Psikologji

Çfarë është psikologjia? Cilat janë sëmundjet psikologjike?

Psikologjia është një shkencë me shumë degë, e cila studion marrëdhënien midis funksionit të trurit dhe sjelljes. Si pasojë e ndryshimeve në emocione, mendime dhe sjellje shfaqen sëmundje të ndryshme psikologjike. Këto çrregullime mund të bëjnë që personi të ndihet tepër i trishtuar, nervoz, i lodhur dhe i përgjumur. Në çrregullimet psikologjike ndonjëherë mund të jetë e vështirë të dallohet e vërteta nga e imagjinuara. Kjo pengon punët e përditshme të personit dhe mund të çojë në largimin e tij nga mjedisi shoqëror. Duke qenë se çrregullimet psikologjike ulin ndjeshëm cilësinë e jetës, ato duhet të trajtohen. Ekzistojnë metoda trajtimi si psikoterapia, trajtimi me barna dhe ndryshimet në stilin e jetesës.

Çfarë është psikologjia?

Psikologjia është një disiplinë shkencore që studion gjendjet dhe proceset mendore që krijojnë lidhjen midis trurit dhe sjelljes. Ajo merret me mjedisin shoqëror, faktorët biologjikë dhe faktorët mjedisorë që ndikojnë në sjelljen, personalitetin, zhvillimin, mendimet dhe ndjenjat e njerëzve. Vlerësimi i mirë i koncepteve dhe parimeve psikologjike luan një rol të rëndësishëm në vlerësimin e këtyre faktorëve.

Cilat janë llojet e psikologjisë?

Për shkak se fusha e psikologjisë është e gjerë dhe e larmishme, janë krijuar shumë lloje psikologjie. Llojet e psikologjisë janë:

• Psikologjia anormale: Merret me diagnostikimin dhe trajtimin e sjelljeve anormale që lidhen me çrregullimet psikologjike.

• Psikologjia e shëndetit: Kryen studime për përmirësimin e shëndetit mendor dhe fizik.

• Psikologjia biologjike: Bashkon neuroshkencën me psikologjinë dhe studion ndikimin e proceseve biologjike në mendje dhe sjellje.

• Psikologjia e zhvillimit: Merret me rritjen dhe zhvillimin e njerëzve gjatë gjithë jetës.

• Psikologjia klinike: Punon për diagnostikimin dhe trajtimin e çrregullimeve psikologjike.

• Psikologjia njohëse: Studion gjendjet dhe proceset që lidhen me të menduarit.

• Psikologjia krahasuese: Kryen studime mbi sjelljen e kafshëve.

• Psikologjia ligjore: Lloj psikologjie që studion zbatimin e kërkimeve dhe parimeve psikologjike në fushën e drejtësisë.

• Psikologjia e personalitetit: Përpiqet të kuptojë sjelljet dhe mendimet që janë karakteristike për çdo individ.

• Psikologjia sociale: Merret me mënyrën se si sjellja e grupit ose e komunitetit ndikon në qëndrimet dhe sjelljen e individëve.

• Psikologjia industriale-organizative: Merret me përdorimin e kërkimeve dhe teknikave psikologjike për rritjen e performancës në punë.

Cilat janë sëmundjet psikologjike?

Sëmundjet psikologjike quhen gjithashtu sëmundje mendore ose sëmundje psikiatrike. Ato janë një grup sëmundjesh që ndikojnë në emocionet, sjelljet dhe mendimet e personit. Çrregullimet psikologjike më të shpeshta janë:

• Çrregullimet e ankthit: Karakterizohen nga frika, shqetësimi dhe ankthi i tepruar e i vazhdueshëm, si dhe nga çrregullime të sjelljes që lidhen me to. Shqetësimi dhe frika e tepruar mund të ndihen ndaj ngjarjeve të përditshme, kafshëve dhe situatave. Veçanërisht shqetësimi për të ardhmen mund të shkaktojë ankth si efekt psikologjik. Përveç kësaj, personi mund të jetë tepër i shqetësuar për shkak të lidhjes me një objekt ose një person. Gjithashtu, ndjenja e vazhdueshme e ankthit dhe frikës mund të shkaktojë sulme paniku.

• Çrregullimet depresive: Ekzistojnë shumë lloje çrregullimesh depresive në varësi të kohëzgjatjes dhe shkakut. E përbashkëta e tyre është se karakterizohen nga nervozizmi dhe trishtimi në një nivel që ndikon në jetën e përditshme, ulja e interesit për aktivitetet, mendimet vetëvrasëse, ndjenja e zbrazëtisë së brendshme dhe lodhja.

• Çrregullimet e zhvillimit neurologjik: Zakonisht vërehen gjatë foshnjërisë, fëmijërisë dhe adoleshencës si çrregullim i përshtatjes psikologjike. Çrregullimet e zhvillimit neurologjik janë sëmundje që karakterizohen nga vonesa ose çrregullime në aftësi të ndryshme si të folurit, perceptimi, të mësuarit, të kuptuarit dhe aftësitë sociale. Më shpesh vërehen prapambetja mendore, vonesa në zhvillim, çrregullimi i hiperaktivitetit me deficit të vëmendjes (ADHD) dhe çrregullimi i spektrit të autizmit.

• Çrregullimi bipolar: Çrregullimi bipolar është një çrregullim i lidhur me tensionin psikologjik, i karakterizuar nga ndryshime në gjendjen shpirtërore dhe në aktivitetin e personit. Personi kalon vazhdimisht midis një gjendjeje shpirtërore energjike (mania) dhe episodeve depresive me nervozizëm, trishtim, lodhje dhe ulje të interesit për aktivitetet.

• Çrregullimet e lidhura me traumën dhe stresin: Kështu quhen çrregullimet që shfaqen si pasojë e ekspozimit ndaj dhunës psikologjike ose e një ngjarjeje traumatike. Ngjarjet traumatike që mund të shkaktojnë çrregullime të lidhura me traumën dhe stresin janë:

• Aksidenti,

• Fatkeqësia natyrore,

• Pushimi nga puna,

• Divorci,

• Ekspozimi ndaj dhunës seksuale,

• Lëndimi i rëndë,

• Kërcënimi me vdekje,

• Zhgënjimi.

• Çrregullimet nga përdorimi i substancave dhe varësia: Çrregullime që lidhen me përdorimin e substancave si kokaina, alkooli, kanabisi dhe opiatet.

• Çrregullimi obsesiv-kompulsiv: Obsesionet janë mendime dhe impulse këmbëngulëse e të përsëritura që shkaktojnë shqetësim dhe ankth. Kompulsioni është shfaqja e sjelljeve të përsëritura si pasojë e presionit psikologjik se personi duhet t’i kryejë ato për të ulur ankthin. Në të dyja çrregullimet personi humbet orë të tëra gjatë ditës, gjë që pengon punët e tij të përditshme. Shfaqja e njëkohshme e obsesioneve dhe kompulsioneve quhet çrregullim obsesiv-kompulsiv.

• Çrregullimet e të ushqyerit dhe të ngrënit: Karakterizohen nga sjellje të dëmshme të të ngrënit që ndikojnë në shëndetin mendor dhe fizik, si pasojë e mendimeve obsesive për formën dhe peshën e trupit. Shpesh hasen çrregullime të të ngrënit si anoreksia nervoze, pika, bulimia nervoze, çrregullimi i të ngrënit të tepruar dhe çrregullimi i ruminimit.

• Çrregullimet e gjumit dhe zgjimit: Sëmundje psikologjike që shkaktojnë çrregullim të ritmit të gjumit dhe të funksionimit në jetën e përditshme.

• Çrregullimet shkatërruese, të kontrollit të impulseve dhe të sjelljes: Çrregullim i sjelljes që përfshin dëmtimin e të tjerëve ose të shoqërisë, si pasojë e pamundësisë së personit për të kontrolluar emocionet dhe sjelljet e tij.

• Çrregullimet disociative: Përfshijnë ndërprerje në disa pjesë të vetëdijes, përfshirë identitetin dhe kujtesën. Si shembuj mund të përmenden çrregullimi i personalitetit të shumëfishtë dhe humbja e kujtesës.

• Çrregullimi i simptomave somatike: Personi përjeton shqetësime fizike që i shkaktojnë vuajtje serioze dhe ndikojnë në jetën e tij të përditshme, megjithëse nuk gjendet asnjë shkak mjekësor. Edhe pse personi i përjeton vërtet simptomat, ato nuk mund t’i atribuohen ndonjë shkaku.

• Çrregullimi i personalitetit: Karakterizohet nga emocione, mendime dhe sjellje të papërshtatshme që dëmtojnë rëndë jetën shoqërore dhe marrëdhëniet. Ka shumë lloje, si çrregullimi i personalitetit shmangës, i varur, narcisist dhe paranojak.

• Spektri i skizofrenisë dhe çrregullime të tjera psikotike: Përfshijnë gjendje psikiatrike të karakterizuara nga halucinacione dhe të folur të pakuptueshëm, të cilat ndikojnë në mendimet, sjelljet dhe emocionet.

Cilat janë simptomat e sëmundjeve psikologjike?

Simptomat psikologjike ndryshojnë sipas llojit të sëmundjes. Simptomat që vërehen në sëmundjet psikologjike janë:

• Shmangia e mjediseve shoqërore,

• Mendime të pazakonta ose të palogjikshme,

• Përdorimi i substancave për argëtim,

• Humbja e peshës për shkaqe psikologjike,

• Gjumi i tepruar dhe pagjumësia,

• Shqetësimi dhe frika e tepruar,

• Vështirësia në dallimin e realitetit,

• Zemërimi dhe trishtimi,

• Probleme në të mësuar dhe në perceptim,

• Mendimet vetëvrasëse,

• Ndryshimet e papritura të gjendjes shpirtërore.

Si diagnostikohen sëmundjet psikologjike?

Psikologu ose psikiatri merr informacion për simptomat, mendimet dhe sjelljet duke aplikuar teste psikologjike. Gjithashtu, diagnoza mund të vendoset pas një kontrolli psikologjik, përmes një bisede të hollësishme për ngjarjet që e shqetësojnë pacientin, gjendjen e tij shpirtërore dhe mendimet. Megjithatë, ndonjëherë çrregullimet e sjelljes mund të shfaqen edhe si pasojë e një gjendjeje mjekësore. Për këtë arsye, diagnostikimi i sëmundjeve psikologjike përfshin ekzaminimin fizik, analizat e gjakut dhe testet neurologjike.

Si trajtohen sëmundjet psikologjike?

Trajtimi i sëmundjeve psikologjike ndryshon sipas rëndësisë së sëmundjes, shkallës në të cilën ndikon në jetën e përditshme dhe shpeshtësisë së simptomave. Gjithashtu, plani i trajtimit përgatitet duke marrë parasysh rreziqet dhe përfitimet e opsioneve ekzistuese të trajtimit. Baza e trajtimit është mbështetja psikologjike. Në këtë drejtim zbatohen metoda të ndryshme trajtimi: psikoterapia, trajtimi me barna, ndryshimet në stilin e jetesës dhe stimulimi i trurit.

Psikoterapia

Psikoterapia, e quajtur edhe terapi me bisedë, është një metodë trajtimi që ndihmon pacientin të kuptojë dhe të ndryshojë sjelljet që i shkaktojnë dëm vetes dhe të tjerëve. Psikoterapia zakonisht kryhet me një specialist të kualifikuar të shëndetit mendor, individualisht ose në grup. Për më tepër, kombinimi i psikoterapisë me trajtimin me barna ndihmon në arritjen e suksesit në trajtim. Qëllimet e psikoterapisë janë:

• Çlirimi nga simptomat që shfaqen për shkak të çrregullimit psikologjik.

• Vazhdimi i jetës së përditshme dhe zhvillimi i aftësive të personit.

• Përmirësimi i cilësisë së jetës.

Trajtimi me barna

Trajtimi me barna luan një rol të rëndësishëm në përmirësimin e çrregullimeve psikologjike. Zakonisht zbatohet së bashku me trajtime të tjera. Për të gjetur ilaçin e përshtatshëm për personin, me efikasitet të lartë dhe më pak efekte anësore, mund të provohen disa barna.

Terapia me stimulim të trurit

Është një metodë trajtimi që zbatohet më rrallë se psikoterapia dhe trajtimi me barna, në sëmundjet e rënda psikologjike. Në terapinë me stimulim të trurit aplikohet rrymë elektrike me qëllim aktivizimin e qelizave nervore në tru.

Ndryshimet në stilin e jetesës

Shëndeti i përgjithshëm dhe stili i jetesës kanë ndikim të madh në shëndetin psikologjik. Ndarja e kohës për veten ndikon pozitivisht në shëndetin fizik dhe mendor. Ndryshimet në stilin e jetesës që mund të përmirësojnë shëndetin psikologjik janë:

• Ushtrime fizike të rregullta,

• Ushqyerje e mjaftueshme dhe e balancuar,

• Pirja e shumë ujit,

• Gjumi i mjaftueshëm,

• Aktivitete relaksuese si meditimi dhe ushtrimet e frymëmarrjes,

• Përgatitja e një programi për qëllimet dhe prioritetet.

Qëllimi ynë

Ndër qëllimet tona është të përdorim njohuritë dhe aftësitë tona shkencore e profesionale për të kuptuar dhe lehtësuar shqetësimin, pamjaftueshmërinë dhe mospërshtatjen shpirtërore të personit, duke u nisur nga kultura e tij dhe struktura e tij mendore, emocionale, biologjike, shoqërore dhe e sjelljes, si dhe për të nxitur përparimin e ekuilibrit të tij shpirtëror. Të duash një njeri do të thotë të kuptosh të vërtetat e tij.

Puna jonë

Rastet ndiqen në bashkëpunim me departamentin e psikiatrisë. Vazhdojmë të ofrojmë shërbime për tema si depresioni, çrregullimet e ankthit, fobitë, çrregullimet obsesive-kompulsive (ÇOK), çrregullimet e traumës (ÇSPT), problemet në marrëdhënie, problemet e divorcit, depresioni pas divorcit, depresioni i lidhur me procesin e zisë, depresioni pas lindjes, problemet dhe stresi në punë, çrregullimet e personalitetit, problemet në shkollë, ankthi i provimeve dhe frikërat.

Procesi i psikoterapisë

Gjatë trajtimit, klienti dhe terapisti punojnë në një bashkëpunim që synon shërimin, mbi marrëdhëniet midis mendimeve, emocioneve dhe sjelljeve, për të identifikuar dhe kuptuar problemet e ndryshme. Kjo qasje zakonisht përqendrohet te “këtu dhe tani”, pra te problemet që aktualisht i shkaktojnë vështirësi personit.

Pyetje të shpeshta për psikologjinë

Si e kupton një njeri se ka një problem psikologjik?

Ndryshimet negative në oreks, gjendjen shpirtërore dhe aktivitetet e personit mund të jenë shenjë e një problemi psikologjik. Ndër këto shenja mund të jenë neglizhimi i kujdesit personal, ndjenja më e shpeshtë e nervozizmit ose trishtimit, si dhe dështimet në punë dhe në aktivitetet e jetës shoqërore. Gjithashtu, humbja e përqendrimit, ulja e interesit për aktivitetet, ulja e oreksit dhe sjelljet e çuditshme mund të jenë ndër këto shenja.

Cilat janë sëmundjet psikologjike më të pazakonta?

Çrregullimet e personalitetit dhe çrregullimet bipolare janë sëmundjet psikologjike më të pazakonta. Ekzistojnë shumë lloje të ndryshme të çrregullimeve të personalitetit që bëjnë që personi t’i shprehë emocionet dhe sjelljet në mënyrë të tepruar. Ndërsa në çrregullimin bipolar gjendja shpirtërore e personit ndryshon shpejt dhe papritur.

Si mund të kuptohet një njeri me problem psikologjik?

Nuk është e lehtë të kuptohet nëse një person ka apo jo një problem psikologjik. Nëse personi njihet nga afër, kjo mund të kuptohet nga ndryshimet në gjendjen e tij shpirtërore dhe në sjellje.

Çfarë vërehet te njerëzit me probleme psikologjike?

Te njerëzit me probleme psikologjike shpesh vërehen kalime të papritura në gjendje shpirtërore shumë nervoze dhe të trishtuara. Përveç kësaj, ata mund të përjetojnë lodhje, ulje të oreksit dhe vështirësi në kryerjen e aktiviteteve të përditshme.

Si ndikojnë problemet psikologjike në trup?

Shëndeti fizik dhe ai mendor ndikojnë në të njëjtën masë në shëndetin e përgjithshëm. Çrregullimet psikologjike rrisin mundësinë e shfaqjes së sëmundjeve kronike. Depresioni, ankthi dhe stresi ndikojnë në shumë sisteme, veçanërisht në sistemin nervor dhe në sistemin kardiovaskular.

Si mund të kuptohet nëse një dhimbje është psikologjike?

Dhimbja psikologjike shfaqet si pjesë e çrregullimit të simptomave somatike. Në këto raste, dhimbjet që nuk lidhen me ndonjë lëndim ose sëmundje konsiderohen dhimbje psikologjike.

Cilat janë problemet psikologjike në moshën 18 vjeç?

Shqetësimi, depresioni, ankthi për të ardhmen, çrregullimet e të ngrënit dhe çrregullimi i hiperaktivitetit me deficit të vëmendjes (ADHD) janë problemet psikologjike në moshën 18 vjeç.

Cilat janë karakteristikat e materialeve të testeve psikologjike?

Që testet psikologjike të jenë efektive në vendosjen e diagnozës, ato duhet të japin rezultate të vlefshme, të qëndrueshme dhe të besueshme.