Што е сколиоза? Причини, симптоми и методи на лекување

Што е сколиоза?

Сколиозата е страничко свиткување на поголема од 10 степени на група пршлени, заедно со ротација, во однос на средишната анатомска положба. Идиопатската сколиоза не е нарушување на држењето, туку структурна деформација, и ги сочинува 80% од сите сколиози. Најчестата „адолесцентна идиопатска сколиоза“ се јавува пред почетокот на пубертетот; насоката на закривувањето е најчесто кон десно во торакалниот регион и кон лево во лумбалниот регион, а почесто се јавува кај девојчињата.

Во основа, голем дел од сколиозите застануваат до одреден степен без потреба од каква било терапија. Меѓутоа, одреден дел напредува, особено под влијание на брзиот раст во пубертетот, и бара лекување. Кај групата пациенти за која се смета дека ќе напредува до сериозни проблеми, за спречување на напредувањето може да се користи корзет, и кај приближно една третина од овие пациенти тој навистина може да биде ефикасен. Кај сколиозите за кои се смета дека го надминале критичниот степен според возраста и ризикот од напредување, се прибегнува кон операција со цел и да се спречи напредувањето и да се коригира деформацијата. Операцијата обично се препорачува кај пациенти кај кои закривувањата во лумбалниот дел надминуваат 40 степени, а закривувањата во торакалниот (грбниот) дел надминуваат 50 степени.

Радиографијата е основа за проценка на пациентот во текот на лекувањето и следењето. Рутинските снимки треба да се прават во стоечка положба, AP и латерално. По првите снимки направени во стоење со дијагностичка цел, ако се јави индикација за конзервативна или хируршка терапија, треба да се направат снимки при траkcија и при свиткување, а ако има зголемување на кифозата, и снимки при хиперекстензија, за да се процени флексибилноста на закривувањето. CT или MRI се индицирани особено кај вродена сколиоза и напредната сколиоза со сомнеж за компресија на рбетниот мозок, и кај пациенти со атипична тораколумбална и лумбална сколиоза.

При одлучувањето за операција, покрај големината на закривувањето, треба да се земат предвид и рамнотежата на закривувањето, ротацијата, испакнатоста на ребрата (rib hump) и наклоните во сагиталниот контур. Закривувањата со агол над 45 степени кои напредуваат и не се контролираат со конзервативна терапија, закривувањата со проблеми со рамнотежата, закривувањата со сериозна болка во грбот или долниот дел на грбот, како и случаите кога деформацијата има очигледен пулмонален и психолошки ефект врз пациентот, се општо прифатени хируршки индикации.

Кај голем дел од пациентите со идиопатска сколиоза не е потребно лекување. Лекувањето е потребно за сколиотските закривувања кои имаат ризик од напредување или кај пациенти со сериозно закривување во моментот на дијагнозата. Целта на лекувањето е да се спречи напредувањето на деформацијата, да се коригира деформацијата и да се зачува постигнатата корекција. При изборот на терапија треба да се земат предвид растечкиот потенцијал на адолесцентот, големината на закривувањето во моментот на утврдувањето, локализацијата и обрасците на сколиозата. При одлучувањето треба да се земат предвид и козметичкиот изглед на поединецот и социјалните фактори кои можат да влијаат на лекувањето.

Во историскиот развој се развиени многу методи на лекување, но денес, во центрите за хирургија на рбетот, применетиот метод е корекција на закривувањето со педикуларни шрафови и шипки поставени на секое ниво и постигнување коскена фузија (спојување).

Најчесто поставувани прашања за сколиоза

Дали адолесцентната идиопатска сколиоза предизвикува болка во грбот или во долниот дел на грбот?

Кај адолесцентите сколиозата најчесто не предизвикува болка. Меѓутоа, присуството на болка кај пациенти од оваа возрасна група мора да се земе сериозно, а можните причини треба да се испитаат и исклучат.

Дали сколиозата или кифозата се наследни? Ако јас или мојот сопруг имаме сколиоза, значи ли тоа дека и кај моите деца ќе се појави?

Се смета дека генетските фактори придонесуваат за развојот на сколиозата. Меѓутоа, наследното пренесување на сколиозата не е јасно докажано. Дури и ако постои генетска предиспозиција, таа не е единствениот фактор што влијае на развојот на сколиозата. Сепак, ако во семејството има историја на сколиоза, препорачуваме децата да се следат внимателно, особено во периодите на брз раст, и по можност да се побара мислење на специјалист за рбет (хирург за рбет).

Како можам да го спречам развојот на сколиоза кај моето дете?

Нажалост, не постои метод со кој тоа може да се овозможи.

Што е адолесцентна идиопатска сколиоза?

Таа дефинитивно не е нарушување на држењето и мора да се земе сериозно. Пред сè, веројатноста сколиозата да влијае на општото здравје на пациентите е многу мала. Голем дел од сколиозите застануваат до одреден степен без потреба од каква било терапија и на никаков начин не влијаат на животот на пациентот. Дел од нив, исто така под влијание на брзиот раст во пубертетот, напредуваат и бараат лекување. Кај пациентите кои се рано дијагностицирани и за кои се смета дека ќе напредуваат до сериозен степен, за спречување на напредувањето обично се користи корзет, и кај приближно една третина од децата тој навистина може да биде ефикасен. Кај сколиозите кои се смета дека веќе го надминале критичниот степен, се прибегнува кон операција со цел да се спречи напредувањето и да се коригира деформацијата. Операцијата обично се препорачува кај пациенти кај кои закривувањата во лумбалниот дел надминуваат 40 степени, а закривувањата во торакалниот (грбниот) дел надминуваат 50 степени.

Дали сколиозата може да биде смртоносна со предизвикување проблеми со белите дробови или срцето?

„Понекогаш може да биде точно“ е пореалистичен исказ. Всушност, ова не важи за често среќаваните сколиози. Меѓутоа, особено кај вродената сколиоза, структурното закривување започнува многу рано и, поради ризикот од напредување, од една страна негативно влијае на развојот на растечките бели дробови, а од друга страна, особено во периодот на развој, може многу да напредува (да достигне и над 100 степени) и да предизвика сериозни проблеми за белите дробови и срцето.

Дали тешките училишни ранци предизвикуваат сколиоза?

Не; сколиозата не се предизвикува од носење тешки училишни ранци или од носење ранец секогаш на истото рамо. Нашата препорака е децата да не носат ранец со тежина поголема од 10% од телесната тежина, за да се спречат болките во грбот во долниот дел што може да ги доживеат.

Зошто различни лица добиваат различни степени на сколиоза при мерење?

Без оглед на тоа колку искусни луѓе ја мерат, поради милиметарските промени на референтните точки што се земаат, може да има разлики од 3-5 степени во мерењата помеѓу хирурзите. Слична разлика може да се појави и при мерења на истото лице направени во различни времиња, и тоа е природно. Меѓутоа, ако овие разлики се многу поголеми, соодветно е да побарате второ мислење.

Дали корзетот целосно ја коригира сколиозата и го прави рбетот сосема прав?

Постојат студии од прво ниво на докази за корисноста на корзетот во лекувањето на сколиозата. Меѓутоа, не треба да се очекува корзетот целосно да го исправи рбетот.

Што е корзетот SpineCore? Дали е супериорен во однос на другите корзети?

Корзетот SpineCore може да има предност во тоа што е полесен за користење во однос на другите корзети. Меѓутоа, не постојат научни докази од прво ниво кои би покажале дека тој е конечно решение за сколиозата или дека ја коригира сколиозата поуспешно од другите корзети.

Дали тврдењето дека сколиозата се зголемува последниве години е точно? Која е причината?

Учесталоста на сколиозата е помеѓу 1% и 3%. Всушност, последниве години учесталоста на сколиозата не се зголемила. Меѓутоа, свеста за сколиозата во општеството е зголемена и семејствата се поинформирани за ова прашање. Ова создава впечаток дека бројот на пациенти со сколиоза релативно се зголемил.

Какви мерки може да се преземат за заштита од сколиоза?

Бидејќи причината за адолесцентната сколиоза, најчестиот тип што го среќаваме, не е позната, не е познато ни како може да се спречи. Затоа не постои сигурен начин за спречување на настанувањето на сколиоза. Меѓутоа, девојчињата во семејства со историја на сколиоза треба внимателно да се следат, особено пред пубертетот.

Дали бременоста предизвикува зголемување на сколиозата?

Бидејќи сколиозата често е болест кај девојчињата, поврзаноста на бременоста и сколиозата многу често се испитува. Меѓутоа, резултатите од различни студии покажуваат дека бременоста не предизвикува сериозно зголемување на сколиозата.

Кај моето дете е утврдена сколиоза и е препорачана операција. Кога може да се врати на училиште?

Со подобрувањето на системите за имплантати и техниките што ги користиме при операциите за сколиоза, времето на закрепнување кај нашите пациенти се скратува. Пациентите со адолесцентна идиопатска сколиоза можат да се вратат на училиште приблизно три недели по операцијата. Меѓутоа, во овој период физичките активности мора да бидат ограничени.

Кај ќерката е утврдена сколиоза. Дали може да се појави и кај другото дете?

Одговорот, нажалост, делумно е „Да“. Кај сестрите на девојче со сколиоза ризикот за развој на сколиоза е повисок отколку кај општата популација. Ова не е строго правило, но е прашање на кое треба да се обрне внимание и да се следи.

Кај ќерката е утврдена сколиоза. Дали ние, родителите, пропуштивме нешто?

Најголемата вознемиреност кај родителите е чувството дека се одговорни за оваа состојба и дека можеби направиле нешто погрешно или пропуштиле нешто. За оваа болест се направени многу студии и изнесени многу теории, но ниту една не е целосно докажана. Бидејќи причината за болеста не е позната, факторите што ја предизвикуваат во текот на развојот не се докажани. Затоа родителите не можат директно да влијаат на овој процес.

Дали секоја сколиоза мора веднаш да се оперира?

Кај случаите различни од горе опишаните, одлуката за операција и времето на нејзиното спроведување треба да се донесуваат земајќи ги предвид очекувањата и одлуката на пациентот и/или неговото семејство. Всушност, кај повеќето случаи сколиозата е козметички проблем. Ако пациентот нема козметички проблем во сегашната состојба, нема задолжителна итна операција во моментот на откривањето или во најкраток можен рок.

Во кои ситуации сколиозата може да предизвика сериозни проблеми?

Сколиози што започнуваат во рана возраст (бидејќи пред нив има долг период на раст). Брзо напредувачки сколиози (бидејќи рано ќе достигнат критичен праг или поради други основни причини). Закривувања над 50 степени во грбот и над 40 степени во лумбалниот дел, без оглед на возраста (поради ризик од напредување во текот на целиот живот или поради козметички причини). Закривувања над 80 степени без оглед на возраста (поради ризик од сериозни респираторни проблеми). Сколиози придружени со мускулни заболувања (поради неконтролирано напредување и проблеми што можат да го загрозат животот).

Дали секоја сколиоза над 40-50 степени мора да се оперира?

Во зависност од вашиот поглед, одговорот на ова прашање може да биде „Да“ или „Не“. Всушност, сколиозите над 40 степени во лумбалниот дел и 50 степени во торакалниот дел покажуваат ризик од напредување во текот на целиот живот. Главно, закривувањата над 40-50 степени обично се оперираат или поради козметички причини, или поради болка. Меѓутоа, времето на операцијата треба целосно да биде одлука на самиот пациент и нема итна задолжителна операција.

Дали операциите за сколиоза се ризични?

„Нулти ризик“ секако не е точен исказ. Меѓутоа, покрај хируршкото искуство, со системите за невромониторинг ризикот е значително намален. Невромониторингот овозможува да се открие можниот ризик за време на операцијата и хирургот да може прво да интервенира. Затоа, со помош на системот операцијата е побезбедна и покомфорна, а во фазата на корекција на сколиозата може да се постигне највисок можен степен на корекција. Точноста на системот достигнува 97-98%.

Која е најчестата причина за грбот во детството и адолесценцијата?

Кај големиот број деца, кифозата што родителите ја забележуваат најчесто е лесна кифоза поврзана со постурална (држенска) деформација. Може да се отстрани со зајакнување на мускулите во регионот и физички вежби.

Што е постурална кифоза, кои се нејзините причини и како може да се спречи?

Постуралната (поврзана со држењето) кифоза е деформација што често се открива кај деца при школски прегледи. Најчесто се јавува во адолесцентниот период и почесто кај девојчињата. Закривувањето е под 60º и рбетот е флексибилен. На рендгенските снимки нема структурна абнормалност на рбетот. Најважните причини за постуралната кифоза се лошото седење и недоволната физичка кондиција. Особено кај денешните деца, поради зависноста од компјутер, активноста е намалена и тие се оддалечени од спортските активности. Овој начин на живот предизвикува, од една страна, децата да поминуваат голем дел од времето во лоша положба на седење, а од друга страна, бидејќи не спортуваат, имаат слаба физичка кондиција.

Што е структурна кифоза?

Структурната кифоза е кифоза што кај тој поединец се јавува и при физиолошко стоење над 55 степени и најчесто е последица на основна коскена и/или меко-ткивна патологија. Оваа кифоза може да се должи на вродени аномалии на рбетот, одредени коскени заболувања, инфекција на рбетот или оштетување на пршлените поради кршења на рбетот, или различни нервно-мускулни заболувања. Може да настане и поради Шојерманова болест, чија причина не е позната.

Која е најчестата причина за структурна кифоза кај деца и млади?

Кај пациентите во раст, најчестата причина за структурна кифоза е т.н. „Шојерманова болест“, кифоза што настанува кога пршлените ги губат правоаголната форма и стануваат клинасти, поради влијание со непозната причина. Во етиологијата има многу различни толкувања, но најприфатена е аваскуларна некроза во растежните плочки на пршлените. Ако Шојермановата болест не се лекува, може да резултира со зголемување на кифозата и достигнување на опасни размери.

Кои спортови се корисни за сколиоза и кои положби се подобри за нејзино спречување?

Сколиозата е структурно нарушување со генетско потекло и не е под влијание на држењето. Значи, детето не добило сколиоза затоа што стоело во лоша положба; напротив, стои во лоша положба затоа што има сколиоза. Бидејќи не е нарушување на држењето, тврдењето дека пливањето или друг спорт е корисен е погрешно.

Дали операцијата за сколиоза е пречка за бременост?

Операцијата за сколиоза што сте ја поминале не е пречка за бременост или за раѓање.

Дали имплантите поставени со операција предизвикуваат предупредување на детекторите?

Имплантите што се поставени при вашата операција се од легури на кобалт-хром или титаниум. Обично не предизвикуваат предупредување на металните детектори, но во места со многу зголемена чувствителност, како аеродроми или затвори, особено импланти поставени на долги сегменти можат да предизвикаат предупредување. Затоа ви препорачуваме да побарате потврда од вашиот лекар што ја спроведувал операцијата.