të shpeshta rreth aterosklerozës
A janë ngurtësimi i enëve të gjakut dhe bllokimi i enëve të gjakut e njëjta gjë?
Ngurtësimi i enëve të gjakut dhe bllokimi i enëve të gjakut nuk janë e njëjta gjë. Ngurtësimi i enëve të gjakut është gjendja kur muri i arteries trashet për shkak të grumbullimit të yndyrnave dhe substancave të ngjashme, formon pllaka dhe kjo pllakë ngurtësohet. Rritja e këtyre depozitave dhe pengimi i rrjedhës së gjakut mund të shkaktojë bllokim të enëve të gjakut. Pra, bllokimi i enëve të gjakut dhe ngurtësimi i enëve të gjakut janë gjendje të ndryshme; ngurtësimi i enëve të gjakut mund të çojë me kalimin e kohës në bllokim të enëve.
Te cili mjek duhet të shkohet për ngurtësimin e enëve të gjakut?
Për diagnozën dhe trajtimin e ngurtësimit të enëve të gjakut mund të drejtoheni në repartin e kardiologjisë. Ateroskleroza është një sëmundje kardiovaskulare dhe mjekët që specializohen në këto sëmundje quhen kardiologë. Diagnostikimi i ngurtësimit të enëve të gjakut, hartimi i planit të trajtimit dhe ndjekja e procesit janë detyrë e mjekëve kardiologë. Kur e shohin të nevojshme, kardiologët mund të marrin gjithashtu mbështetje nga dietologët dhe specialistët e terapisë fizike. Gjithashtu, nëse është e nevojshme një ndërhyrje kirurgjikale, ata mund të bëjnë referim edhe te kirurgët kardiovaskularë.
Tek cilët persona shihet ngurtësimi i enëve të gjakut?
Ngurtësimi i enëve të gjakut mund të zhvillohet te personat që kanë histori familjare të kolesterolit të lartë në gjak, hipertension, diabet, sëmundje inflamatore dhe te personat mbi 45 vjeç për meshkujt dhe mbi 55 vjeç për femrat. Gjithashtu, ateroskleroza mund të shihet edhe te personat që konsumojnë shumë yndyrna të ngopura, si dhe te ata që përdorin duhan dhe alkool.
A e shkakton stresi ngurtësimin e enëve të gjakut?
Stresi mund të ndikojë negativisht në shumë procese fiziologjike në trup, të prishë ekuilibrin hormonal dhe të shkaktojë gjendje patologjike negative mbi enët e gjakut. Për këtë arsye, sidomos pacientët me aterosklerozë duhet të gjejnë mënyra që i ndihmojnë të ulin stresin emocional. Mund të përdoren metoda si ushtrimet, këshillimi psikologjik, joga dhe ushtrimet e frymëmarrjes së thellë.
Çfarë duhet bërë që të mos ndodhë ngurtësimi i enëve të gjakut?
Për të parandaluar ngurtësimin e enëve të gjakut, rekomandohen ndryshime në stilin e jetesës. Është e nevojshme të hiqet dorë nga pirja e duhanit, të krijohen zakone të shëndetshme ushqimore, të kryhet aktivitet fizik i rregullt dhe të mbahet pesha e shëndetshme. Gjithashtu, kontrolli i rregullt i presionit të gjakut, kolesterolit dhe niveleve të sheqerit në gjak është ndër masat që mund të merren.
Në çfarë problemesh mund të çojë ngurtësimi i enëve të gjakut?
Ngurtësimi i enëve të gjakut mund të shkaktojë komplikacione të ndryshme në varësi të arteries ku zhvillohet. Problemet që mund të shkaktojë ateroskleroza mund të renditen si sëmundje të arterieve koronare, sëmundje të arteries karotide, sëmundje të arterieve periferike, aneurizma dhe sëmundje kronike të veshkave.
Nëse po përjetoni simptoma të ngurtësimit të enëve të gjakut ose keni faktorë rreziku, kontrolloni shëndetin e zemrës pa vonesë. Duke caktuar menjëherë një takim me specialistët e Departamentit të Kardiologjisë të Hisar Hospital, mund të përfitoni nga një vlerësim i detajuar dhe opsione trajtimi të personalizuara. Bëni hapin e parë për shëndetin tuaj sot.
Filloni me vlerësimin e duhur për Ateroskleroza (Ngurtësimi i enëve të gjakut) Çfarë është? Simptomat, Shkaqet dhe Metodat e Trajtimit
Ndani simptomat me mjekët tanë specialistë; le të përcaktojmë së bashku diagnozën dhe planin e duhur të trajtimit.
Kujdes
Nëse simptomat kanë filluar papritur, përparojnë shpejt ose ju kufizojnë ndjeshëm jetën e përditshme, drejtohuni pa vonesë te mjeku.
Planifikoni procesin për Ateroskleroza (Ngurtësimi i enëve të gjakut) Çfarë është? Simptomat, Shkaqet dhe Metodat e Trajtimit me specialistët tanë.
Plotësoni formularin ose rezervoni një takim për të mësuar rreth opsioneve të trajtimit, procesit dhe përgatitjes.









